In Europa regeert de methode-Schoof nog altijd, dankzij de christen-democraten

Het tegenovergestelde van extreemrechts is centrumrechts.

Als progressief liberaal zou ik mezelf nooit zo omschrijven, maar als politiek historicus weet ik, dat daar het kalf gebonden ligt. Waar centrumrechts bezwijkt voor de autoritaire verleiding, gaat de democratie onderuit. En zodra opgehitste kiezers weer vatbaar zijn voor een democratisch verhaal, is het rechts van het centrum waar de brug eerst hersteld moet worden. Daarom kijk ik vol ongeloof en afgrijzen naar wat er de voorbije jaren in het Europees Parlement gebeurt, waar de Europese Volkspartij (EVP) steeds verder meegaat in het opbod met radicaal rechts. 

Alternatief voor Europa
De trend is onmiskenbaar: eerst werd de duurzaamheidsrapportering voor grote bedrijven afgezwakt met extreemrechtse stemmen, meer uit anti-groene symboliek dan vanuit enig inzicht in waar de Europese economie tekortschiet. Het AfD was in zijn nopjes: ‘een historische dag, de doorbraak van het cordon sanitaire!’ Daarna werd, rond het terugsturen van asielzoekers, al tijdens de onderhandelingen de rapporteur van de centrumpartijen straal genegeerd — Malik Azmani, VVD, zelf niet bepaald links — en langs rechts voorbijgestoken. Zoiets gebeurt niet zonder structureel overleg, bevestigde Marieke Ehlers van de PVV, al bleef de EVP ontkennen: ‘Als ze denken dat mensen dat geloven, zijn ze extreem naïef.’ 

Wat begon als een drukkingsmiddel tijdens onderhandelingen, is intussen een volwaardige alternatieve coalitie, concludeert ook de EU Far Right Tracker: ‘De EVP ziet vaak dat de snelste weg naar een meerderheid langs uiterst rechts loopt.’

In Europa regeert de methode-Schoof: radicaal rechts aanhalen, in de hoop ze te kunnen verslijten. Maar als het Den Haag zo slecht is bevallen, waarom trekken dezelfde christen-democraten in Brussel daar dan geen lessen uit?

Deep state Brussel
Als er één dossier is waarin het rechtspopulistische frame helemaal is overgenomen door de EVP, is het de aanval op groene NGOs.

De oorspronkelijke aantijgingen klonken nu eenmaal te mooi om te laten liggen. ‘EU betaalde milieuclubs in het geheim voor promotie van groene plannen Timmermans’, kopte de Telegraaf begin vorig jaar. ‘Er waren zelfs lobbylijsten met namen van politici die benaderd moesten worden’, zei aanjager Dirk Gotink (NSC). 

Te mooi om waar te zijn, bleek al snel. Bewijzen van geheime afspraken of fondsen waren niet te vinden, ondanks parlementaire hoorzittingen met Gotink als co-voorzitter. Nog minder was er sprake van een door de Commissie aangestuurde deep state. Minst van al nog door Frans Timmermans zelf. Want alle tekortkomingen qua transparantie en controle in acht genomen, zo wérkt de Europese Commissie nu eenmaal niet. Het zijn niet de politici, die over het geld beslissen. (De bevoegde commissarissen, toen en nu, hebben overigens allemaal een EVP-etiket.) 

Het houdt Gotink niet tegen. Eerst verlegde hij de aandacht: ‘Het probleem waar we achteraan gaan is niet of zaken illegaal zijn, maar om vast te stellen of ze politiek onwenselijk zijn’. Daarna werd het eindverslag verdaagd, nu is het opzet uitgebreid naar ‘consultants en think-tanks die zich met migratie bezighouden’. Wie zelf mist kan spuien, heeft geen smoking gun nodig.

Genoeg is genoeg
Braaf rechts heeft het er altijd lastig mee de brutalere versie de wacht aan te zeggen. Maar het is het enige dat helpt.

Toen de Amerikaanse senator Joe McCarthy in 1950 meende een samenzwering van linkse ambtenaren ontmaskerd te hebben, zogezegd met de namenlijsten in de hand, duurde het jaren vooraleer traditioneel rechts er het gevaar van inzag. Zolang hij acteurs en ambtenaren in het vizier nam, leek zijn campagne hen goed uit te komen. Toen de nieuwigheid eraf was, bleven andere republikeinse senatoren gewoon weg en lieten ze zijn hoorzittingen voortkabbelen.

McCarthy kreeg pas tegenwerk, toen hij de reputatie van het leger besmeurde. Het was een vertegenwoordiger van het leger die zich zo geschoffeerd voelde door de schaamteloosheid van zijn strategie, dat hij de senator streng de mantel uitveegde. ‘Tot dit moment, Senator, heb ik, denk ik, nooit beseft hoe vals, hoe roekeloos u te werk gaat. U heeft genoeg gedaan. Have you left no sense of decency?’

Joe McCarthy’s reputatie lag aan diggelen. Zijn klopjacht was gedaan—zonder overigens ooit één echte communistische infiltrant ontmaskerd te hebben.

Rechts extremisme dooft niet vanzelf uit.

Het volstaat niet dat deftige christen-democraten zich onder vier ogen van de partijstrategie in Brussel distantiëren. Het hele lijn van de EVP deze legislatuur is, dat hun fractieleider Manfred Weber ten allen prijze wil bewijzen dat Europa met radicaal rechts te besturen valt. Het hele punt van de NGO-hetze was een intern Nederlandse afrekening met Frans Timmermans, die mooi paste in het uiterst rechtse frame van klimaatgekte en almachtige ambtenaren. 

Een van de meest hoopgevende tekenen in de Haagse politiek is, dat het CDA weer de weg naar het behoudsgezinde midden gevonden heeft, met het temperament en de terughoudendheid die daarbij passen. Ook in Europa stopt de afbraakpolitiek pas, als die openlijk afgeworpen wordt. Als christen-democraten zelf zeggen: Het is genoeg geweest. Het fatsoen moet terugkeren.