Iran-oorlog dreigt EU en Nederland in nieuwe crisis te storten

De escalatie tussen Israël en Iran, met volledige Amerikaanse steun, dreigt Europa economisch, politiek en strategisch zwaar te verzwakken. Terwijl Washington en Tel Aviv hun doelen najagen, groeit het risico dat de EU uiteindelijk de grootste verliezer wordt.

Europa als onbedoeld slachtoffer
De oorlog van Israël tegen Iran, gesteund door de VS, lijkt op het eerste gezicht een conflict in het Midden-Oosten. Maar de gevolgen reiken veel verder. Voor de Europese Unie en daarmee ook voor Nederland dreigt deze oorlog uit te lopen op een strategische nederlaag.

Ironisch genoeg vormde Iran zelf geen directe militaire dreiging voor Europa. Toch kunnen de economische, geopolitieke en maatschappelijke gevolgen van deze oorlog juist voor de EU enorm zijn. Van energieprijzen tot geloofwaardigheid van de internationale rechtsorde: Europa dreigt op meerdere fronten te verliezen.

1.Energiecrisis: Europa het hardst geraakt
De VS beschikken over grote strategische olievoorraden en zijn relatief minder afhankelijk van energie uit het Midden-Oosten. China is verzekerd van Russische olie. Voor Europa ligt dat anders.

Sinds de oorlog in Oekraïne en het stilvallen van de Nord Stream-gasleveringen is de EU juist meer afhankelijk geworden van olie uit Arabische landen en gas uit Qatar. Nu de Straat van Hormuz is afgesloten en Iraanse aanvallen de energiestromen effectief verstoren, gaat Europa de prijs daarvan betalen.

Olie- en gasprijzen kunnen dan snel verdubbelen. Dat treft vooral de Europese burgers en industrie, die al verzwakt is door de energiecrisis sinds 2022. Vooral Duitsland, de economische motor van de EU, staat onder zware druk. Een verdere energie-schok kan de Europese economie langdurig verlammen.

Rusland profiteert ondertussen van hogere energieprijzen. De inkomsten uit olie en gas maken het voor Moskou eenvoudiger om de oorlog in Oekraïne te blijven financieren. Daarmee betaalt Europa indirect zelf mee aan een conflict op zijn eigen continent. En onze vrijheidsbijdrage in Nederland zal verder stijgen.

2.Minder wapens voor Oekraïne
De militaire escalatie in het Midden-Oosten heeft nog een ander effect: de uitputting van westerse wapenvoorraden.

De VS en Israël hebben enorme hoeveelheden munitie en raketten ingezet. Tegelijkertijd moeten luchtverdedigingssystemen in Israël en bij bondgenoten aan de Perzische Golf voortdurend worden aangevuld.

Het gevolg is voorspelbaar: leveringen aan Oekraïne komen zwaar onder druk te staan. Het bijvullen van Amerikaanse en Israëlische arsenalen krijgt prioriteit.

Als Washington moet kiezen tussen het versterken van zijn eigen voorraden, het ondersteunen van Israël of het blijven bevoorraden van Oekraïne, is het allerminst zeker dat Kyiv bovenaan de lijst staat. Zeker niet in een politieke context waarin Amerikaanse binnenlandse belangen steeds zwaarder wegen.

Voor Rusland is dat een strategische overwinning. Terwijl de aandacht van de wereld verschuift naar Iran, raakt Oekraïne steeds verder op de achtergrond en een Oekraïne zonder zelfverdedigingswapens is kwetsbaar dan ooit.

3.De geloofwaardigheid van Europa staat op het spel
De EU presenteert zich vaak als verdediger van de internationale rechtsorde. Maar de Gaza-oorlog en de huidige oorlog legt een pijnlijk probleem bloot: selectieve verontwaardiging.

Volgens verschillende VN-berichten zijn in Iran ziekenhuizen en burgerdoelen geraakt bij bombardementen. Op een Iraanse meisjesschool zijn ruim 150 kinderen vermoord. Zelfs gebouwen op de Unesco-lijst zijn niet veilig. Toch blijven veroordelingen vanuit Europese hoofdsteden uit. Nederland toont zelfs begrip voor deze internationaal onwettige oorlog.

