Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen

Hoe Facebook een Frankensteinmonster kon worden

  •  
11-04-2018
  •  
leestijd 5 minuten
  •  
1538943238_5a046fbd2f_o

© cc-foto: Insomnia Cured Here

Wie beweert dat iedereen journalist is, moet niet gek staan te kijken als op den duur het onderscheid tussen journalistiek, propaganda en verzinsel voor de consument inderdaad niet meer duidelijk is
Mark Zuckerberg zegt sorry. Het ‘sociale’ netwerk Facebook dat hij ooit begon voor jongens die over te weinig sociale vaardigheden beschikken om meisjes te versieren, is verworden tot een Frankenstein-achtig machine die democratieën bedreigt, het privé-leven van gebruikers exploiteert en de journalistiek verwoest. Sorry.
Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Is dat louter en alleen de schuld van Zuckerberg? Of komt het ook door wat we denken dat internet is? Het antwoord op die laatste vraag is wat mij betreft ja, anders zou ik dit stuk niet schrijven.
Je kunt je het nu misschien niet meer voorstellen maar het probleem met internet was ooit dat eigenlijk niemand wist wat het was. En wie het verhoor van Zuckerberg door de Senaatscommissies zag, weet dat er nog steeds politici zijn die het ook nu nog niet helemaal weten. Ja natuurlijk, internet is de moeder aller netwerken van computers. Maar wat wil dat zeggen? Is het een medium? Een communicatiemiddel? Een techniek?
Halverwege de jaren negentig werd die vraag nijpend omdat de vraag rees in hoeverre wettelijke beperkingen, die bijvoorbeeld voor tv-stations waren bedacht, van toepassing waren op de online wereld. In de VS leidde dat tot de Communications Decency Act, een zeer omstreden wet die trachtte te reguleren – of zo je wilt censureren – wat er ook online mocht verschijnen. Op basis van de gedachte dat er niet veel verschil is tussen een tv-scherm en een computerscherm. Daarbij ging het natuurlijk om seks. Dat mag niet op tv vertoond worden, dus waarom wel op internet?
Als je die vraag wilde beantwoorden, moest je bepalen wat internet eigenlijk is. Of in dit geval: wat is een provider precies? Kon je die vergelijken met tv-stations en uitgevers? Oftewel waren providers informatieverspreiders die verantwoordelijk zijn voor wat ze verspreiden? Of waren providers juist meer te vergelijken met telefoonmaatschappijen? Die verspreidden immers net zo goed informatie, de inhoud van telefoongesprekken, maar konden daar nooit verantwoordelijk voor gehouden worden.
Uiteindelijk werd het debat beslist in het voordeel van de tweede vergelijking. Niet alleen in de VS maar ook in andere westerse landen. Het idee wat internet is, werd zo gevormd. Providers kunnen niet verantwoordelijk gehouden worden voor hun gebruikers. En die gebruikers kunnen gewoon anoniem hun ding doen. Oftewel: niemand is ergens verantwoordelijk voor, zo lang je de wet maar niet overtreedt.
Het was een grote overwinning voor de online vrijheid. Althans dat leek het. Niemand kon toen bevroeden hoe anders dat twintig jaar later zou uitpakken. Google bestond nog niet, Facebook evenmin. Internet was nog niet zozeer het domein van de facto monopolies wat het nu is.
Als er toen anders was beslist, had internet er nu waarschijnlijk anders uitgezien. Want metaforen, zoals internet is als een telefoonmaatschappij, bepalen nu eenmaal hoe je over abstracte zaken denkt en ze uiteindelijk vorm geeft.
Als het debat een andere richting uit was gegaan was Facebook, zoals we dat nu kennen, nooit ontstaan. Facebook is inmiddels voor veel mensen ‘het internet’ en heeft de status van provider. Het bedrijf is nergens verantwoordelijk voor, behalve voor winst. Doordat Zuckerberg de positie van provider inneemt kan hij zijn gebruikers allemaal verhalen met elkaar laten delen zonder zich ooit te hoeven afvragen ‘waar zijn zij mee bezig?’ of liever nog ‘waar ben ik mee bezig?’ Hij hoeft er alleen maar geld aan te verdienen. En dat doet hij dan ook: miljarden. Hij is er een van de 5 rijkste mannen ter wereld mee geworden.
