Hoe word je activist? En hoe beschrijf je dat als kwaliteitskrant?

Doodmoe van alle aanhoudende nieuws over de misstanden in de wereld probeert een journalist een meer zinvolle wending te geven aan zijn bestaan. Hij wil iets gaan dóén. Geef hem eens ongelijk. Hij meldt zich bij Extinction Rebellion (XR). Het verhaal hierover staat in de Volkskrant van 13 augustus, met daarin de nodige overpeinzingen over zijn eigen motieven. Er komt veel ter sprake, van politiek, filosofie tot aan behoorlijk persoonlijke overwegingen.  Het wikken en wegen is heel respectabel. Veel ervan herken ik van toen ik zelf met ooit activistische clubs te maken had.

Wat valt er te leren van de belevenissen van deze aankomende activist? Heel wat. Maar wat is hier de keuze van de Volkskrant? Stel, je bent redactie en je ziet hier journalistiek brood in. Hoe maak je er dan het best mogelijke verhaal van?

Het is mooi meegenomen dat Extinction Rebellion hier als voorbeeld fungeert. De club spreekt aan. Momenteel is het een van de belangrijkste aanjagers van de kritiek op het gebrek aan beleid aangaande de klimaatcrisis.

Ze timmeren hard aan de weg, trekken veel aandacht en organiseren hun acties zeer goed. Het verloop ervan is vrijwel altijd heel ordelijk. Als er soms dingen uit de hand lopen komt dat meestal door de autoriteiten en hun uitvoerder, de politie. Het gevoel voor publiciteit is perfect. Maar ik vrees dat XR tegen een soort eigen groeiplafond aan zit. Hun beperkingen zullen beletten dat ze nog meer groeien.

Welke beperkingen dan? De aanhang bestaat grotendeels uit mensen die welvarend, hoogopgeleid en overwegend wit zijn. Vanuit die leef- en denkwereld ageren ze. Propaganda en agitatie gebeuren op basis van morele appèls, abstracte leuzen en symbolische acties. In leuzen en het onderlinge aanmoedigen is Engels veelal de voertaal. Leuk allemaal voor de eigen parochie, maar niet wervend naar de goegemeente daarbuiten. Denk hierbij aan de velen voor wie klimaat en zo luxe aangelegenheden zijn ver buiten de eigen leefwereld.

De volgende vraag is dan ook: Hoe kan XR mogelijk wèl meer, bredere groepen mensen aanspreken? Of kiest het voor getuigenis-activisme vanuit de marge? Dat kàn natuurlijk een bewuste keuze zijn.

Die beperkingen en ook de onderscheidende pluspunten, die komen nu niet in beeld. Dat hoeft ook niet per se, maar toch mis ik mis dat. Een beetje kritische redactie zou toch proberen dààr juist de vinger achter te krijgen? Dat is nou net waar je je als krant mee kunt onderscheiden.

Is XR uniek? Nou, nee. Er is het aloude vakbondsactivisme. Het rijkgeschakeerde protest tegen de woningnood, de milieubeweging met Greenpeace, het dierenprotest met Wakker Dier, van de plofkip en de sloopmelk. Denk ook aan Kick Out Zwarte Piet, dat voor de Roetveegpiet heeft gezorgd. Let op de telkens oplaaiende acties in de zorg, het onderwijs, enzovoorts. Dan is er nog het rechtse activisme, hoewel ik dat alleen interessant vind om er rottigheidjes van te vernemen. Er is dus een overvloed aan ervaringen waar een schat aan lering uit valt te trekken.

Voor wie ook het activistenpad op wil: de keuze is dus reuze. Keuzestress is daarbij helemaal niet nodig, want uiteindelijk helpen alle beetjes waar je het rechtse tij mee wil tegengaan. Probeer er gerust eentje uit of het bevalt. Activisme begint niet bij XR, en het houdt er ook niet bij op. Stap desnoods een keer over. Laat eenieder maar kijken bij welke club hij, of zij, zich het beste thuis voelt.

Als ik redacteur was: ik zou op een serie mikken met een overzicht van de situatie anno 2026. Bespreek verschillende soorten bewegingen, typerende voorbeelden, maar ook verrassende uitzonderingen. Laat historische lessen zien van eerdere activistische perioden. Zorg voor een goede kritische afweging, tussentijds of sowieso aan het einde. Het mag best een lang lopende serie worden. De tijd vraagt er immers om.

Nog even over die vragende tijd: tot nog toe slaagt links er niet in om meer mensen te bereiken en te organiseren dan waar het al een paar jaar staat. In de Tweede Kamer zijn ze met historisch weinigen. De klimaatmars van afgelopen 12 september trok minder mensen dan de vorige. Mij lijkt het teleurstellend weinig na de succesvolle Rode Lijn-demonstraties van vorig jaar, toen de laatste in Amsterdam 250.000 deelnemers trok. Nu is de omvang van demonstraties geen bepalende graadmeter voor politieke relevantie. Er is méér nodig om de stemming onder een bevolking om te krijgen en kennelijk ook meer om de politiek te beïnvloeden. Juist daar komen de uiteenlopende vormen van activisme om de hoek kijken. Maar dan moeten nieuwsmedia die zich een progressieve inborst aanmeten, daar wel serieus aandacht aan schenken.

Doe je dus niets van wat ik hierboven aanroer, dan loop je een levensgrote kans dat de doorsnee lezer na een enkel krantenartikel als dit uiteindelijk slechts de schouders ophaalt. Leuk hoor, die mensen, en nog links ook, maar ach… De krant doet hiermee Extinction Rebellion tekort, maar ook de lezer en uiteindelijk ook de klimaatbeweging als geheel. Ieder van hen verdient toch beter?