Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Rutte tracht stikstofbom van Hoekstra onschadelijk te maken

Sigrid Kaag wil draaiend CDA aan afspraken houden
Joop

Hoe Jezus verdween uit de burgerrechtenbeweging

  •  
28-11-2016
  •  
leestijd 7 minuten
  •  
3202815336_a7eaf89238_o

© cc-foto: George Conklin

Overal wordt de inspirerende rol van religie weggepoetst. Het monument voor ds Martin Luther King in Washington telt veertien inscripties met uitspraken van de dominee en niet één waar zijn christelijke geloof uit spreekt.
Kort geleden verscheen het derde en laatste deel van March , een graphic novel over de Amerikaanse burgerrechtenbeweging in de jaren vijftig en zestig. Voor deze boeken heeft John Lewis, één van de beroemdste zwarte activisten, zijn verhaal in stripvorm laten vertellen. Dat was hard nodig, omdat de meeste Amerikanen van die hele geschiedenis maar negen woorden kennen: Rosa Parks, Martin Luther King, I have a dream. March is dus een geschiedenisles, maar ook een klap in je gezicht. Het laat zien hoeveel geweld het vreedzame protest losmaakte in de vorm van verboden, traangasgranaten, gummiknuppels, politiekogels, molotovcocktails en bommen. Als lezer krijg je nog meer bewondering voor de zelfdiscipline van de actievoerders, die naar het voorbeeld van Jezus en Gandhi weigerden om geweld met geweld te beantwoorden.
MarchBookOneCover
Zoals King, Lewis en andere leiders hebben benadrukt speelde het geloof een doorslaggevende rol. Daardoor “bleven we gaan, werden we niet bitter of vijandig,” aldus Lewis in een recent interview. “Het was de muziek van de kerk die ons optilde en droeg. Het voelde alsof de Heer zelf aan onze kant stond.” Uit het geloof werd niet alleen hoop en inspiratie geput, maar ook het geweldloze verzet als middel (de “linkerwang”) en de gelijkheid voor Christus als maatschappelijk ideaal. Voor de sterk religieuze zwarte gemeenschap was de kerk een godshuis, een informatiecentrum, een verzamelplaats en de natuurlijke plek om plannen te maken. Omgekeerd waren Kings politieke toespraken, zoals I have a dream , onvervalste preken doordrenkt met bijbelcitaten.
Het wonderlijke is dat je daar helemaal niks van terugvindt in March. Als er een kerk in voorkomt, is dat alleen omdat actievoerders er vergaderen. De enige kruisen zijn die van de Klan en als het over God gaat, is het in uitdrukkingen als ‘Goddammit’. En de gebeden en gezangen dan, de ‘muziek van de kerk’ waar Lewis het over had? Een fragmentje uit het genoemde interview:
"Interviewer: In de boeken gaat het er vaak over hoe gebeden en religieuze gezangen werden gebruikt voor en tijdens de marsen voor burgerrechten. Wat voor betekenis hadden ze voor u? Lewis: De gebeden, de gezangen sterkten me en gaven me de kracht en het vermogen om door te gaan."
Lewis: De gebeden, de gezangen sterkten me en gaven me de kracht en het vermogen om door te gaan.
Dit is niet wonderlijk meer, dit begint een beetje absurd te worden. Op de bijna zeshonderd bladzijden die March bij elkaar telt is precies één plaatje te vinden waarop mensen aan het bidden zijn. Onder alles wat er tijdens marsen en sit-ins gezongen wordt is één religieus gezang ( This Little Light of Mine ). De interviewer heeft vast slordig gelezen, maar hoe kan de auteur zelf zo’n vertekend beeld van zijn eigen boeken hebben?
Het lijkt erop dat in March het geloof ongemerkt uit het verhaal van de burgerrechtenbeweging is weggesluisd, zo ongemerkt zelfs dat de interviewer en de auteur het niet in de gaten hadden. Wat dat betreft passen de boeken in een trend om geloof als iets irrationeels, beschamends of obsceens te behandelen, dat achter de voordeur hoort te blijven. Een ander voorbeeld van die ongeschreven regel is het monument voor King dat in 2011 in Washington is opgericht: veertien inscripties met uitspraken van de dominee en niet één waar zijn christelijke geloof uit spreekt. Nog een voorbeeld is Selma , een overigens aangrijpende speelfilm uit 2014 over Martin Luther King. Omdat het hele verhaal om een geestelijke draait speelt het geloof hier wel een kleine rol, maar het is een geprivatiseerd geloof: iets waar King troost in vindt als hij ’s nachts niet kan slapen, niet iets dat hij vertaalt naar politieke ideeën of daden.
Neem Kings vlammende preek na de standrechtelijke executie van Jimmie Lee Jackson in 1965. King zegt onder meer dat zijn geloof hem vertelt “dat Jimmie niet vergeefs stierf. God heeft nog altijd het vermogen om uit het kwade het goede te laten voortkomen. De geschiedenis heeft steeds weer bewezen dat onverdiend leed verlossend kan zijn. Het onschuldige bloed van deze edele dienaar Gods zou best eens de verlossende kracht kunnen zijn, die nieuw licht naar deze donkere staat brengt”.
March brengt dat terug tot een aanklacht tegen het gezag. Selma vervangt Kings geloof in de voorzienigheid door een puur politieke overtuiging: “We zullen niet toelaten dat jouw offer vergeefs was, lieve broeder! We zullen te pakken krijgen wat jou ontzegd werd!” Dat is geen parafraseren meer, dat is herschrijven.
Kortom, Jezus wordt met terugwerkende kracht weggepoetst uit populaire representaties van de burgerrechtenbeweging, een beetje zoals onder Stalin terechtgestelde commissarissen achteraf van officiële foto’s verdwenen. Nergens wordt dat duidelijker in March dan als het gaat over de aanslag van de Klan op de Baptist Church in Birmingham in 1963. We zien een glas-in-loodraam met Jezus als Goede Herder, waarvan het hoofd beschadigd is door de explosie. De ironie is dat hij alleen even zijn gezicht mag laten zien als hij het verloren heeft.
Wat is de verklaring voor die grote opruiming? Het is één ding als iemand het geloof aan strenge banden wil leggen in het actuele politieke debat, bijvoorbeeld uit angst dat het de zuiverheid van een rationele discussie vervuilt (al kun je dan tegenwerpen dat elke politicus ideologie bedrijft en dat een gelovige niet per se minder rationeel denkt dan een liberaal of een populist). Maar het is iets heel anders om die zuivering ook nog eens met terugwerkende kracht door te voeren in de geschiedenis. Wie dat doet, wordt zelf duidelijk door andere dan strikt rationele motieven gedreven.
Wat zou er dan achter zitten? Als schrikreactie op de terroristische aanslagen die gelovigen in dit millennium gepleegd hebben zou het psychologisch nog te begrijpen zijn. Maar in feite gaat de trend verder terug, tot de jaren tachtig, zoals Stephen Carter heeft laten zien in The Culture of Disbelief (1993). Hij beschreef hoe destijds het idee groeide dat een gelovige in een democratie zijn overtuiging als een hobby hoort te beschouwen, dat hij die vooral thuis moet laten als hij zich in publieke discussies mengt. De scheiding van kerk en staat is een groot goed, erkent ook Carter, maar die wordt sinds de jaren tachtig steeds drastischer doorgetrokken tot een complete scheiding tussen geloof en politiek en tussen privé en publiek.
In dezelfde periode verdween langzaam maar zeker het historisch besef van de bijdrage die gelovigen in moderne democratieën aan het politieke debat hebben geleverd. Carter was niet naïef: hij wist natuurlijk dat er een donkere keerzijde was en dat religieus geïnspireerde bekrompenheid vaak genoeg voor oorlog heeft gepleit of voor seksuele onderdrukking. Wat hij bestreed was de tendens om alléén die keerzijde te zien en de religieuze inspiratie van bijvoorbeeld het abolitionisme of de burgerrechtenbeweging onder het tapijt te vegen.
Het viel hem op dat politiek geëngageerde gelovigen in de liberale media steeds vaker werden gereduceerd tot een malle bende abortushaters en vaccinatieweigeraars, terwijl King, het voorbeeld van een progressieve gelovige, posthuum in een seculiere mensenrechtenactivist veranderde. Het viel Carter ook op dat progressieve politici niet langer samen optrokken met kerkelijke initiatieven, zoals in de jaren zestig en zeventig ondanks alle ideologische verschillen gebeurde (denk aan burgerrechten en bevrijdingstheologie, maar ook aan de Nederlandse vredesbeweging).
March past in de trend die Carter beschreef, vanwege de verdwijntruc die de boeken met het geloof uithalen en vanwege de carrière van Lewis zelf, die begon als student theologie en in de jaren tachtig een liberale senator werd. Het enige credo dat je in deze boeken kunt ontdekken is dat van het liberalisme (na de moord op JFK wordt er gezegd “dat je wel de man kunt doden, maar niet de geest van het liberalisme”). Geen wonder dat Jezus ongemerkt uit beeld kon verdwijnen in zijn verstripte leven: in zijn echte leven lijkt ook zoiets te zijn gebeurd.
Het probleem was volgens Carter dat liberalen bang waren geworden, zodat ze de positieve bijdragen van het geloof niet meer konden zien. Volgens mij is er meer aan de hand. Het kan geen toeval zijn dat de problematisering van religie in het publieke leven in de jaren tachtig samenviel met de wereldwijde triomf van het neoliberalisme. Als economisch model en als politieke theorie presenteerde het neoliberalisme zichzelf als ‘the only game in town’. “Wie ook maar het minste teken geeft dat hij of zij betrokken is bij politieke projecten die de bestaande orde werkelijk ondermijnen,” heeft de filosoof Slavoj Zizek gezegd, “die krijgt het volgende antwoord: ‘Het klinkt goedaardig, maar het leidt uiteindelijk tot een nieuwe goelag!’ Op deze manier kunnen de liberale schurken een hypocriete bevrediging halen uit hun verdediging van de bestaande orde: ze weten dat er corruptie, uitbuiting enzovoort is, maar ze verwerpen bij voorbaat elke poging om iets te veranderen als ethisch gevaarlijk en onaanvaardbaar, door de geest van het totalitarisme op te roepen.”
Er lijkt een soort van ongeschreven Denkverbot te bestaan, een verbod om af te wijken van de liberale consensus: de redenering dat een door geloof geïnspireerde politiek wel tot onderdrukking moet leiden, zoals socialisme tot een goelag leidt. Martin Luther King zou er zijn schouders bij hebben opgehaald. In zijn laatste jaren week hij welbewust steeds scherper af van de liberale consensus en kwam hij vanuit zijn geloof tot standpunten die hij ronduit socialistisch noemde. Toen hij in 1968 in Memphis vermoord werd, was hij daar om stakende reinigingswerkers te steunen in hun protest tegen uitbuiting. Waarmee ik maar wil zeggen dat Carter niet ver genoeg ging: dat het geloof sinds de jaren tachtig zo krampachtig uit de publieke arena wordt geweerd is niet per se omdat mensen werkelijk denken dat het nooit tot positieve veranderingen bijdraagt. Het is eerder om te voorkomen dat er iets verandert.