Facebook is voor veel gebruikers een soort knipselkrant waar ze hun nieuws vandaan halen. De nieuwsartikelen komen uit tal van bronnen en worden op verschillende manieren gepresenteerd maar voor de onwetende gebruikers is het allemaal Facebook. “Dat las ik op Facebook.” De werkelijke bron is voor veel mensen net zo irrelevant als de vraag waar het water uit de kraan precies vandaan komt, of de elektriciteit uit het stopcontact.
Facebook is daarmee een nieuwsmedium dat zelf geen nieuws produceert, geen redactie noch journalisten in dienst heeft. Het parasiteert op de nieuwsindustrie met maar een doel: reclames verkopen. En waar komt dat reclamegeld vandaan? Ja, dat is het geld dat voorheen naar media ging die wel journalisten in dienst hebben. Facebook heeft de nieuwsindustrie gekoloniseerd, maakt zo een hele bedrijfstak kapot en kan dat doen vanwege de manier waarop wij over internet en providers denken. Het verdient aan de – dure – journalistiek, zonder er zelf een cent aan uit te geven. Het is digitale roofbouw.
Niet alleen Facebook ondergraaft de journalistiek maar onder invloed van het dominatie denken – ‘technologie is altijd goed en waardeneutraal’ – zijn zelfs veel journalisten meningen toegedaan die hun eigen vak om zeep helpen. Toen rond de eeuwwisseling het webloggen als fenomeen snel terrein won en de boze burger online van zich deed spreken, vatte het idee post dat met de komst van internet eigenlijk iedereen journalist is geworden. Het is een opvatting die bijvoorbeeld Mark Deuze, voormalig Telegraaf-journalist en nu hoogleraar Mediastudies aan de UvA, verkondigde, zoals hier in 2006 :
Journalistiek lijkt niet meer nodig omdat iedereen journalist is. De journalistiek lijkt overbodig omdat de samenleving steeds meer een redactioneel karakter krijgt, waar iedereen voortdurend met elkaar in nieuwsvergadering zit om te besluiten wat de meest belangrijke en relevante informatie van de dag, het uur of het moment is.
Wie beweert dat iedereen journalist is, moet niet gek staan te kijken als op den duur het onderscheid tussen journalistiek, propaganda en verzinsel voor de consument inderdaad niet meer duidelijk is. Ja natuurlijk, journalistiek is een vrij beroep, iedereen kan zich zo noemen en dat is een groot goed. Maar of je ook echt journalist bent, wordt toch vooral bepaald door je werkwijze.
De discussie in de jaren negentig ging – terecht – over vrijheid, en de enige macht die ter discussie stond was de macht van de staat. Google en Facebook zijn inmiddels machtiger dan staten. Ze weten meer van burgers dan regeringen en ze bepalen de vrijheid van de burger. Van de wet mag ik naar blote tepels kijken, van Facebook niet. En naar nu blijkt, gaat het niet alleen om tepels.
De actuele discussie gaat natuurlijk over of Facebook deze crisis overleeft en of Zuckerberg, die naar het schijnt presidentiële aspiraties heeft, kan aanblijven. Dat is allemaal belangrijk maar het zou ook goed zijn als we onze opvattingen over wat internet is en wat we er mee willen nog eens tegen het licht houden. We dachten dat de ultieme online vrijheid ons zou beschermen tegen foute machthebbers, nu heeft dat principe er toe geleid dat er dankzij Facebook juist zo’n foute machthebber in het Witte Huis terecht is gekomen. Die ook nog eens de schurft heeft aan echte journalisten. Dat was toch niet de bedoeling. Om maar weer eens een metafoor te gebruiken: we zijn in een wereldwijd web verstrikt geraakt
Delen:

