Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Hoe lang nog?

Boris Johnson verder in het nauw: kabinet loopt leeg, ministers vragen premier af te treden
Joop

Investeringsverdrag met Singapore leidt tot elitejustitie voor multinationals

  •  
12-02-2019
  •  
leestijd 2 minuten
  •  
8914377151_3a5046d5c4_z
Met ISDS kunnen buitenlandse investeerders staten aanklagen en een vergoeding eisen voor de verwachte winst
Op woensdag 13 februari stemt het Europese parlement over een investeringsverdrag met Singapore. Dat verdrag omvat opnieuw investeringsbescherming in de vorm van een zogenoemd Investment Court System (ICS). Net als bij het verdrag met Canada mag het Nederlands parlement dat voorstel wegstemmen. Die kans kan het maar beter grijpen.
Wie afgaat op de berichtgeving over de arbitrageparagraaf in CETA, zou kunnen denken dat alle onrust rondom ISDS van een paar jaar geleden effect heeft gehad, en dat Nederland rustig kan instemmen met CETA. In het nieuwe ICS zouden alle fouten met ISDS verbeterd zijn. Ook de Advocaat Generaal van het Europese Hof van Justitie heeft er zijn zegen over gegeven. Die conclusie is echter voorbarig. ICS is echt nog steeds ISDS, en de voorstanders sluiten de ogen voor de wereldwijde kwalijke gevolgen van het systeem. Wanneer een ondernemer het niet eens is met een besluit van de Nederlandse overheid, dan kan hij naar de bestuursrechter stappen. Die maakt dan een belangenafweging waarbij hij wetten, verdragen en jurisprudentie betrekt en eventueel een schadevergoeding kan toekennen. ISDS werkt anders. Met ISDS kunnen buitenlandse investeerders staten aanklagen en een arbitrageclaim indienen. Niet een vergoeding van geleden schade wordt bedongen, maar een vergoeding van de verwachte winst. Arbitrage is elitejustitie voor multinationals.
Claims Vattenfall eiste 4,7 miljard euro toen Duitsland besloot te stoppen met kernenergie, Colombia kreeg een claim van 14,5 miljard dollar toen het zijn drinkwatervoorziening beschermde tegen mijnbouwschade. Het Canadese bedrijf Vermilion dwong Frankrijk de winning van fossiele brandstoffen nog jarenlang toe te staan door alleen met een claim te dreigen.
In 2015 namen 150.000 mensen deel aan een publieke consultatie over ISDS, 97% was negatief. De Commissie zag zich gedwongen ISDS te herzien. Maar ICS is niets meer dan ISDS met botox: een aparte rechtsgang voor buitenlandse investeerders, die verwachte winsten beschermt. Een nieuwe campagne op stopisds.org leverde in korte termijn ruim 435.000 handtekeningen op. ISDS zit in veel meer verdragen dan alleen in CETA. Hoe de Commissie het ook noemt, we moeten er zo snel mogelijk vanaf.
Anne-Marie Mineur schreef dit stuk samen met Mahir Alkaya, Tweede Kamerlid namens de SP, en Arnout Hoekstra, beoogd lijsttrekker bij de Europese verkiezingen namens de SP.

Meer over:

ceta, politiek, opinie, isds

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (23)

quatsch
quatsch14 feb. 2019 - 10:14

De bankrekeningen van de Europarlementariërs zullen, na een positieve uitkomst voor de multinationals, vast en zeker met een paar nullen toenemen.

Spelchecker2
Spelchecker213 feb. 2019 - 21:37

'Niet een vergoeding van geleden schade wordt bedongen, maar een vergoeding van de verwachte winst. Arbitrage is elitejustitie voor multinationals.' En dat na TTIP! De EU is extreem hardleers, die neoliberale nestgeur raken ze maar niet kwijt.

7anpau1
7anpau112 feb. 2019 - 13:08

@Anne-Marie Mineur Gezien het debacle van in het ICSID tribunaal Vattenval v. Germany zou je verwachten dat er binnen het EP ook wel wat meer scepsis is ten aanzien van ISDS clausules. De EC heeft daar twee enorme zeperds gemaakt. In de eerste plaats bij de redactie van het ECT verdrag c.q. van het voorbehoud daarbij door de EU. Duidelijk was dat de EC dacht! dat de procedure niet openstond voor investeerders uit een lidstaat tegen een andere lidstaat. Het arbitrage tribunaal heeft aangegeven dat als dat de bedoeling was van de EU, dat wel duidelijker geformuleerd zou zijn. Daarnaast heeft men slecht geprocedeerd c.q. onderschat dat rechters/arbiters de neiging hebben om jurisdictie en bevoegdheid eerder naar zich toe te trekken dan af te stoten.