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (57)

Woeki Hypo
Woeki Hypo30 nov. 2016 - 13:23

Hoe Jezus verdween uit de burgerrechtenbeweging Interessant stuk van de schrijver. Ofschoon ik niet religieus ben en wel een agnosticus: “ … dat het geloof sinds de jaren tachtig zo krampachtig uit de publieke arena wordt geweerd is niet per se omdat mensen werkelijk denken dat het nooit tot positieve veranderingen bijdraagt. Het is eerder om te voorkomen dat er iets verandert.” Zo denk ik er ook over. Vandaar mede ook o.a. de kritiek op de islam (door cultureel of populistisch rechts). Twee vliegen in een klap: afleiden plus dit punt van de schrijver. Als denker en liberaal van een midden is volgens mij het neoliberalisme zelf een totalitarisme en een extremisme. De neoliberale economie (gebaseerd op de ondeugd) is tegelijkertijd religie, ideologie en wetenschap, maar in een negatief ethische zin. Dus een concurrent in filosofische en politieke zaken van klassieke religies. Neoliberalen beseffen dit. Daarom vertrouw ik, als humanist (seculier of religieus), neoliberalen ook niet als ze weer eens tegen artikel 23 te keer gaan. Volgens mij gaat dat neoliberalisme als een feodalisme en een fascisme (de stok) mogelijk vroeger of later uiteindelijk zelf tot een rechtse dictatuur (enzovoort) leiden, als we het niet voldoende bestrijden (als extremisme). Woeki Hypo is gematigd liberaal.

FransAkkermans1947
FransAkkermans194729 nov. 2016 - 19:24

Interessante bijdrage. Er zijn natuurlijk wel meer christelijke helden geweest die de mensenrechten verder hebben geholpen. Ik denk aan bischop Tutu in Zuid-Afrika, aan bisschop Helder Camera in Brazilië. Het is wel grappig dan hier te lezen dat ook deze voorbeeldige mensen worden verwezen naar de psycholoog. Gelovig zijn is identiek met een steekje los.