Praat mee

onze spelregels.

avatar
0/1500
Bedankt voor je reactie! De redactie controleert of je bericht voldoet aan de spelregels. Het kan even duren voordat het zichtbaar is.

Reacties (22)

Minoes&tuin
Minoes&tuin12 apr. 2018 - 10:02

Volgens mij heeft het toch alles te maken met de 'onafhankelijke' journalisten zelf inclusief de media. Het spijt me maar ik heb dat al lang geleden aangekaart.

punt2
punt211 apr. 2018 - 18:17

Facebook is niet de ondergang van de journalisten, dat is de tijd geweest. De papieren media is klaar, is af en komt nooit meer in de oude staat terug. dat komt niet door facebook maar door het achterhaalde principe van de "krant" het verdienmodel is stuk.... tijd voor een nieuwe. Staan er artikelen achter een "pay wall" lees ik wel een andere krant of nieuwsmedium. Ik hoef geen weerman, er zijn zoveel betere die precies de verwachting geven op lokaal niveau, apps of noem maar op. De omroepbladen en hun leden komen nooit meer terug op het oude peil, dat komt door het achterhaalde principe van deze media. De reclame inkomsten van de televisie komen nooit meer terug, en de televisie in de oude vorm is achterhaald, dat komt niet door facebook, maar door het achterhaalde medium. Net zoals de grote platenmaatschappijen er te laat achterkwamen dat hun "klanten" al weggelopen waren, dat de KPN er te laat achterkwam dat de gewone telefonie, faxen en zelfs ISDN achterhaald en overbodig waren. De consument bepaald wat er gebeurt in de markt, alleen hij/zij maakt de dienst uit,wij hebben al jaren geen "vaste" telefoon meer, de Vara-gids valt al ruim 10 jaar niet meer door de bus, kranten lees ik op internet en in plaats van elke dag twee... zijn het er velen, binnen en buitenlandse. Ik wacht niet meer op het acht uur journaal, ik kijk op internet naar de nieuwszenders wereldwijd als er ergens iets gebeurt. Wat ik wil zien op tv kijk in wel terug wanneer ik dat wil, ik koop alleen die nummers van een cd die ik echt hebben wil een film kijk ik op Film1 of ik huur deze via de TV (einde videotheek) De Gooi en Eemlander lees ik niet meer, ik haal de info van het net, eerder en beter. Ik heb geen Facebook, en Hyves had ik ook al niet. Mijn opdrachten krijg ik binnen via de computer, mijn werk is online, mijn werktijden erg flexibel en zelfs in het buitenland kan ik gewoon doorwerken. Men merkt niet eens dat ik niet thuis werk. Ik lees Joop niet alleen in Nederland, ik reageer niet alleen vanuit Nederland Dit alles komt niet door facebook..... het zijn de mogelijkheden van het internet, de veranderende maatschappij en de uitstervende "oude media" Net zoals de radio, de luisteraars weten het al , nu de zenders nog.

Phil2
Phil211 apr. 2018 - 15:06

Unplug the cyborg. Get off the grid that's called Facebook. Free yourselves from those chains. Or get short-sighted, narrow-minded, become lobotomized by keep using Facebook. Overigens vond ik verontrustend dat de senatoren zo slecht voorbereid waren om The Zuck te grillen. Wat hebben we dan aan het instrument van accountability? Deed me erg denken aan dat een stel bankiers er zoooo licht van af kwam toen ze na de financiële crisis voor 2de Kamerleden hun gedrag moesten uitleggen.

3 Reacties
Piet de Geus
Piet de Geus11 apr. 2018 - 17:10

"Get off the grid that’s called Facebook" En hoe kom je dan te weten dat Trump je gaat bombarderen of dat hij je heeft ontslagen?

LaBou
LaBou 11 apr. 2018 - 19:53

"En hoe kom je dan te weten dat Trump je gaat bombarderen of dat hij je heeft ontslagen? " Twitter. Trump doet geen FB, is te moeilijk.

adriek
adriek12 apr. 2018 - 14:30

Dat senatoren zich blijkbaar zo slecht voorbereiden op dergelijke interviews geeft inderdaad te denken. Hoe goed verdiepen onze volksvertegenwoordigers in de wet- en regelgeving die ze voor ons mogen maken?

Geesteman
Geesteman11 apr. 2018 - 14:59

[Ja natuurlijk, internet is de moeder aller netwerken van computers. ] Dat is niet zo. Computernetwerken waren er al voor internet. Toen was datacommunicatie nog een hobby en bestond veel onbegrip over wat iemand met een computer moest. Iedereen die het Sinclair computer tijdperk heeft meegemaakt weet waar ik het over heb.

Roy Batty
Roy Batty11 apr. 2018 - 13:50

Facebook? Dacht men dat Facebook de enige is? Wat te denken van Google? Van Andrioid, Apple om er maar een paar te noemen? Al die grote internet gerelateerde bedrijven zijn verdacht omdat ze toegang hebben tot alles wat jij op die computer of smartphone zet in ruil voor het gratis gebruik van die domme Apps. Kennis is macht en macht is geld dus Big data is big business.

2 Reacties
adriek
adriek11 apr. 2018 - 20:42

Google weet ook heel veel, zo niet meer van 'ons'. Vooral van bezitters van Android telefoons. Een niet te onderschatten verschil is dat Google (voor zover bekend) wél zorgvuldig met onze gegevens omgaat en ze niet gewild of ongewild deelt met het eerste beste louche mediabedrijf of ander aan de Russen gelieerde club. Mijn vertrouwen in Facebook is inmiddels laag genoeg: bye bye facebook. Ik blijf nog een tijdje bij google.

Roy Batty
Roy Batty12 apr. 2018 - 15:20

"(voor zover bekend)" Mij gaat het vooral om het 'zover niet bekend'.

