IJdeltuit? Brokkenpiloot? Een onzichtbare technocraat? Ach, journaille!

Waarde landgenoten,

Vandaag, 23 februari 2026 neem ik afscheid van u. Een nieuw kabinet staat op het bordes en bij deze wens ik via u alle bewindslieden het goede toe. Afgelopen vrijdag mocht ik al op de televisie mijn afscheid vieren. Maar omdat ik aanneem dat u niet allen naar de publieke omroep kijkt, hier dan deze afscheidsbrief. Veel heeft u niet gemist. Het TV-gesprek leek een kroeggesprek waarbij de gespreksleider absoluut niet moeilijk wilde doen. Verwijten als ‘het normaliseren van radicaal rechts, ‘het niet wegsturen van mevrouw asiel’, ‘toestaan van discriminatie in het kabinet’, ‘van crisis naar crisis’, ‘leider van amateurpolitici’, ‘slappe hap’ kwamen tot mijn spijt niet nadrukkelijk aan de orde. Ik had dan glashard duidelijk kunnen maken wat werkelijk is gebeurd.

Afgelopen week probeerden de parlementaire journalisten mijn korte politieke loopbaan te evalueren. Ook hier heel veel woorden en lange zinnen maar ze bleven maar om de kern heen draaien. ‘Dat ik politiek niet zou willen meetellen’, dat niveau. Ach journaille, overvallen door denkluiheid en onbegrip, denk ik dan. 

Ik weet het – en het is ettelijke malen al gezegd: Hij – ijdeltuit, brokkenpiloot, niet gekozen politicus zonder achterban, gewichtloos. In deze afscheidsbrief wil ik in dat verband wel een paar dingen van mij afschudden. Zaken en omstandigheden die in de media als voor waarheid zijn gepresenteerd maar die een volstrekt andere realiteit betreffen. Ik schrijf u om te voorkomen dat er door vooringenomen duiders voorbarige, en vooral negatieve conclusies getrokken worden omtrent mijn functioneren gedurende de afgelopen periode. Dit zou geen recht doen aan de bijzondere prestaties die ik heb weten te realiseren in het woelige politieke landschap van deze tijd.

Ik ben bijzonder trots op mijn kabinet. Ik moet zeggen: kabinetten. Ondanks het vertrek van die ene eenpersoonspartij heeft mijn eerste kabinet ook in versie twee standgehouden. Voorwaar een prestatie. Bij de eerste wegloper was afsplitsing van de fractie zijn deel. Ik wil niet beweren dat ik daarvan de veroorzaker ben maar ik heb wel door mijn doelbewust zwijgen de politieke ruimte geschapen om tot deze afsplitsing te komen. De mythe dat ik angstig aan de halsband liep van deze politicus is hiermee definitief de wereld uitgeholpen. Een van mijn grootste prestatie is geweest dat de roep, dat hij als verkiezingsoverwinnaar premier moest zijn, is verstomd.

Een onmachtige teamleider die op een bankje moet afwachten wat coalitiegenoten hebben besloten? Ook zo’n hardnekkige mythe. De kern is dat ik door bewust afwezig te zijn ook hier ruimte heb geschapen om tot een accentuering te komen van de eigen verantwoordelijkheid van de afzonderlijke ministers. Zo en niet anders konden er miljarden aan NAVO-steun worden toegezegd.

Een onzichtbare technocraat? Tot op de dag van vandaag achtervolgt dit beeld mij. Temeer daar de media er genoegen in scheppen mij ook als brokkenpiloot (van wat?) neer te zetten. Ik lijd er niet onder want ik ken ook hier een ander beeld dat meer overeenkomstig de werkelijkheid is. Een goedlachse man, altijd tot een praatje bereid, met een brede belangstelling van sport tot reizen, nooit te moe om een vraag met een anekdote te beantwoorden – denk hierbij dat ik vaak zelf uitsprak de Kop van Jut te zijn. Maar wel iemand die grenzen stelt. Bijvoorbeeld als de pers probeert bewindslieden tegen mij op te zetten. Natuurlijk heb ik mijn ministers (betreffende asielzoekers, patiënten en boeren) de nodige professionalisering moeten bijbrengen. Amateurpolitici die geen ervaring in het besturen van het land hadden. Zoiets gaat niet in de kouwe kleren zitten en eerlijk gezegd doet het een groot beroep op je empathisch vermogen. Maar het is me gelukt. Onzichtbaar? Ik een brokkenpiloot? Zeker voor diegenen die al een tijdje journalistiek toe zijn aan een nieuwe bril.

Grote knopen hebben we in de korte tijd niet kunnen doorhakken, denk aan klimaat, zorg en asiel. Wetgeving is niet afgerond of ligt op tafel bij de tweede en eerste kamer. Allemaal waar. Maar de bijzondere positie van mijn kabinetten I en II was fundamenteel gericht op totaal iets anders: op je post blijven ook al breken de dijken door en loopt het water over je schoenen. Denk aan de relatie tussen Europa en de VS. Denk aan China en de nieuwe wereldorde. Denk aan roerige tijden in het Midden-Oosten. Kabinetten – hoe afgeslankt ook - die zich dan staande weten te houden en het karwei willen afmaken, zijn van grote kwaliteit. Politieke processen ordentelijk houden, vormt daarin een kernpunt van mijn politiek-bestuurlijk handelen, ook in het buitenland. En dat is mij zeker gelukt.

Mijn optreden was geen ‘business as usual’ zoals terloops in de media is opgemerkt. Om bij de feiten te blijven: de politiek voor mijn optreden (juli, 2024) werd beheerst door gevestigde partijen die jarenlang onder rechts-liberale leiding de grote vraagstukken benoemden maar niet oplosten. Ik bracht met mijn kabinetten de gevestigde partijen in een slaaptoestand en konden mijn nieuwkomers hun gang gaan. Niet zozeer met resultaten maar als signaal dat Nederland met politiek respect moet besturen. Ik ben er trots op dat we binnen anderhalf jaar onder mijn leiding al dit signaal richting een nieuwe politiek konden afgeven. Ook in internationale kwesties. Het kabinet dat nu vandaag op het bordes staat, plukt de rijpe vruchten van dit signaal. En bedenk dit: zoiets komt niet tot uiting in de huidige peilingen over mij omdat de onderzoeksbureaus vanwege hun beperkte horizon geen relevante vraagstellingen weten te formuleren.

Landgenoten. Ik hengel niet naar jullie waardering. Ik weet dat jullie de negatieve mainstream vaak niet volgen en een eigen, vaak positieve mening hebben over mijn functioneren. ‘Hij heeft het toch maar gedaan’ hoor ik alom. De geschiedenis zal bevestigen hoe respectvol mijn optreden is geweest. Hoe mythes over mijn onzichtbaarheid en onmacht zullen worden weerlegd door harde feiten uit nieuw parlementair onderzoek, wars van beeldvorming.

Of in de typerende woorden van de VS-president tijdens de NAVO-top, in Den Haag, juni 2025, speciaal tot mij gericht en uitgesproken in een wereldwijd verspreid mediamoment: ‘Dank je wel!’.

Uw vertrekkende, politieke dienaar

(Elke overeenkomst met bestaande personen en/of situaties berust op louter toeval)