3 Reacties
Mary Jane
Mary Jane30 nov. 2016 - 0:57

Er zijn vast nog wel meer uitzonderingen op de regel, - vergeet Albert Schweitzer niet.

FransAkkermans1947
FransAkkermans194730 nov. 2016 - 19:08

@Mary Jane Ik weet niet over welke regel u het heeft maar ik zou Schweitzer niet direct een voorvechter van mensenrechten willen noemen. Hij veroordeelde het kolonialisme aan de ene kant maar stond ook kritisch tegenover het streven naar onafhankelijkheid van de Afrikaanse nationalistische bewegingen.

Mary Jane
Mary Jane1 dec. 2016 - 9:39

Zo zie je maar weer hoe moeilijk het is om gristelijke helden te vinden. De regel is namelijk dat de kerk aan de kant van het gezag staat. Meestal zijn het de gristelijke schurken een hypocriete bevrediging halen uit hun verdediging van de bestaande orde: ze weten dat er corruptie, uitbuiting enzovoort is, maar ze verwerpen bij voorbaat elke poging om iets te veranderen als ethisch gevaarlijk en onaanvaardbaar, door de het standpunt in te nemen dat de bestaande orde het werk van god is en dat de beloning voor het lijdzaam/geweldloos ondergaan van onrecht in het hiernamaals komt. Daarom lijkt me de stelling dat dat het geloof sinds de jaren tachtig uit de publieke arena wordt geweerd om te voorkomen dat er iets verandert onhoudbaar en een vorm van geschiedenis-vervalsing.

tuxnoob
tuxnoob29 nov. 2016 - 17:12

Waarom is in deze discusie de Christelijke inspiratie van MLK relevant? Zijn tegenstanders waren tenslotte ook Christenen.

Mary Jane
Mary Jane29 nov. 2016 - 13:17

Nooit gedacht dat de burgerrechtsbeweging nog eens zo worden omgedoopt tot de "gristelijke burgerrechtbeweging". Dan voel je je als atheïstische supporter van MLK achteraf toch wel een beetje genaaid.

4 Reacties
Mary Jane
Mary Jane29 nov. 2016 - 14:39

FactChecker schrijft: "Als ene Karl Marx tegen is, dan ben ik voor." Je zou toch denken dat dit volledig in tegenspraak is met de manier waarop hij zich presenteert, -maar ja, what's in a name, nietwaar. Hoe dan ook... ik ben een verklaard socialist -geen surrogaat sociaal-democraat, maar een echte socialist- en het kan dus niet anders dan dat ik Karl Marx zie als de eerste -of tenminste een van de eersten- die de beginselen van het socialisme onder woorden heeft gebracht. Soms treffend, soms op een manier die voor verbetering vatbaar is, maar dat laatste doet niets af aan zijn verdiensten. Een van diens uitspraken is, dat religie opium van het volk is en daar ben ik het mee eens. Dat wil niet zeggen dat ik anti-gristelijk ben: als iemand daar inspiratie in vindt om zich tegen onrecht te keren, dan lijkt mij dat een prima zaak. Ik heb slecht een afkeer van geïnstitutionaliseerde religie, de kerk, organisaties die de goedgelovigheid van de mensen systematisch uitbuiten. Ik heb geen moment het idee gehad dat MLK zich daaraan schuldig maakte, integendeel. En anders dan FactChecker was ik dus niet tegen de burgerrechtsbeweging omdat MLK een dominee was. Ik zie hem integendeel nog steeds als een van de grote voorbeelden voor het bewerkstelligen van maatschappelijke verandering door burgerlijke ongehoorzaamheid. Verheijen schrijft: "Het monument voor ds Martin Luther King in Washington telt veertien inscripties met uitspraken van de dominee en niet één waar zijn christelijke geloof uit spreekt." Ik veronderstel dat niet een van die uitspraken in strijd is met de religieuze overtuiging van MLK en ik vraag me af of dat niet genoeg is. Je zou zelfs kunnen stellen dat juist dat een atheïst als ik respect doet hebben voor de universele waardes die besloten liggen in sommige aspecten van de gristelijke religie. En dat is weer een reden om -als atheïst en socialist- op te komen voor de vrijheid van godsdienst. Verheijen schrijft dat er een soort van ongeschreven Denkverbot lijkt te bestaan, een verbod om af te wijken van de liberale consensus. Daar ben ik het volledig mee eens. Maar dat "Denkverbot" betreft in nog veel sterkere mate stromingen als het anarchisme en het marxisme en is niet zelden de vrucht van de één of andere religie. Persoonlijk zoek ik de inspiratie in mezelf. En omdat ik niet zo'n grote schrijver en denker ben als degenen die voor mij kwamen schaam ik me niet om me te bedienen van hun woorden en hun ideeën. Het geeft me alleen geen prettig gevoel als derden mij daarop in een hokje proberen te plaatsen, want ik ben geen volgeling van iemand omdat ik niet steeds opnieuw het wiel probeer uit te vinden. Ik probeer die wielen slechts te gebruiken om sneller voorwaarts te komen. De opvattingen van Verheijen en de EO zijn daarbij eerder een rem dan een hulpmiddel.

FactChecker
FactChecker29 nov. 2016 - 18:59

Mary Jane 29 november 2016 at 15:39 - Je zou toch denken dat dit volledig in tegenspraak is met de manier waarop hij zich presenteert, -maar ja, what’s in a name, nietwaar. Hoe dan ook… - Je komt hier met een behoorlijk verhaal, maar het gaat mij om de persoon Karl Marx. Geboren in een welvarend gezin, in zijn studententijd meer bezig met het studentenleven dan studeren. Hij heeft grote delen van zijn leven niet gewerkt maar geleefd op (voorschoten van) zijn moeders erfenis. Zijn gezin moest op een houtje bijten, mede daardoor zijn 4 van zijn 7 kinderen gestorven voordat ze de volwassen leeftijd bereikte. (ook in die tijd was dat absurd) Als hij wat minder tijd had besteed aan filosoferen en economie bestuderen maar gewoon een baan had gezocht dan had ik meer respect voor hem gehad.

