Hoge nood

Door: Jiska van Soest en Maayke Meijering (Dolle Mina)

Deze week, 5 tot 11 oktober, is de jaarlijkse Week van de Toegankelijkheid. Eén week aandacht voor de dagelijkse werkelijkheid van mensen met chronische ziekte of beperking: proberen deel te nemen in een maatschappij die niet op hen is ingericht. Bewustwording hiervoor creëren bij het grote publiek is enorm belangrijk. 

Een heel praktisch voorbeeld is het forse tekort aan openbare, toegankelijke toiletten. Dit tekort is echter niet alleen een probleem voor mensen met een ziekte of beperking. Ook ouderen, mensen die menstrueren, zwanger zijn of jonge kinderen hebben en non-binaire mensen voelen dat tekort. Maar liefst één op de vier Nederlanders ervaart hier problemen mee. Wie geen gebruik kan maken van een gratis (riekend) urinoir, moet bovendien de portemonnee trekken. Openbare Sanifairs (op NS-stations) kosten nu bijvoorbeeld al € 1,10 én sluiten vaak na 21u! 

De gevolgen van te laat of geen (toegankelijk) toilet vinden zijn groter dan alleen ongemak en gêne. Pijn, incontinentie, een lekkend stoma, verergering van het ziektebeeld: mensen breken hun uitje af of beginnen er niet eens aan. Zonder ‘changing place’ (een plek waar een groter kind of volwassene veilig en hygiënisch verschoond kan worden) kunnen sommigen niet eens op stap, maar deze plaatsen zijn er amper in Nederland. 

De Hoge Nood-app stelt elk jaar op Wereld Toilet Dag (19 november) een ranglijst van de 342 Nederlandse gemeentes op. Ze beoordelen hun toiletten onder meer op verspreiding, toegankelijkheid, en hoeveelheid t.o.v. het aantal inwoners. Maar liefst 65% van de gemeentes scoorde in 2025 een onvoldoende (onder 5,5). Een schamele 20% scoorde een 6 of hoger en maar 4% scoorde hoger dan 7. Zelfs de Nederlandse zesjescultuur zou zich hiervoor schamen.

Nederland heeft zich al jaren terug gecommitteerd aan het VN Verdrag Handicap, waarin staat dat er voldoende toiletten, in aantal en toegankelijkheid, moeten zijn. Dit is echter nog niet wettelijk vastgelegd, met als gevolg een eindeloos vingerwijzen naar elkaar. Niemand voelt verantwoordelijkheid en urgentie, en de overheid probeert de bal geregeld onterecht enkel bij winkeliers en horeca te leggen.  

Dit gebrek aan urgentie en verantwoordelijkheid zorgt voor schrijnende situaties. Bijvoorbeeld op stations. Zo heeft Utrecht CS bijvoorbeeld één openbare toiletvoorziening voor ruim 100.000 reizigers per dag. Het gloednieuwe Groningen Hoofdstation (33.000 reizigers per dag) heeft eveneens één toiletruimte: de andere geplande locatie werd met toestemming van de gemeente stilletjes uit de plannen geschrapt. Ook elders zie je de ‘mij niet bellen’-cultuur: bij Lowlands Festival liepen de rijen voor het toilet op tot 45 minuten. Op het Rokin en Damrak is de rij soms wel een half uur. Door de zeer weinige toiletten in Nationaal Park de Hoge Veluwe kampt Staatsbosbeheer met vervuiling door wildplassen, ontlasting, menstruatieproducten en WC-papier. Zandvoort aan Zee wordt Wildplas in Duinen tijdens de zomermaanden. 

Voor Dolle Mina is de blaas én de maat vol. Wij willen geen zeikerds zijn, maar zijn pislink over dit afschuiven van verantwoordelijkheid. Samen met DeGoedeZaak komen wij in actie, met een petitie die bestuurders vraagt hun verantwoordelijkheid te nemen, conform het VN Verdrag Handicap. Naar de WC kunnen is een basisbehoefte, uitsluiting van iedereen die snelle en toegankelijke toegang tot een toilet nodig heeft is discriminatie!