Investeren in defensie hoeft niet ten koste van de samenleving

Mensen worden in hun bestaanszekerheid geraakt en er wordt in voorzieningen gesneden, omdat anderen van ons verlangen een bepaalde norm te halen.

Het is nog helemaal niet zo lang geleden, zo'n tien jaar, dat Nederlandse militairen te maken hadden met gebrek aan materiaal en munitie. In plaats van oefeningen met echte kogels, oefenden onze militairen door "pang pang" te roepen. Het was veelzeggend voor de verwaarloosde staat waarin we defensie hadden achtergelaten. Met de toegenomen dreiging in de wereld vind ik het dan ook, net zoals een groot deel van Nederlanders, niet meer dan logisch om te investeren in defensie. Overigens hebben we sinds het "pang pang"-verhaal het Nederlandse budget voor defensie al meer dan verdubbeld om de NAVO-norm van twee procent te halen. Dat ging op een vrij geleidelijke manier, en dat is precies de kern van dit stuk.

Ik vind gezien de huidige Russische militaire dreiging, onze afhankelijkheid van de Verenigde Staten en andere dreigingen zoals klimaatverandering, migratiestromen en cyberaanvallen, het verstandig om te investeren in defensie en aanverwante thema's. Het best lijkt me dit om op Europees niveau te organiseren, om verkokering te voorkomen en doelmatigheid van de investeringen te bevorderen. Als ze in Duitsland onderzeeërs bouwen, hoeven wij niet zelf iets op te tuigen. Daar afspraken over maken en gezamenlijk in investeren lijkt me een goed idee.

Wat me een minder goed idee lijkt, is het huidige voornemen om negentien miljard extra te steken in defensie, zonder een echt idee waaraan en zonder te weten of die miljarden überhaupt wel kunnen worden uitgegeven. Dat is financieel onverantwoord, zeker in het licht van de bezuinigingen op de sociale zekerheid én de klappen die vooral de lage en middeninkomens te verduren krijgen. Ik denk dat de huidige koers het draagvlak voor investeringen in onze defensie en veiligheid geen goed doet. Mensen (vooral de zwakste schouders) worden in hun bestaanszekerheid geraakt en er wordt in voorzieningen gesneden, omdat anderen van ons verlangen een bepaalde norm te halen.

Econoom Martin Visser zette eerder al zijn vraagtekens bij de "Trump-norm" om vijf procent van het Bruto Binnenlands Product uit te geven aan defensie. Hij wijst erop dat Defensie te maken heeft met een personeelstekort en dat dit tekort blijft, al maak je miljarden extra vrij. Ook anderen trekken aan de bel over de inefficiëntie waarmee deze extra miljarden straks worden uitgegeven. Experts betwijfelen of we op korte termijn de negentien miljard extra die het aankomende kabinet in defensie wil investeren kwijt kunnen. De rode draad van alle kritische kanttekeningen is als volgt: als we miljarden steken in nieuwe tanks, helicopters, wapens, fysieke en digitale infrastructuur, moeten we wel zeker zijn van het feit dat er defensiepersoneel mee kan werken, dat er reparaties kunnen plaatsvinden en dat we niet investeren in iets wat onze buurlanden al in overvloed produceren en hebben.

Ik wil hier nog een aanvulling op doen. Eerder schreef ik al over bezuinigingen die worden gepresenteerd als "feit", terwijl het vrijwel altijd een politieke keuze betreft. Ook nu lijkt het een soort vanzelfsprekendheid, maar wat mij betreft is dat het niet. Vanwege onderuitputting en personeelstekorten heeft de Rijksoverheid al jaren financiële meevallers. Een keer kan dat gebeuren, maar als dit structureel het geval is, begroot je duidelijk niet goed. Afgelopen jaar ging het om acht miljard euro. In plaats van het grootste gedeelte lukraak weer in te boeken voor het volgende jaar, of te gebruiken voor het aflossen van de staatsschuld, hadden we ook via deze weg een paar miljard kunnen investeren in defensie zonder flink te snijden in voorzieningen of de belastingen heel erg te verhogen.

We kunnen prima extra investeren in defensie, maar dat hoeft geen negentien miljard euro te zijn en dat hoeft niet ten koste te gaan van de sociale zekerheid en daarmee de samenleving. Er is altijd een keuze en ik zou willen dat dit meer naar voren zou komen in het publieke debat.