Anoniempje5
Anoniempje512 feb. 2019 - 13:08

Voor multinationals en de allerrijksten is er socialisme, voor de 'armen' is er kapitalisme.

Paul250371
Paul25037112 feb. 2019 - 10:32

Wegstemmen die rotzooi.

rvb2
rvb212 feb. 2019 - 10:17

Het is onwenselijk dat bedrijven in beroep kunnen gaan tegen democratische beslissingen. Zo wordt de democratie buitenspel gezet.

17 Reacties
Elias Unique
Elias Unique12 feb. 2019 - 11:39

Er wordt niet in beroep gaan. Verbod op kernenergie in Duitsland staat nog overeind. Vattenfall wil compensatie. Da's hun goed recht. Indien Nederland morgen democratisch besluit dat auto's op benzine en diesel verboden worden per 2020 en hybride auto's per 2022, regent het hier ook schadeclaims. En volkomen terecht.

kweenie2
kweenie212 feb. 2019 - 12:39

Dat ben ik niet met je eens. Naast de democratie is er ook de rechtsstaat. Wat doe je met democratische beslissingen die niet in overeenstemming zijn met de rechtsstaat? Mag het Nederlandse parlement democratisch (dus met 76 stemmen) beslissen dat er een wet komt waarmee alle grote bedrijven in Nederland onteigend worden? Het zou een democratisch besluit (kunnen) zijn. Maar omdat het niet in overeenstemming is met de rechtsstaat, zoals bepaald door rechters die toetsen aan andere wetten, maar ook basisrechtsprincipes en internationale verdragen, kan het toch niet. Het probleem is volgens mij niet dat bedrijven in beroep kunnen gaan tegen democratische beslissingen. Het probleem is dat ze daarbij toegang hebben tot procedures die gewone burgers niet hebben. Willen ze in beroep gaan, dan staat de gang naar een nationale rechter en desnoods het Europese Hof ze wat mij betreft volledig vrij. Maar niet een of ander arbitrage tribunaal. En let op: als je bedrijven het recht op beroep ontzegt tegen democratische besluiten, waarom zou het dan wel gelden voor bijv. actiegroepen die protesteren tegen nieuwe snelwegen of een nieuw bedrijventerrein? De stap is snel gezet. Ik probeer het volgende gezegde altijd in gedachten te houden in dit soort discussies: A government big enough to give you everything that you want, is strong enough to take everything that you have.

7anpau1
7anpau112 feb. 2019 - 12:47

Het is helemaal prima dat bedrijven beslissingen van politiek en bestuur kunnen laten toetsen door de rechter. De problemen komen voort uit dit soort arbitragebepalingen, die ook al in andere handelsverdragen zijn opgenomen. De problemen zijn: 1) de rechtsgang is volstrekt ondoorzichtig; arbiters worden ad hoc benoemd en de vraag is hoe onafhankelijk en/of capabel ze zijn. De rechtsregels op grond waarvan de arbiters recht moeten spreken zijn ook onduidelijk, aangezien deze niet stoelen op wetgeving of jurisprudentie.Feitelijk is een ISDS-procedure dus een black box. Dit leidt tot rechtsonzekerheid. 2) Dat er sprake is van een black box (of tombola) is dus op zich al een probleem. Die problemen worden nog versterkt doordat de kosten van zo'n arbitrageprocedure gigantisch zijn voor beide partijen en de verliezer de volledige proceskosten van zichzelf en de andere partij draagt. Voor kleinere partijen is dit geen optie dus. Een ISDS clausule zorgt dus voor een ongelijk level playing field tussen grote multinationals en kleinere spelers. Overheden zullen bovendien mogelijk al rekening houden met de kosten van mogelijke arbitrageprocedures en hun beleid daarop afstemmen. Bovendien worden die kosten uit de algemene middelen betaald. 3) De ISDS procedures staan sowieso alleen open voor investeerders uit de andere verdragsstaat. Lokale ondernemers die getroffen worden door overheidsmaatregelen kunnen geen beroep doen op de ISDS clausule. Vooral grote multinationals hebben er dus profijt van. Die kunnen investeringen immers makkelijk via een buitenlandse dochter of JF laten lopen. Hierdoor wordt wederom het level playing field ongelijker ten nadele van kleinere lokale bedrijven en ten voordele van hele grote multinationals. Als je daar alle andere voordelen voor grote multinationals bij optelt, met name op fiscaal gebied, dan moge duidelijk zijn waarom grote conglomeraten steeds machtiger worden. Via lobby, funding van campagnes en ook ISDS clausules krijgen ze bovendien steeds meer invloed op de politiek en het bestuur. Over ondermijning gesproken.