Mary Jane
Mary Jane30 nov. 2016 - 0:39

En daarom schrijf je dus: “Als ene Karl Marx tegen is, dan ben ik voor.”? Ik dacht bijna dat je iets tegen het communisme hebt, maar het blijkt gewoon een uitbarsting van gezond burgerlijk fatsoen te zijn. Je bent "het zout der aarde" - http://tinyurl.com/zgn2uqk

Mary Jane
Mary Jane30 nov. 2016 - 0:52

Deze link is beter - http://tinyurl.com/4ouruqv Say a prayer for the common foot soldier Spare a thought for his back breaking work Say a prayer for his wife and his children Who burn the fires and who still till the earth.

geen-mening
geen-mening29 nov. 2016 - 11:25

Als je religie (welke religie dan ook) nodig hebt om volgens algemeen geaccepteerde normen en waarde leven, om je eigen waarde te aan ontleden, om je richting en steun te geven etc. Moet je gewoon een psycholoog gaan bezoeken want dan is er gewoon iets mis met je zelfvertrouwen en eigenwaarde.

5 Reacties
Frank Lenssen2
Frank Lenssen229 nov. 2016 - 11:50

@ geen-mening (12:25u) - ik teken bezwaar aan tegen je eerste zin. Men kan geen eigenwaarde, richting, en steun ontlenen aan 'algemeen geaccepteerde normen en waarden'. Dat is een vergissing, gebaseerd op het idee dat die normen en waarden constant zijn, humaan, en niet beïnvloedbaar door de wanen van de tijd waarin iemand leeft. Stel, je had in het Duitsland van 1941 geleefd. Of je leeft nu op de Filippijnen. Of voor mijn part in de Verenigde Staten, of in Putins Rusland. Zou je dan eigenwaarde kunnen ontlenen aan de 'algemeen geaccepteerde normen en waarden'? Nou, ik niet. Ik zou dan kluizenaar zijn. Verstoten door diegenen die dat wél kunnen. Het is een democratisch probleem, door Plato in diens 'Politeia' aan de orde gesteld. Religie heeft zin, omdat ze juist gaat over bestendige normen en waarden, die, jawel, ook een gevoel van zelfwaardering kunnen geven. Bestendigheid houdt in: onafhankelijk van tijd, plaats, van allerlei toevalligheden en ook door mensen algemeen gedeelde misvattingen, onrechtvaardige wetgeving, en tenslotte: van de gekte van psychopatische bestuurders, types die ook tegenwoordig her en der de dienst uitmaken.

geen-mening
geen-mening29 nov. 2016 - 14:19

@ Frank misschien moet je dan gewoon even lezen want ik zeg niet dat mensen eigenwaarde halen uit algemeen geaccepteerde normen en waarde. Ik zeg dat ze religie nodig hebben om tot die normen en waarden te komen terwijl zonder religie lijkt het me ook vrij logisch dat je niet moord, steelt, je naasten lief hebt enz. zonder die "algemeen geaccepteerde normen en waarden" is een werkbare samenleving namelijk niet mogelijk. Als je religie dus nodig hebt om tot die waarden te komen heb je een psycholoog nodig. Hetzelfde geldt dus voor als je religie nodig hebt om je eigenwaarde aan te ontleden of je richting en steun te geven. Als je dit soort dingen niet weet of kan zonder religie moet je professionele hulp zoeken. Ik denk dat ik in maart ga stemmen op een partij die begrijpend lezen weer in het onderwijs pakket wil stoppen wat volgens mij is dat eruit gehaald, er zijn tegenwoordig in ieder geval maar weinig mensen die het kunnen of bedrijven.

Frank Lenssen2
Frank Lenssen229 nov. 2016 - 15:24

@ geen-mening (15:19u) - maak je geen zorgen, ik kan begrijpend lezen. Nogmaals: algemeen geaccepteerde normen en waarden komen niet vanzelf. Niet moorden, niet stelen, en je naaste liefhebben - haal je die fraaie eigenschappen uit 'jezelf', dan, en/of uit 'de samenleving'? de algemeen geaccepteerde leefregels zijn niet vanzelfsprekend, en ze zijn aan verandering onderhevig, nogal vluchtig. Op zichzelf genomen vormen ze geen vaste bodem. De vraag is: wat is ons 'zelf' eigenlijk? Komen we ter wereld met niets dan onbaatzuchtigheid, geweldloosheid, en eerlijkheid en vredelievendheid? Nee hoor. We staan op de schouders van nogal wat generaties voor ons - we krijgen bij een goede opvoeding en scholing wijsheid en zelfbeheersing mee. Ik denk dat het een misvatting is om aan te nemen dat je inspiratie uit jezelf kan halen, zoals Mary Jane het hierboven stelt. Het is wél zo dat je met de dingen die je aangereikt kreeg van je voorgangers, je dan later moeite kan blijven doen om jezelf verder te vormen, en degenen die na je komen daarvan laten meegenieten (ik had bijna genoteerd: meeprofiteren, maar dat is toch een beetje een vies woord, veel te neoliberaal, eigenlijk). Je kan zeggen: maar we begrijpen dat via coöperatie en lief zijn en elkaar helpen de beste samenleving mogelijk is, en zo komen de algemeen aanvaarde principes in de wereld. Is dat wel zo? Er zijn manieren van samenleven waarin misdaad loont, en pijn doen, en ook moord - daar wordt profijt uit getrokken. Ga maar eens na hoelang de maffia-gemeenschappen al existeren. Ik wou maar zeggen: niets is vanzelfsprekend en stelt zich op een natuurlijke wijze in, of door prachtige inzichten van mensen die in de korte tijd die hen gegeven is, in een beperkte periode 'de goede kant' op gaan. (De manier waarop je een psycholoog zou willen inzetten om mensen die bij gebrek aan zelfwaardering steun zoeken bij godsdienst, 'sterker te maken', die vind ik aandoenlijk. Psychologen en psychiaters kunnen mooie vooruitgang bij mensen bewerkstelligen. Maar hebben ze de taak om ons te ontdoen van het juk van de religie? Omdat die een kruk zou zijn die we niet nodig hebben? Nee hoor. Nogal wat van die mensen zijn zelf gelovig.) Ik zie zo vaak, ook op deze pagina's, dat (jonge) mensen een hekel hebben aan godsdienst, omdat die alleen maar ellende veroorzaakt, indoctrineert, en ons wil beknotten in onze vrijheid - ze menen dat gelovige mensen anderen hun ideeën met kracht willen opdringen, en ze zien dat als een bedreiging voor hun mens- en wereldbeeld. Zulke gelovigen zijn er; maar bijeen genomen zijn deze angsten onnodig. Ik minacht niemand die zegt atheïst te zijn, of agnost. PS: ik vind het wel zinvol om te trachten mensen die zeggen zoveel te ontlenen aan de Verlichting, en aan een rationele benadering van het hele leven, waarin alles zoveel mogelijk wetenschappelijk en bewijsbaar moet zijn, wat dingen te vragen. Soms kom je tot heel aardige en gelijkwaardige gesprekken; je kan het warempel eens worden over hoe enorm veel belangrijke zaken in ons bestaan a prior onbewijsbaar zijn, niet nagetrokken kunnen worden, en er alleen maar kunnen zijn omdat we, wij allemaal, ons baseren op hoop en vertrouwen - en daar bestaan geen formules voor.

