
Politiecontacten met burgers vinden voornamelijk plaats tijdens staande- en aanhoudingssituaties. Waarbij staandehoudingen van bestuurders van voertuigen, op grond van de Wegenverkeerswet 1994, veruit de meeste contacten opleveren.
Dit is ook de herkomst van ongewenst gedrag, c.q. etnisch profileren, door medewerkers, waar de politie als organisatie mee opgezadeld wordt. Mede vanwege de keuzevrijheid die politiemedewerkers zich kunnen veroorloven met betrekking tot de controle van een persoon of personen. Willekeur wordt hierdoor gefaciliteerd.
Medewerkers die al openstonden voor misbruik worden in feite niet door de organisatie gehinderd of belemmerd om hun ongewenst gedrag voort te zetten. Anderen kunnen vanwege de groepsdruk eveneens overgaan tot misbruik van hun bevoegdheden. De deur wordt voor deze misstanden zo nog maar eens wagenwijd opengezet.
Achteraf komt de politie steeds met een nieuw onderzoek om weer eens in kaart te proberen te brengen wat er speelt en opnieuw aanbevelingen te doen om het tij te keren. Een op 18 september 2025 uitgevoerd onderzoek door de politieacademie met de titel, 'Herhaalonderzoek bekendheid handelingskader professioneel controleren', laat zien dat een groot deel van de staandehoudingen van burgers met een migratieachtergrond door politieagenten gebaseerd zijn op onderbuikgevoelens. In 2016 kwam per toeval al naar boven dat de politie in grote getallen etnisch profileren geen enkel probleem vond. Ondanks dat etnisch profileren, discriminatie is.
Dit kreeg indertijd bekendheid nadat rapper Typhoon etnisch werd geprofileerd. Agenten kwamen er daarna openlijk voor uit, met naam en dienstnummer op het politie intranet, dat etnisch profileren van Nederlanders met een migratieachtergrond onderdeel van hun dagelijkse werk en zodoende goed was. Te oordelen naar de uitkomsten van het onderzoek door de politieacademie werken politiemedewerkers nog steeds met dezelfde wet, die zij misbruiken om te discrimineren.
Dit feit, dat medewerkers zich bewust van zijn dat zij Nederlanders met een migratieachtergrond ongestraft kunnen etnisch profileren, zal niet ertoe leiden dat zij hun gedrag aanpassen. Want ook in het geval dat duidelijk zou worden dat zij aan het etnisch profileren waren, dan is het algemeen bekend binnen de organisatie dat de casus wordt afgedaan middels een gesprek met de leidinggevende.
De behoefte van politiemedewerkers om afstand te nemen van onder andere onderbuikgevoelens is structureel afwezig, getuige ook het laatst beschreven onderzoek van de politieacademie. Het gezegde, als het kalf verdronken is, dempt men de put, lijkt in deze kwestie van toepassing op de nationale politie.
Het imago dat de organisatie mensen met racistische ideeën en motieven aantrekt, ligt hierdoor op de loer voor de nationale politie. Dit effect moeten zij niet onderschatten.
Met de komst van onder andere 71 nieuwe medewerkers van de nationale politie in Rotterdam, afgelopen vrijdag 13 november, komt de vraag opnieuw naar voren waarom het de politie niet lukt om een diverse samenstelling van nieuwe medewerkers te realiseren. De politie stelt zelf al jaren dat een divers korps op alle gebieden het draagvlak in hun organisatie onder alle burgers zou vergroten.
En net als de inhaalslag die tientallen jaren geleden plaatsvond om vrouwen in groten getale aan te nemen, zal er echt werk van gemaakt moeten worden om meer Nederlanders met een migratieachtergrond aan te nemen. Juist dit wil maar steeds niet lukken. Het en masse in dienst nemen van nieuwe politiemedewerkers die opnieuw en voornamelijk behoren tot de dominante groep betekent het continueren van de status quo.
Voorop gesteld dat hier niet betoogd wordt of de suggestie gewekt wil worden dat deze nieuwe medewerkers gaan etnisch profileren en of discrimineren. Maar door de aanwas van in feite meer van hetzelfde zal de kans toenemen dat ook deze medewerkers zich de kwalijke werkwijzen van andere collega's toe-eigenen.
Structurele oplossingen
De nationale politie zal, indien zij structureel etnisch profileren, wil bestrijden, dringende en noodzakelijke aanpassingen in de Wegenverkeerswet 1994 moeten aanbrengen. Desnoods door te starten met een proefperiode, waarmee men zonder veel oponthoud van start kan gaan.
De aanpassing van deze wet zal ervoor kunnen zorgen dat een bestuurder van een voertuig op de openbare weg niet eerder gestopt en of gecontroleerd kan worden dan wanneer er sprake is van een geconstateerde overtreding of een melding over de persoon of het voertuig. Het faciliteren van willekeur wordt zodoende onuitvoerbaar gemaakt.
Staandehoudingen van bestuurders van voertuigen op de openbare weg zullen meer begrip kunnen rekenen omdat de automobilisten op voorhand bewust kunnen zijn van de reden van de staandehouding. Misbruik van de wet en etnisch profileren door politiemedewerkers op basis van de huidige wet, wordt zo beteugeld. Het zo toegenomen gevoel van rechtvaardigheid, een niet onbelangrijk aspect, zal de samenleving goed doen.