Anoniempje5
Anoniempje512 feb. 2019 - 13:20

@Elias; "Colombia kreeg een claim van 14,5 miljard dollar toen het zijn drinkwatervoorziening beschermde tegen mijnbouwschade." Ook logisch? Als hier blijkt dat door bv. de NAM of Dupont het drinkwater verontreinigd wordt en ze dus moeten ophouden of voorkomen dat het gebeurd al hun kosten en toekomstige winsten mogen claimen zonder dat ons rechtssysteem of de overheid er wat over mag zeggen. Als we nou als burgers ook dezelfde rechten zouden krijgen is er wellicht nog wat voor te zeggen. Overheid besluit dat je met een diesel van een bepaalde leeftijd opeens de stad niet meer in mag dat je de kosten van die auto plus alle eventuele winst die je had kunnen maken met de stad in te gaan met die auto kan claimen uit het belastingenpotje zonder dat de overheid of rechters wat over te zeggen hebben.

Fransss en Vrij
Fransss en Vrij12 feb. 2019 - 13:27

[ Vattenfall wil compensatie. Da’s hun goed recht. ] Ten eerste is er zoiets als veiligheid, gezondheid, milieu. Ten tweede ondernemersrisico. Want anders kunnen tabaksfabrikanten, wapenfabrikanten, asbestbedrijven, houthakkers en softenonmakers eisen dat ze hun verwoestende producten tot sint juttemis mogen blijven verkopen tenzij een eeuwigdurende winst wordt gecompenseerd. De wereld veranderd en soms vallen daardoor klappen. Die pech kan ook bedrijven en hun aandeelhouders overkomen.

rvb2
rvb212 feb. 2019 - 13:33

@Elias Unique: Waarom zou een bedrijf recht hebben op compensatie voor het stoppen met kernenergie? Dat hoort gewoon bij het bedrijfsrisico. Rokers krijgen toch ook geen compensatie voor het rookverbod?

kweenie2
kweenie212 feb. 2019 - 14:02

@rvb Is het compensatie voor stoppen met kernenergie of is het compensatie voor het intrekken van een vergunning? Ik kan me niet voorstellen dat een kerncentrale kan worden gebouwd zonder dat je daar een vergunning voor nodig hebt. Dus wat ik vermoed dat er is gebeurd is dat Vattenfal een vergunning had voor zijn kerncentrale die tot zeg 2040 of 2050 liep. Die vergunning wilde de Duitse regering intrekken. Terwijl Vattenfal op basis van die vergunning miljarden had geinvesteerd. Als dat de situatie is, vind je het dan nog steeds gerechtvaardigd? Of stel jij hebt een bedrijf. Je wil uitbreiden en vraagt een bouwvergunning aan en een Hinderwetvergunning en alles wat je nodig hebt om je fabriek uit te breiden. Die krijg je. Dus vervolgens huur je een aannemer en bestelt grote machines voor 10 miljoen bij een grote fabriek. Terwijl de machines worden gebouwd, bouwt de aannemer het gebouw. Halverwege de bouw zijn er verkiezingen. GroenLinks komt aan de macht en trekt direct jouw vergunningen in. Jij mag geen gebouw meer neerzetten en geen fabriek meer uitbreiden. Maar je hebt wel de aannemer al 5 miljoen betaald en 5 miljoen aanbetaling voor de machines. Vind jij dat zo'n bedrijf de overheid mag aanklagen voor zijn kosten of niet?