Haastig
Haastig29 nov. 2016 - 22:13

geen-mening 29 november 2016 at 12:25 "Als je religie (welke religie dan ook) nodig hebt om volgens algemeen geaccepteerde normen en waarde leven, om je eigen waarde te aan ontleden, om je richting en steun te geven etc." Ik denk dat je gelijk hebt als het gaat om "algemeen geaccepteerde normen". Ik vind het bijzonder als een gelovige aangeeft dat hij/zij geen mensen vermoord omdat de bijbel of een ander religieus boek dat in zijn/haar ogen verbiedt. Een nogal vreemd zelfbeeld heb je dan.. Desondanks denk ik dat een religie wél invloed kan hebben om dingen te doen, "groots en meeslepend", uitzondelijke prestaties, zowel positief als negatief. Juist vanuit het geloof in een god. Het is bij uitstek zichtbaar in architectuur, van de piramiden tot de kathedralen, de meest fantastische bouwwerken zijn neergezet om de diverse goden te eren. Daarnaast is het zichtbaar als het gaat om "gedrag" buiten "de geaccepteerde normen" of menselijke eigenschappen. Hoewel ik bepaald geen "fan" ben van religie, denk ik wel dat religie mensen kan helpen in moeilijke tijden. Het gedrag van MLK en Gandhi was bepaald buiten de "geaccepteerde normen" en zeker ook buiten veel van de menselijke eigenschappen. Het idee dat "god" achter je staat, dat je een plek in de hemel hebt, dat zal ongetwijfeld bijdragen aan je keuzen die moed vergen. En moed hadden MLK, Gandhi, Mandela, religieuze abolitionists wel, en wel nodig om tegen de geaccepteerde normen in te gaan. (helaas geldt dus ook voor nutjobs die de betreffende moed aanwenden voor moord en verderf). Naast moed om tegen de stroom in te gaan, moed om te vergeven en de moed voor geweldloos verzet in een wereld waar het je leven kon kosten: waarschijnlijk helpt het geloof in een god je, meer dan als je dat allemaal uit jezelf moet putten.

Mary Jane
Mary Jane1 dec. 2016 - 21:01

"We staan op de schouders van nogal wat generaties voor ons – we krijgen bij een goede opvoeding en scholing wijsheid en zelfbeheersing mee. Ik denk dat het een misvatting is om aan te nemen dat je inspiratie uit jezelf kan halen, zoals Mary Jane het hierboven stelt." Dus omdat we hebben leren zingen en zelfs noten hebben leren lezen, kunnen we alleen nog maar bladmuziek spelen?

Frank Lenssen2
Frank Lenssen229 nov. 2016 - 10:58

Dit is een uitstekend betoog, Joris - dank ervoor. Zelf ben ik eveneens er al lang van overtuigd dat het neoliberalisme een bizarre dwangbuis is, in moreel-cultureel opzicht. Men houdt ons voor: er is geen alternatief voor dit late kapitalisme, tenzij je je thuis voelt in de wereld van Stalin en Mao. Dat is een evidente leugen; maar het is een heel hardnekkige leugen. Je zou de passiviteit en apathie van veel jongere mensen vandaag de dag, waar het om politiek gaat (die altijd ook heel persoonlijk is en je persoonlijk raakt), gedeeltelijk kunnen verklaren uit het gegeven dat we al zo'n dertig jaar gebukt gaan onder deze dwaze en gevaarlijke heilsleer. De jonge mensen weten niet beter meer, en zijn effectief geïndoctrineerd met de taal van het kapitalisme: idealen zijn ongewenst, koopverslavingen worden uitermate gewaardeerd. De colporteurs van het neoliberalisme, ik noem een Bolkestein, die gaven en geven voor echte kinderen van de Verlichting te zijn. Uit deze sfeer is ook een Geert Wilders voortgekomen, die zich valselijk uitgeeft als vriend van het gewone volk (want hij stemt altijd met de VVD mee). Het neoliberalisme heeft niets, maar dan ook niets te maken met menselijke vrijheid, en ook niet met de Verlichting. Integendeel: het zal ontaarden in de totale uitputting van de aarde, door zijn zieke obsessie met economische groei. Het leent aldoor van de toekomst, en die toekomst is niet onuitputtelijk. Neoliberalen blinken uit in blindheid: voor de bijzonder slechte, en inhumane gevolgen van hun heilsleer. Ze gaan maar door, ondanks alle bewijzen voor het feit dat hun ideeën tot rampspoed gaan leiden. Goed beschouwd is het een drama: verlichte mensen die blind zijn. ------- Nu weten we dat Christus en zijn volgelingen adviezen voor een goed leven gaven: bescheidenheid, zachtmoedigheid, kalmte, medemenselijkheid, en dus: inleven in je naaste. Dat zijn eigenschappen waar neoliberalen van gruwen. In hun verdwazing menen ze dat je de ander mag bedriegen, plunderen, voor je eigen gewin. Ze vinden hebzucht een prima eigenschap. Ze misbruiken Darwins theorieën op een perverse manier: het concept van het overleven van de sterkste wordt in het liberalisme tot in perfectie als analogie overgenomen, om bepaald boosaardig economisch handelen te legitimeren. Maar ja: lijden is voor liberalen iets waar je zelf de schuldig aan bent. Op alle mogelijke manieren. Ben je voor tientallen jaren een armoedzaaier, omdat je die bankmeneer met zijn giftige financiële produkten toentertijd vertrouwde? Eigen schuld! Had je maar die tientallen pagina's met kleine lettertjes en onbegrijpelijke wartaal moeten lezen! Zo gaan we niet met elkaar om, natuurlijk, ook niet als die vervelende en goddeloze graaiers nog midden onder ons zijn. ------- Maar begrijpelijk is het wel, dat mensen die geld als enige doel in hun leven kennen, niets moeten hebben van het christendom (of de islam). Ze zouden zich eens schuldig kunnen gaan voelen. Onze hele manier van leven, denken, voelen, en spreken is doortrokken van een giftige, en uiteindelijk dodelijke pseudo-religie. Soms denk ik: met wat hoop en moed kunnen we het tij nog keren. Maar op andere momenten denk ik: het kan te laat zijn. Somber ben ik als zoveel jonge mensen met kansen de godsdienst afserveren als iets belachelijks, of als een psychiatrische aandoening. En volgens hen is de bijbel een sprookjesboek dat alleen maar ellende veroorzaakt. Wat komt er voor religie in de plaats? Hoe leef je je leven, als de enige zekerheid die je hebt die is dat je oud wordt, aftakelt, erg lijden zult, en dood gaat? Tja, misschien ken je dan alleen nog: carpe diem, leven bij de dag, altijd alleen naar genot in alle soorten en maten zoeken, en alle problemen die het leven onvermijdelijk met zich meebrengt, ontlopen of ontkennen. Dat lijkt me een verschrikkelijk bestaan, in een eigen coconnetje, buitengewoon eenzaam ook.