Dat contrast met de scherpe Europese reacties op Russische aanvallen in Oekraïne roept vragen op. Als internationale regels alleen worden benadrukt wanneer het politiek uitkomt, verliest Europa zijn morele gezag.

Voor Nederland is dat extra gevoelig. Den Haag profileert zich immers als hoofdstad van het internationaal recht. Wanneer principes flexibel worden toegepast, verzwakt dat niet alleen de diplomatieke positie van Europa, maar ook de EU-geloofwaardigheid in het mondiale zuiden.

4.Een nieuwe vluchtelingencrisis
Een langdurige oorlog in Iran kan een enorme humanitaire crisis veroorzaken. Iran heeft een bevolking van ruim 90 miljoen mensen. Als de situatie escaleert, kan een deel van hen op zoek gaan naar veiligheid in Europa, net zoals miljoenen Syriërs dat deden tijdens de Syrische burgeroorlog.

De EU, geografisch dicht bij het conflict, zal de eerste bestemming zijn. De VS of Israël zullen nauwelijks met de gevolgen van deze migratiestromen worden geconfronteerd.

Bovendien bestaat het risico dat landen zoals Rusland of Belarus migratie opnieuw inzetten als geopolitiek drukmiddel, door Iraanse vluchtelingen richting Europa te laten doorreizen.

5.Het verlies van bondgenoten aan de Perzische Golf
Ook de relatie tussen het Westen en de Arabische landen kan onder druk komen te staan.

Veel landen in de Perzische golfregio hebben jarenlang miljarden geïnvesteerd in westerse wapensystemen en Amerikaanse militaire bases, in de veronderstelling dat dit hun veiligheid zou garanderen. Maar als zij zich nu onvoldoende beschermd voelen tegen regionale escalatie, kan dat vertrouwen in het westen snel afbrokkelen.

Het gevolg kan zijn dat deze olielanden hun strategische relaties heroverwegen en zich meer richten op andere grootmachten zoals China, India of Rusland. Voor Europa zou dat een enorme geopolitieke verschuiving betekenen, juist omdat deze regio cruciaal is voor de mondiale energievoorziening.

Een oorlog zonder duidelijk einde
Militair gezien hebben Israël en de VS mogelijk tactische successen geboekt. Maar strategisch gezien dreigt het conflict een langdurige en onvoorspelbare oorlog te worden.

Regime-verandering van buitenaf blijkt zelden eenvoudig. De verwachting dat interne opstanden snel zouden volgen na zware bombardementen lijkt vooralsnog niet uit te komen.

In Europa bestaat weinig illusie dat de oorlog met Iran snel zal eindigen. Anders dan in Washington beseffen Europese leiders dat dit conflict lang kan duren en ook Europese belangen direct kan schaden.

Iran blijkt geen tegenstander die snel breekt. Voor de Revolutionaire Garde is de strijd niet alleen militair, maar ook ideologisch en religieus. In de sjiitische traditie weegt verzet zwaarder dan capitulatie. Sterven als ‘held’ wordt verkieslijk geacht boven overgave als ‘lafaard’.

Veel Iraniërs zijn kritisch op hun regering, maar dat betekent niet dat zij buitenlandse militaire interventie steunen, zeker niet als die het land richting chaos of burgeroorlog dreigt te duwen. De EU is verwikkeld door een oorlog zonder strategische doelen en zonder einde. Mogelijk gebruikte Trump de oorlog als afleidingsmanoeuvre van het Epstein-dossier, maar de EU had hierin geen belang en geen zin.

Europa moet zijn eigen strategie bepalen
Voor Europa ligt hier een harde les. De EU is in grote mate afhankelijk geworden van Amerikaanse geopolitieke keuzes en Israëlische ambities. Maar wanneer de belangen van Washington, Tel Aviv en Europa uiteenlopen, betaalt Europa vaak de hoogste prijs.

Als deze oorlog escaleert en langdurig wordt, kan de EU geconfronteerd worden met economische schade, geopolitieke isolatie en nieuwe migratiecrises.

De vraag die dan overblijft is fundamenteel: hoelang kan Europa het zich nog veroorloven om strategisch afhankelijk te blijven van beslissingen die elders in Washington en Tel Aviv worden genomen?