Elias Unique
Elias Unique12 feb. 2019 - 14:03

@7anpau1: Ik waardeer uw bijdrage en geef zo toe dat het niet bijdraagt aan een level playing field tussen grote multinationals en kleinere bedrijven. Dus een aanpassing van die arbitrageregelingen is gewenst, het geheel verwijderen hiervan niet. @Anoniempje: Ik ken die casus niet. Een snelle zoektocht levert een claim op om mijnbouw te starten in beschermd natuurgebied. Mijnbouwers kregen een vergunning nadat gebied werd verklaard tot natuurgebied. Lijkt me onterecht dat mijnbouwers die claim toegewezen krijgen. Is er al een uitspraak? @rvb: Er is geen algemeen rookverbod. Werkelijk bespottelijke vergelijking. Try harder...

kweenie2
kweenie212 feb. 2019 - 14:06

@rvb Aanvullend. Je voorbeeld van rokers gaat mank. Ten eerste kunnen rokers waarschijnlijk geen schade aantonen. Je bedoelt waarschijnlijk de tabaksfabrikanten. Die klaagden geloof ik Australïë aan voor aantasting van hun merkrecht dat ze nergens meer mochten laten zien. Ik vind die eerlijk gezegd wel wat ingewikkelder. Maar principieel vind ik dat iedereen, ook bedrijven toegang moet hebben tot de rechter. Ook voor democratische besluiten. Maar dus wel de nationale rechter en evt. het Europese Hof. Niet een tribunaal of arbitragehof met onduidelijke afspraken. Een Internationaal gerechtshof vind ik wel ok, maar dan moet het wel echt een instituut zijn, en niet een of andere ad-hoc instelling.

rvb2
rvb212 feb. 2019 - 14:39

casus 1: ja, dat is rechtvaardig. Bedrijven hebben immers geen recht op winst. Dat zij winst willen maken moet ons niet tegen kunnen houden een verstandige beslissing te nemen. Dan maar geen winst, da's bedrijfsrisico. casus 2: nee, natuurlijk mag dat bedrijf de overheid niet aanklagen. Alle medewerkers van dat bedrijf hebben immers evenveel stemrecht gehad als ieder ander. Zij hebben hun zegje al kunnen doen.

Jansen7
Jansen712 feb. 2019 - 16:38

@kweenie: doe je een moreel beroep op de Staat of een juridisch beroep op de Staat? 1) het zijn juist Zuid-as-bedrijven en zelfs multinationals die allerlei wangedrag rechtvaardigen met het beroep dat het -legaal- is. In dat geval moet je ook niet zeuren als een overheid zich -legaal- gedraagt richting bedrijven. 2) Als je een moreel beroep doet op de Staat: hoe staan je dan tegenover (de belangenbehartigers van) het milieu, mensen met een beperking, ouderen, zieken die ook een beroep doen op de Staat? 3) een vergunning is geen garantie. Dus waren er garanties?

7anpau1
7anpau112 feb. 2019 - 17:10

Elias Unique 12 februari 2019 at 15:03 Volgens mij snapt u het niet, maar ik geef u nog maar even het voordeel van de twijfel. Hoe zou u die arbitrageclausule willen aanpassen? Verkeert u in de veronderstelling dat bedrijven zonder een dergelijke clausule niet in staat zouden zijn hun recht te halen?

Fransss en Vrij
Fransss en Vrij12 feb. 2019 - 17:21

@kweenie [ Terwijl Vattenfal op basis van die vergunning miljarden had geinvesteerd. ] Miljarden in oude kerncentrales geïnvesteerd of miljarden in de koop van een Duitse energiemaatschappij geïnvesteerd waarin twee verouderde kerncentrales zaten uit 1977 en 1984? Het is wat anders als je vergunning vraagt en krijgt om nieuw te bouwen en het wordt dan vlak na bouwen plots afgeblazen, tegenover zeer oude centrales kopen die na Fukushima plots gevaarlijk voor de volksgezondheid en veiligheid werden bestempeld. Met het kopen van oude centrales koop je ook het risico dat ze voortijdig dicht moeten of geen verlenging van de productietijd meer krijgen. Als ze verlenging van de productietijd kregen hoorde je ze trouwens ook nooit klagen dat ze dat gratis en voor niks kregen.