PogingVijf
PogingVijf11 apr. 2018 - 12:56

Een heel artikel over "echte" journalistiek, over propaganda en neutraliteit. Ironisch wel. Kijk, je kunt vinden wat je wilt over Facebook, maar alle standpunten en levenswijzen vinden een platform daar. Van links tot rechts, van Palestijn tot Israeli. En je weet daar tenminste daar dat je slechts naar persoonlijke meningen zit te kijken. Bij "echte" journalisten gaat men uit van zekere mate van kennis, eerlijkheid en neutraliteit. En die is nog wel eens ver te zoeken wanneer de journalist of zijn medium ideologisch gedreven is.

2 Reacties
Laadklep2
Laadklep211 apr. 2018 - 13:58

.... waar deze site dan een mooi voorbeeld van is, net als de tegenhanger van TMG.

Davy ????
Davy ????11 apr. 2018 - 19:01

@PogingVijf Sommige standpunten en levenswijzen vinden steeds minder hun plek op Facebook, dat is het hele punt.

Hiltermann
Hiltermann11 apr. 2018 - 11:40

Zuckerberg denkt maar aan een ding, $$$. Zijn verweer dat het jaren duurt om fb echt veilig te maken is onzinnig. Het kan in een paar maanden maar dan verliest fb zijn verdienmodel. Daar draait het om bij Zuckerberg. Opnieuw komt hij met zijn idealistische sprookjes aanzetten, fb moet mensen verbinden etc. Het gezonde verstand moet een keer gaan functioneren bij de gebruikers, verwijde je fb account en ga een krant lezen wanneer je wilt weten wat er in de wereld gebeurt.

1 Reactie
rvb3
rvb311 apr. 2018 - 14:46

2 miljard gebruikers $20 per gebruiker, ik geloof niet dat dit minder gaat worden, wat er ook gebeurt.

Appie Fries
Appie Fries11 apr. 2018 - 10:42

Facebook doet niks. Laat staan het ondergraven van de journalistiek. Facebook is alleen een platform en de gebruikers maken of breken het. De een gebruikt het bv alleen maar om in contact te blijven met familie of vrienden die ver weg wonen, er zijn mensen die het gebruiken om in de spotlights te komen, mensen die het gebruiken om te handelen of om anderen te eren. Er zijn ook mensen die het gebruiken om een soort van hobbieclub te maken en er zijn mensen die er misbruik van maken door mensen op te lichten en of erger. Facebook doet dat niet, dat doen de mensen, net als in de echte wereld. De enige manier die ik zou kunnen verzinnen om dit goed te filteren, is door alles te modereren. Om het even duidelijk te maken. Per minuut worden er ruim 500.000 post geplaatst en bijna 300.000 status updates, dan moet je aardig wat mensen in dienst hebben wil je dit kunnen regelen.

1 Reactie
Davy ????
Davy ????11 apr. 2018 - 18:55

@Appie Fries Dacht eerst dat je sarcastisch was. Facebook doet meer, veel meer dan je denkt. Het modereren gebeurt door mensen en door computers dmv een algoritme.

EricDonkaew
EricDonkaew11 apr. 2018 - 10:11

Leuk stuk, maar bijna overal kun je het woordje Facebook domweg vervangen door 'internet'. Het is natuurlijk niet alleen Facebook, er zijn meerdere 'Facebooken'. Facebook kun je nog terugdraaien, desnoods verbieden (nou ja...). Maar internet is een gegeven waar we mee moeten leren leven, met alle voor- en nadelen van dien. Vrijheid van meningsuiting is veranderd in "Iedereen trekt ongegeneerd zijn muil open". Het is even niet anders.

Paul250371
Paul25037111 apr. 2018 - 9:34

Treffende column

Davy ????
Davy ????11 apr. 2018 - 9:13

Een southpark aflevering uit 2010 waarschuwde al voor de gevaren van Facebook. https://en.wikipedia.org/wiki/You_Have_0_Friends Mensen zijn een beetje naïef als ze denken dat Facebook niets doet met hun data, ze geven tenslotte zelf toestemming voor het gebruik ervan.

2 Reacties
Loebkesman
Loebkesman11 apr. 2018 - 18:46

@Davy. De "HumancentiPad"-aflevering is ook een goed voorbeeld. Mensen zijn inderdaad naïef . Lezen nooit geen voorwaarden.

adriek
adriek11 apr. 2018 - 20:46

Probleem is niet dat Facebook onze gegevens te gelde maakt, daar heb ik inderdaad voor 'getekend'. Probleem is dat Facebook blijkbaar zonder het zelf te weten (!) onze gegevens en de gegevens van onze contacten (!!) deelt met derden. Google verdient ook (veel) geld met onze gegevens, maar doet dat wel op een zorgvuldige manier. Google bewaakt onze gegevens als een kip haar (gouden) eieren.