3 Reacties
BertrandRussell
BertrandRussell29 nov. 2016 - 11:53

Helemaal mee eens, Frank, dat je het neoliberalisme een heilsleer noemt. Laatste tijd is er meer aandacht voor het kapitalisme als een soort van alternatieve religie, met de 'onzichtbare hand van de markt' als goddelijke voorzienigheid en met net zulke onmogelijke toekomstverwachtingen (het Laatste Oordeel als de dag waarop alle schulden zullen worden vereffend en alle kredieten verzilverd) als de eerste de beste kerk.

Ch0k3r
Ch0k3r29 nov. 2016 - 13:20

"Zo gaan we niet met elkaar om, natuurlijk, ook niet als die vervelende en goddeloze graaiers nog midden onder ons zijn." "Maar begrijpelijk is het wel, dat mensen die geld als enige doel in hun leven kennen, niets moeten hebben van het christendom (of de islam). Ze zouden zich eens schuldig kunnen gaan voelen." Poogt u nu echt te beweren dat alle geldwolven non-religieus zijn? Serieus? "Nu weten we dat Christus en zijn volgelingen adviezen voor een goed leven gaven: bescheidenheid, zachtmoedigheid, kalmte, medemenselijkheid, en dus: inleven in je naaste." En respecteer de wetten uit het Oude Testament; slavernij is dus oké (wordt trouwens ook nog een aantal keer in het NT bevestigd). "Wat komt er voor religie in de plaats? Hoe leef je je leven, als de enige zekerheid die je hebt die is dat je oud wordt, aftakelt, erg lijden zult, en dood gaat? Tja, misschien ken je dan alleen nog: carpe diem, leven bij de dag, altijd alleen naar genot in alle soorten en maten zoeken, en alle problemen die het leven onvermijdelijk met zich meebrengt, ontlopen of ontkennen." Misschien moet u zich eens verdiepen in het humanisme. Er is een grote groep ongelovigen die zich als humanist identificeert. "Somber ben ik als zoveel jonge mensen met kansen de godsdienst afserveren als iets belachelijks, of als een psychiatrische aandoening. En volgens hen is de bijbel een sprookjesboek dat alleen maar ellende veroorzaakt." Alleen maar ellende? Dat valt volgens mij wel mee. De opvattingen zijn daarover doorgaans wat genuanceerder dan u doet voorkomen. Maar het veroorzaakt wel ellende die anders niet nodig was geweest. Zonder die heilige handboeken had mijn collega al vele malen eerder kunnen trouwen met haar partner van gelijke sekse (tenminste, dat vermoed ik). "Tja, misschien ken je dan alleen nog: carpe diem, leven bij de dag, altijd alleen naar genot in alle soorten en maten zoeken, en alle problemen die het leven onvermijdelijk met zich meebrengt, ontlopen of ontkennen." Ja, hou maar op hoor. Genoeg stigmatiserende opmerkingen van uw kant.

Haastig
Haastig29 nov. 2016 - 22:16

Frank Lenssen 29 november 2016 at 11:58 "Nu weten we dat Christus en zijn volgelingen adviezen voor een goed leven gaven: bescheidenheid, zachtmoedigheid, kalmte, medemenselijkheid, en dus: inleven in je naaste. Dat zijn eigenschappen waar neoliberalen van gruwen." Ben je neoliberaal dan? Ik geloof niet dat ik je op de bovenstaande kwaliteiten heb kunnen betrappen.

Mike_DB
Mike_DB29 nov. 2016 - 10:45

De gewelddadige tegenstanders van de burgerrechtenbeweging beriepen zich op dezelfde Jezus. Het was dus niet bepaald iets waar de burgerrechtenbeweging zich door onderscheidde. En ik zie Joris Verheijen vreemd genoeg niet pleiten voor het benadrukken van de christelijke overtuiging van de KKK en andere racisten.

2 Reacties
Frank Lenssen2
Frank Lenssen229 nov. 2016 - 11:51

Je kunt niet tegelijk christen zijn, en lid van de KKK. Dat iemand zich zo noemt, dat betekent helemaal niets. Geldt natuurlijk ook voor IS en de islam. De daden vertellen ons hoe iemand is, waar hij staat, en waarnaar hij streeft.

Mike_DB
Mike_DB29 nov. 2016 - 14:29

@Frank Lenssen Als alleen daden vertellen hoe iemand is, is de levensbeschouwing volkomen irrelevant. Ook de christelijke. De werkelijkheid toont aan dat men prima christen kan zijn en tevens lid van de KKK. Want Frank Lenssen gaat helemaal niet over het al-dan-niet christen zijn van degenen die zichzelf wel identificeren als zodanig. Zoal Frank Lenssen ook niet gaat over het al-dan-niet moslim zijn van degenen die zich als zodanig identificeren.

Ch0k3r
Ch0k3r29 nov. 2016 - 9:15

"dat het geloof sinds de jaren tachtig zo krampachtig uit de publieke arena wordt geweerd" Het zal wel aan mij liggen, misschien zie ik spoken, maar sinds de koude oorlog (sinds 1956) staat er ineens 'In God we trust'. Bij elke verkiezing willen de kandidaten maar wat graag aantonen dat ze in God geloven (ook al is het maar om stemmers te trekken). Denkverbot? In zeven staten (Maryland, Arkansas, Mississippi, North Carolina, South Carolina, Tennessee, en Texas) mag een ongelovige niet eens kandidaat zijn voor een politieke openbare functie (vrije vertaling public office). Tenminste, dat was iig tot voor kort nog het geval. Denkverbot? Ik dacht het niet. Met de intrede van het internet is er veel informatie vrij beschikbaar gekomen, elke gelovige kan nu opzoeken hoe de Bijbel beschrijft dat slavernij oké is, en hoe je je slaven dient te behandelen (zie bijvoorbeeld Exodus 21). Dus als Carter en anderen niet meer refereren aan de religie, dan is dat eerder om die hypocrisie van MLK te verbergen.