7anpau1
7anpau112 feb. 2019 - 17:35

@Anoniempje 12 februari 2019 at 14:20 De zaak van de Canadese mijnbedrijven tegen Colombia loopt nog. Aan één zo'n zinnetje uit een politieke polemiek van alles ophangen zonder kennis van zaken voegt zo weinig toe. Op zich is er niets mis mee dat een rechter de zaken toetst. Van een overheid mag ook consistent en redelijk handelen ten opzichte van bedrijven, ook mijnen, gevraagd worden. Als Nederlandse bedrijven aantoonbaar het drinkwater vervuilen dan hebben burgers en de overheid en Waterschappen, etc. talloze mogelijkheden om daartegen op te treden en dat gebeurt natuurlijk ook gewoon. Vergunningen kunnen worden ingetrokken, er kunnen dwangsommen worden opgelegd, schadeclaims worden ingediend, etc., etc. Net zo goed als die bedrijven het recht hebben om in rechte aan te tonen dat het anders ligt. Waar het misgaat is bij de ISDS clausules om de redenen die ik hiervoor heb aangegeven. In de zaken van de Canadese mijnbouwbedrijven worden de proceskosten bijvoorbeeld voorgeschoten door een hedgefund. Het is dus gewoon een beleggingsproduct. Men gokt er op dat de claim wordt toegewezen en dat er op die manier rendement gehaald wordt op de investering van proceskosten. U kunt als Duitse dieseleigenaar rustig naar de rechter (en dat is ook gebeurd) maar u zult geen hedgefund zo gek krijgen om uw proceskosten te dekken. Kortom, dat bedrijven hun recht proberen te halen via de rechter is hun goed recht. Kweenie heeft wat dat betreft gelijk, dat ook overheden gecontroleerd moeten worden. De vraag is of een ISDS clausule daaraan bijdraagt. In de regel worden deze clausules in handelsverdragen verdedigt met de stelling dat het investeerders over de streep zou halen om in een land te investeren omdat men niet aangewezen wil zijn bij mogelijk onbetrouwbare of niet onpartijdige lokale rechters. In een land als Colombia zou het mogelijk moeilijk zijn om investeerders te vinden als men voor geschillen met de overheid aangewezen is op een lokale rechter. Ik kan dat niet beoordelen. Voor een land als Nederland geldt echter dat een ISDN regeling 0,0 meerwaarde heeft. Nederland scoort (ondanks de tegenwerking van lieden als Opstelten, Teeven en Dekker, die kennelijk minder begaan zijn met het investeringsklimaat in Nederland als hun baas Rutte) nog altijd heel hoog in internationale vergelijkingen over 'the rule of law'. Vorig jaar stond Nederland op de vijfde plaats. https://worldjusticeproject.org/sites/default/files/documents/WJP_ROLI_2017-18_Online-Edition.pdf

Anoniempje5
Anoniempje512 feb. 2019 - 19:55

@7anpau1; Maar 1 zinnetje lezen, voorbeeld komt net als het andere gebruikte voorbeeld gewoon uit het artikel, de rest negeren om vervolgens te beledigen en te reageren en af te geven over iets wat ik niet bepleit schiet ook niet echt op. Uiteraard kan iedereen z'n recht proberen te halen. Maar het rechtspreken over te laten aan wat u zelf al een black box noemt vind ik zeer onwenselijk aangezien het wel om gemeenschapsgeld gaat. Zeker als er naast gemaakte kosten ook nog een fictieve winsten uitgekeerd dienen te worden.

Elias Unique
Elias Unique12 feb. 2019 - 21:05

@7anpau1: Wederom dank voor uw bijdrage. Ik ben geen jurist. Ik neem inderdaad aan dat die clausules worden toegevoegd aan een bilaterale investerings- en handelsovereenkomst indien men twijfelt aan de mogelijkheden om via geëigende wegen hun recht te halen. Deze overeenkomsten hebben een lange looptijd. In de door u aangehaalde "Rule of Law Index" kukelde Singapore 4 plaatsen omlaag. Als deze duikeling zich voortzet, kan ik me voorstellen dat Nederland staat op deze bepalingen.

7anpau1
7anpau114 feb. 2019 - 11:36

@Elias Unique 12 februari 2019 at 22:05 U bent geen jurist. Dat is geen natuurlijk alleen maar prima. U bent wel enigszins naïef. De ISDN clausules worden in dit soort verdragen opgenomen door zeer intensief en uitvoerig gelobby van grote multinationals. Zoals ik hiervoor al aangaf is dit uitsluitend in hun belang en versterkt het hun positie zowel ten opzichte van concurrenten als ten opzichte van politiek en bestuur. "Als deze duikeling zich voortzet, kan ik me voorstellen dat Nederland staat op deze bepalingen. " Even los van het feit dat Singapore nog steeds als een zeer prettig en betrouwbaar land wordt beschouwd om zaken te doen en een prima hub is naar de rest van Zuid-Oost Azië, is er slechts heel klein groepje grote Nederlandse ondernemingen die hierbij wel varen. Ondertussen worden de rechten en belangen van de rest van Nederland verkwanseld.