Hybride straatcultuur

Daar waar je wieg heeft gestaan, is bepalend voor de kansen die je krijgt. Dat zien we niet alleen terug in onderzoek, maar ook in de praktijk. Wie opgroeit met weinig economisch, sociaal of cultureel kapitaal, start niet op dezelfde plek als wie dat wél meekrijgt. De Franse socioloog Pierre Bourdieu noemde dat sociale reproductie: ongelijkheid houdt zichzelf in stand doordat economisch, sociaal en cultureel kapitaal van generatie op generatie wordt doorgegeven.

Dat betekent in de praktijk dat wanneer jouw ouders een hbo- of universitaire opleiding hebben genoten, jij aanzienlijk meer kans van slagen hebt in onze diplomademocratie. Je hoeft je geen zorgen te maken of je nieuwe schoenen kunt aanschaffen voor de gymlessen, of er iets gezonds te eten is, of je aan het einde van de maand rondkomt. Een stageplek is meestal snel gevonden, omdat je het juiste netwerk hebt én de juiste sociale codes kent.

Dat er expliciet moet worden opgeroepen tot ‘meer waardering voor het (v)mbo’, wat logisch en meer dan terecht is, terwijl je eenzelfde oproep nooit hoort over het hbo of de wo, legt bloot hoe opleiding de nieuwe verzuiling is. Ik kan als oud-(v)mbo’er blijven benoemen, adresseren en beamen, maar hardnekkige en diepgewortelde overtuigingen in een systeem vragen om meer dan woorden. Het opgroeien in een omgeving met lage verwachtingen, armoede en sociale uitsluiting doet fysiek en mentaal iets met een mens. In dat spanningsveld ontstaat een vruchtbare bodem voor de hybride straatcultuur.

Hybride straatcultuur is de versmelting van straatcultuur en onlinecultuur. Wat vroeger op het plein bleef, gaat nu viraal. Wat online scoort, bepaalt de hiërarchie op straat.

Een ruzie eindigt niet na het laatste duwtje. Die krijgt een tweede leven op TikTok, Telegram of in Snapchatgroepen. Jongeren die hun excuses moeten aanbieden op beeld. Beelden waarop zij op hun knieën moeten gaan en zelfs schoenen moeten kussen. Het slachtoffer wordt niet alleen fysiek vernederd, maar vooral mentaal beschadigd. De dader krijgt respect en stijgt in status.

Wie denkt dat dit alleen jongeren raakt, vergist zich. De hybride straatcultuur raakt ook gezinnen en zet verhoudingen in de wijk onder spanning. Criminoloog Jeroen van den Broek wijst al langer op de manier waarop de online- en offlinewereld elkaar versterken. Zichtbaarheid is macht geworden. Wie niet meedoet, verliest zijn plek in de groep en loopt het risico doelwit te worden. Zwakte tonen is geen optie, want voor je het weet ben je content.

Voor jongeren in kwetsbare posities draait de hybride straatcultuur niet altijd om geld, status of overleven, maar om een fundamenteel verlangen om gezien, gehoord, gewaardeerd en begrepen te worden. Tegelijkertijd zien we dat ook jongeren uit hogere sociale klassen zich ertoe verhouden. De motieven kunnen verschillen, maar de aantrekkingskracht is reëel.

In een samenleving waarin formeel succes ongelijk verdeeld is, groeit het belang van informele macht. Likes, views en reputatie functioneren als alternatieve valuta. Hybride straatcultuur is geen afwijking van het systeem, maar een reactie erop. Begrijpen betekent niet goedkeuren of accepteren. Toch is onze reflex vaak voorspelbaar: strengere regels, telefoons verbieden, harder straffen. Maar een hybride fenomeen laat zich niet oplossen met eenzijdige maatregelen. Wie alleen het online deel aanpakt, mist de straat. Wie alleen de straat corrigeert, onderschat de digitale versterker.

Hybride straatcultuur is een realiteit waarin straat en scherm elkaar hebben gevonden. De vraag is niet of we het veroordelen. De vraag is of we begrijpen waarom het bestaat en wat het van ons als samenleving vraagt.