1 Reactie
Ch0k3r
Ch0k3r29 nov. 2016 - 9:35

herstel: "maar sinds 1956 staat er ineens ‘In God we trust’ op bankbiljetten

Kepler
Kepler29 nov. 2016 - 9:07

Ik denk dat een milde, contemplatieve spiritualiteit veel goeds kan brengen voor veel mensen. In de meeste religieuze stromingen zit een mooie kern. Het zijn de mensen die het verprutsen.En daarmee worden religies overboord gezet. Kind en badwater.... Ben zelf aangenaam lichtvoetig religieus opgevoed en prijs me daar gelukkig mee. Het heeft me veel gebracht en nog steeds trouwens. Zonder dat ik het gevoel heb dat mijn waarheid ook DE waarheid is.

FactChecker
FactChecker29 nov. 2016 - 6:38

Mooie column, dank u.

Eugene Klein
Eugene Klein29 nov. 2016 - 6:05

Ware PVV'ers verklaren het eenvoudiger. Nation Of Islam en BLM bewegingen spreken meer aan bij de doelgroep. Daarom wordt het christelijke deel op de achtergrond gehouden.

Wesseling2
Wesseling228 nov. 2016 - 22:04

De oorzaak is nogal eenvoudig: Socialisme. Het socialisme wenst geen concurrentie. het is niet voor niets dat het Christendom zo gebasht wordt door bijvoorbeeld de PvdA.

1 Reactie
Zephyr2
Zephyr229 nov. 2016 - 9:04

Vreemd dan dat de Islam zo in bescherming wordt genomen door diezelfde linkse mensen.

X4
X428 nov. 2016 - 21:05

Het waren fantastische mensen die vreedzaam bleven demonsteren ondanks het geweld dat tegen hen gebruikt werd. Zij hadden groot geloof en waren vol vertrouwen. Als je volledig vertrouwt op God kun je alles aan. "No longer a slave to fear when you're a child of God".

msj_meijerink
msj_meijerink28 nov. 2016 - 20:30

"Overal wordt de inspirerende rol van religie weggepoetst." Over die 'inspirerende rol' dacht ene Karl Marx héél anders, hij -en ik ook- zag/ziet het meer als een afstompende zoethouder van de machthebbers voor het proletariaat!

8 Reacties
BertrandRussell
BertrandRussell28 nov. 2016 - 22:45

Volgens mij moet je Marx er toch nog eens op nalezen. In de bekende regels waarin hij godsdienst de opium van (niet 'voor'!) het volk noemt, schrijft hij ook: "Religie is de zucht van het onderdrukte schepsel, het hart van een harteloze wereld, en de ziel van zielloze omstandigheden."

Wesseling2
Wesseling228 nov. 2016 - 22:48

En kijk hoeveel ellende dhr Marx ons heeft gebracht.

vakman2
vakman228 nov. 2016 - 23:41

Hallo, heren - ooit weleens gedacht dat het wat complexer in elkaar zit. Religie kan zowel ter persoonlijke bevrijding gehanteerd worden als ter onderdrukking. In het eerste geval, als het draait om bevrijding, gaat het dikwijls om een innerlijk ervaren goddelijkheid - wat als het ware nodig hebt om het handje van pappa los te laten en zelfstandig te vertrouwen op je eigen morele kompas. Als religie onderdrukkend gebruikt wordt, dan gaat het om een extern ervaren godheid waar het individu zich aan dient te onderwerpen - dan draait het zeg maar, simpelweg om het gehoorzamen van pappa. Afhankelijk van de ontwikkelingsfase en de context waarin een religie zich bevindt, openbaart het zich op de een dan wel op de andere manier... kortom, beide partijen in deze discussie hebben een punt - da's het mooie...

Mary Jane
Mary Jane29 nov. 2016 - 3:45

JVerheijen - Prachtig citaat.

FactChecker
FactChecker29 nov. 2016 - 6:36

de heer Meijerink 28 november 2016 at 21:30 - Over die ‘inspirerende rol’ dacht ene Karl Marx héél anders, hij -en ik ook- zag/ziet het meer als een afstompende zoethouder van de machthebbers voor het proletariaat! - Als ene Karl Marx tegen is, dan ben ik voor.

Vuurrood
Vuurrood29 nov. 2016 - 9:16

FactChecker: Als ene Karl Marx tegen is, dan ben ik voor. En dat is een feit. Heeft hijzelf onderzocht.

msj_meijerink
msj_meijerink29 nov. 2016 - 10:11

Religie is mijns inziens: je vastklampen aan een idool, om zo het onverklaarbare te kunnen verklaren. Ofwel de wens om voor alles meteen een snelle oorzaak te kunnen benoemen. (En zo de verantwoording af te kunnen schuiven op een ander.) Overigens is 'godsdienst is de opium van het volk' haast het enige dat ik met Marx eens ben. Filosofen komen, filosofen gaan. En telkens hergebruiken ze delen van hun voorgangers.

FactChecker
FactChecker29 nov. 2016 - 11:39

Vuurrood 29 november 2016 at 10:16 - En dat is een feit. Heeft hijzelf onderzocht. - Het valt me op dat u een bepaalde fascinatie met mijn gebruikersnaam lijkt te hebben. (Daarin bent u overigens niet de enige). Mag ik vragen waar die bovengemiddelde belangstelling vandaan komt?

Brave Hendrik3
Brave Hendrik328 nov. 2016 - 19:44

Dat is misschien wel een aardige tip voor de Nederlandse burgerrechtenbeweging. Volgend jaar, als sinterklaas met zijn racistische gevolg weer aan land dreigt te komen: massaal op de knieën zinken en in gebed gaan. Eens zien of die stoere Wouten, beschermers van witte privileges en racistische vooroordelen, je dan nog in je gezicht durven te slaan!

1 Reactie
Zephyr2
Zephyr229 nov. 2016 - 9:06

De Sint is een bisschop en zal het zeer waarderen als u in gebed voor hem op de knieën gaat. Zal u vast een extra hand pepernoten opleveren, gul gegeven door zijn helpers.

Mary Jane
Mary Jane28 nov. 2016 - 19:18

De geschiedenis is vol van voorbeelden hoe de staat en de kerk twee handen op één buik zijn, maar Joris Verheijen heeft 1 pacifistische dominee gevonden die zich op latere leeftijd tot het socialisme bekeerde, om er een heel betoog aan op te hangen over de inspirerende werking van het geloof. En de EO zag dat het goed was...

7 Reacties
JanVG2
JanVG228 nov. 2016 - 20:25

Je kunt het handelen en denken van Martin Luther King niet begrijpen als je de man niet als geheel ziet. En dat DOMINEE King gebormd is en zijn handelen en denken in een christelijke context zag, als een christelijk handelen en denken zag, kan moeilijk ontkend worden.. Dat dat toch gebeurt heet geschiedvervalsing .. en ook het negeren van de man zelf ten gunste van een eigen wereldbeeld.

