Iedereen zegt dat het mbo gelijkwaardig is. Laat dat dan ook zien

De vakantie zit erop. Na een lange en hete zomer zijn de scholen weer van start gegaan. En daarmee kunnen we weer vooruitkijken naar een hopelijk mooi schooljaar. Maar voordat we dat doen, moeten we het eerst ergens over hebben: het mbo.

Want eigenlijk is het mbo de mooiste onderwijsrichting die er is. Alleen behandelen we het als samenleving misschien wel als de minste. En eigenlijk kun je dat zeggen over het hele beroepsonderwijs, van vmbo tot mbo. Er zijn namelijk mensen in onze samenleving die graag willen dat hun kinderen een zo ‘hoog’ mogelijk schooladvies halen. Om maar niet naar het vmbo te hoeven en logischerwijs daarna niet naar het mbo.

Dat is een probleem dat we ons als hele samenleving mogen aantrekken en waarin we stapje voor stapje vooruitgaan. Maar nog lang niet genoeg. Op die weg naar waardering in de samenleving is het ook belangrijk dat je binnen het mbo zelf verenigd blijft om te kunnen strijden voor gelijkwaardigheid. Laat dat nou precies het deel zijn waar ik mij zorgen over maak.

Het afgelopen jaar heb ik van dichtbij meegemaakt hoe het eraan toegaat binnen het mbo. Wat je ziet, is dat er stappen zijn gezet, maar dat er nog veel winst te behalen valt. Zo zijn er nog steeds bestuurders van scholen die mbo-studenten leerlingen blijven noemen. Er zijn nog steeds scholen die niet meedoen aan het landelijke studentenonderzoek, de JOB-monitor. Met als argument: we hebben ons eigen onderzoek. Het is hetzelfde principe als een slager die zijn eigen vlees gaat keuren. Scholen en het bedrijfsleven blijven in belangrijke discussies naar elkaar wijzen als het moeilijk dreigt te worden, waardoor op sommige terreinen geen besluiten worden genomen. De facilitering van studentenraden verschilt nog steeds gigantisch tussen scholen. Bestuursleden van JOBmbo hebben nog steeds niet de mogelijkheid voor een bestuursjaar, zoals dat voor studentenorganisaties in het hbo en wo wel het geval is. Op papier klinken dit allemaal als losse voorbeelden. Maar uiteindelijk hebben ze één ding gemeen: de mbo-student betaalt de prijs. Want hoe kun je blijven vragen om gelijke waardering in de samenleving, terwijl je in eigen gelederen de zaken nog niet op orde hebt?

Een ander voorbeeld dat ik kan noemen, gaat over de herziening van de bekostiging in het mbo. De MBO Raad zat namens de scholen aan tafel met het ministerie om het te hebben over die herziening en sprak uiteindelijk steun uit voor het nieuwe plan van minister Letschert. Vervolgens waren er afgelopen zomer bestuurders die het noodzakelijk vonden dat plan over de herziening van de bekostiging in verschillende media meermaals onderuit te halen. Daarmee gaven zij niet alleen het plan een knauw, maar ook hun eigen brancheorganisatie.

Ik zeg hiermee niet dat bestuurders geen kritiek mogen hebben op plannen. Het zou zelfs ondemocratisch zijn als ze dat niet zouden doen. Scholen verschillen nu eenmaal en hebben dus ook eigen belangen die een bestuurder moet bewaken. Maar laat daar nou precies een brancheorganisatie voor zijn: om de belangen van al haar scholen mee te nemen. Om daarna, als er afspraken zijn gemaakt, die publiekelijk onderuit te halen, is een zorgwekkende ontwikkeling die het mbo ook niet verder helpt.

Binnen het mbo heb je scholen, bestuurders, de MBO Raad, werkgevers, SBB, OCW, studentenraden en JOBmbo. Iedereen zit aan tafels en iedereen zegt uiteindelijk dat het om studenten draait. Misschien is dat wel een van de grootste problemen van het mbo: iedereen zegt namens de student te handelen, terwijl de student zelf lang niet altijd de machtigste persoon aan tafel is. Een voorbeeld daarvan is de discussie over de stagevergoeding. Studenten roepen al jaren om een stagevergoeding. De politiek wilde eerst niet, daarna weer wel. Maar daarna begint het spel. Scholen hebben belangen, werkgevers hebben belangen. Uiteindelijk trekt de student aan het kortste eind.

En daar begint het voor mij te wringen. Want ik heb het afgelopen jaar ook gezien hoeveel mensen binnen het mbo oprecht het beste willen voor studenten.

Vanuit het mbo vragen we de samenleving terecht om anders naar ons onderwijs te kijken. We willen niet langer horen dat het vmbo een afstroomrichting is of dat een mbo-opleiding minder waard zou zijn dan een opleiding aan een hogeschool of universiteit. Maar dat begint dus wel bij onszelf.

Dat houdt dus in dat iedere studentenraad dezelfde facilitering moet hebben, zodat die niet afhankelijk is van een individuele bestuurder die studenteninspraak belangrijk vindt. Dat betekent dat iedere school mee moet doen aan het landelijke studentenonderzoek. En misschien wel het belangrijkste: het betekent dat scholen, werkgevers en politiek Den Haag soms over hun eigen schaduw heen moeten stappen.

Laten we bij die laatste club eens gaan kijken: politiek Den Haag. Want ook daar horen we de afgelopen jaren hoe belangrijk het mbo is. De ruggengraat van de samenleving, de vakmensen van de toekomst. Politici kunnen er maar geen genoeg van krijgen om te vertellen dat het mbo, hbo en wo gelijkwaardig moeten zijn en dat zij daarvoor gaan zorgen. Alleen worden die mooie woorden niet altijd omgezet in actie.

Die woorden krijgen pas waarde wanneer de voorgenomen plannen ook worden uitgevoerd. Zo zijn gratis leermiddelen voor minderjarige mbo-studenten een mooie stap, maar wat heb je er als student aan als een laptop daar nu nog niet bij hoort? Mooi, die stagevergoeding, maar zonder minimumbedrag verandert er op het eerste oog niet veel. Je kunt dus niet blijven praten over waardering als dat zich niet vertaalt in geld en politiek dappere keuzes.

Dat is wat mij betreft de opdracht voor dit schooljaar. Het mbo moet er intern voor zorgen dat de juiste dingen gedaan gaan worden. Maar Den Haag heeft ook een opdracht. Stop met het gepraat, stop met filmpjes maken over waardering. Den Haag, durf nu echt te kiezen voor het mbo.