Mary Jane
Mary Jane29 nov. 2016 - 3:30

Ik wil niet ontkennen dat King handelde vanuit gristelijke inspiratie, maar dat betekent nog niet dat "overal de inspirerende rol van religie wordt weggepoetst." De kerk staat echter geenszins bekend om haar steun aan revolutionaire bewegingen en de geweldloosheid die ze predikt komt niet zelden neer op het lijdzaam ondergaan van onrecht. De geweldloosheid van MLK daarentegen roept op tot demonstraties, stakingen en burgerlijke ongehoorzaamheid en is allerminst een vorm van lijdzaam toezien en ondergaan. Gristelijke inspiratie is de uitzondering, niet de regel.

Mary Jane
Mary Jane29 nov. 2016 - 3:33

Door die uitzondering op de voorgrond te plaatsen, als zou ze kenmekend zijn voor het geheel, pleeg je nu juist geschiedvervalsing.

JasDon
JasDon29 nov. 2016 - 7:48

Mijn vraag was ook: Wat motiveert Joris dit te schrijven? De omissie van geloof duiden snap ik nog wel, maar vervolgens krijgen we dit soort pareltjes: > Het viel hem op dat politiek geëngageerde gelovigen in de liberale media steeds vaker werden gereduceerd tot een malle bende abortushaters en vaccinatieweigeraars. Liberale media? In de VS? Hah! Relatief liberaal misschien, maar conform adverteerders bereik nog grotendeels erg conservatief. > Denkverbot Nope, hoogstens een kritische geluid t.o.v. religieuze ideeën in de wetenschap, etc. > problematisering van religie in het publieke leven Sure, hoogstens een paar activisten die voor een seculiere overheid strijden, maar God is in het publieke leven nog overal aanwezig.

BertrandRussell
BertrandRussell29 nov. 2016 - 9:00

@Mary Jane Ik beweer nergens dat positieve bijdragen vanuit het geloof aan politieke discussies de regel zijn of kenmerkend zijn. Alleen dat ze een deel van de waarheid vormen dat opvallend vaak wordt weggemoffeld. Dat doe jij ook, want de burgerrechtenbeweging draaide natuurlijk niet om “1 pacifistische dominee”, maar om honderden. En dat is maar één voorbeeld. @JasDon Zie reactie op Contramine hieronder.

Mary Jane
Mary Jane29 nov. 2016 - 13:13

"de burgerrechtenbeweging draaide natuurlijk niet om “1 pacifistische dominee”, maar om honderden." Ik weet niet -net zomin als jij- hoeveel pacifistische dominees aan die demonstratie meeliepen en bovendien heb ik geen inzicht in de motieven van de andere deelnemers. Deze manier om van de burgerrechtsbeweging de gristeljke burgerrechtsbeweging te willen maken is geschiedvervalsing.

BertrandRussell
BertrandRussell29 nov. 2016 - 14:42

@Mary Jane "Ik weet niet -net zomin als jij- hoeveel pacifistische dominees aan die demonstratie meeliepen..." Speak for yourself. Het was niet "die demonstratie", maar een jarenlange strijd op veel fronten, en historici zijn het erover eens dat de honderden betrokken zwarte kerken in het zuiden de ruggengraat van de beweging vormden. Verder heb ik nergens beweerd dat de burgerrechtenbeweging een puur christelijke beweging was, alleen dat het geloof een doorslaggevende rol speelde, zoals de meeste mensen wel weten. Lees er eens een boek over, want ik word een beetje moe van je stropoppen.

Contramine
Contramine28 nov. 2016 - 19:01

In de USA wordt door vrijwel elke politicus bij elke bijeenkomst verwezen naar een god "May God bless America". Krijgen verwijzingen door King naar zijn geloof misschien geen aandacht, omdat dit hem totaal niet onderscheidt van wie dan ook in de USA. Dat over een ongeschreven Denkverbot - nee, het is echt te bizar. Net zoals in verband te spreken over een "liberale consensus". Heel sterk om eerst zelf wat windmolens op te richten en er dan op af te stormen.

3 Reacties
BertrandRussell
BertrandRussell28 nov. 2016 - 20:32

Ik zou zeggen: lees het boek van Carter eens, dat vol staat met meer treffende voorbeelden dan ik hier kan noemen. Zoals de storm van protest die in de liberale media klonk toen Hillary Clinton bij de inhuldiging van haar man in 1993 een zichtbaar kruisje droeg. Het boek geldt in Amerika als een klassieker en is ook door Bill Clinton zelf aangeprezen, wat in elk geval laat vermoeden dat de auteur een nationaal pijnpunt heeft beroerd.

Contramine
Contramine29 nov. 2016 - 9:02

@ JVerheijen om 21.32 Het boek geeft inderdaad veel anekdotes over de omgang van de pers met religie, maar in dit verband is een ander aspect van het boek veel meer van belang. Carter keert zich ook tegen de gewoonte van 'political preaching' in de USA, de gewoonte waarbij de spreker (doorgaans een man) het voorstelt alsof zijn mening meteen ook door god wordt ondersteund. Dat gebeurt er door sprekers van vrijwel elk pluimage. King deed dat ook, Deze christelijke verwijzingen onderscheiden hem niet, de inhoud van zijn toespraken en zijn feitelijk gedrag van geweldloos verzet deden dat wel.

BertrandRussell
BertrandRussell29 nov. 2016 - 11:34

Volgens mij vergis je je, als het over King gaat. Wat Carter bedoelt met 'political preaching' zijn sprekers die eerst en vooral een politiek punt te maken hebben en die dat dan met wat religieuze taal omhullen. Het bijzondere van King was nou juist dat hij dat niet deed. Lees zijn autobiografie of beluister zijn toespraken en zie hoe hij steeds zijn politieke standpunten afleidt uit zijn religieuze overtuigingen. Bijvoorbeeld door zichzelf af te vragen wat het in zijn tijd kon betekenen om je vijanden lief te hebben.

remmerik2
remmerik228 nov. 2016 - 18:38

Een tegenstander is pas een waardige tegenstander als je in de strijd met de ander zelf beter wordt. Martin Luther King was de meest waardige en als christen zal hij beoordeeld worden.

Mark Gh
Mark Gh28 nov. 2016 - 18:32

Of misschien was het geloof van de dominee wel het verkeerde geloof, in de ogen van zijn huidige aanhangers, en wordt het dus weggegumd. Christus was immers ook geen christen.