Hij Die Niet Genoemd Mag Worden

Met mijn Oekraïens beginners groepje Nederlands was ik deze week aangekomen bij het woorden die met huis te maken hadden. We leerden dak, raam, muur, flat, balkon en tuin. En om de kennis te oefenen beantwoorden we vragen over hoe de cursisten woonden, hoeveel deuren hun huizen hadden, hun tuin, garage, schuur. Dat zijn complexe onderwerpen voor iemand die de taal nog maar beperkt beheerst. Overmoedig geworden drukte ik nog even door en vroeg naar het uitzicht vanaf de flat op de 5de etage van 1 van mijn cursisten.

Deze al wat oudere cursist keek wat moedeloos en met wat steun van haar medecursisten legde ze uit de de flat er niet meer was. Alles was kapot. Ze had niets meer, behalve wat in haar kleine kamertje in het opvangcentrum was verzameld. Ik raak niet snel van mijn stuk in een gesprek, maar ik verstilde echt even. Na een zwakke poging om haar enigszins te troosten ging ik, wat geforceerd, naar de volgende cursist en vroeg naar de boerderij waar ik wist dat ze woonde. Hoeveel schuren, dieren, deuren en hoeveel grond. Uiteindelijk vroeg ik naar het aantal ramen in de boerderij. Ze lachte enigszins zenuwachtig. Er zaten geen ramen meer in de boerderij. Het is allemaal kapot en haar man en oudste kind proberen de boerderij draaiende te houden terwijl zij probeert haar minderjarige zoon een toekomst te geven in ons land. Zowel de flat als de boerderij staan in het oosten van de Oekraïne op enige afstand van het front. Hoe mensen overleven in die regio kunnen wij ons nauwelijks voorstellen. Het leven van mensen die hier “veilig” zijn zouden veel van ons ook niet volhouden.

De meeste Oekraïners in Nederland klagen niet. Ik weet niet of het kracht is of een cultuur van doorzetten, hopend op betere tijden. Wellicht is het de taalbarrière of het besef dat zij het beter hebben dan veel anderen. Misschien is het zelfs een overlevingsmechanisme om in het heden niet te actief bezig te zijn met geliefden die nog daar zijn en het land draaiende proberen te houden. Terwijl moeder met haar jongere kinderen 2 kamertjes in de opvang in Nederland delen, is vader met de oudere kinderen bezig het land te verdedigen, de boerderij draaiende te houden of de economie. Als de oorlog voorbij is gaan miljoenen getraumatiseerde soldaten en burgers terug naar huis en treffen een land in puin aan. Wolfstijd werd het in Duitsland genoemd toen de Duitsers na het einde van WO2 begonnen de puinhopen op te ruimen. De weinige verhalen die ik er over heb gelezen in het verleden waren heftig.

Tijdens het NAVO-theater in Turkije gebruikte Trump als beeld dat als 2 kinderen op het speelplein gaan vechten je ze soms maar even moet laten uitvechten. Het is allang duidelijk dat Trump niet vooraan stond toen de empathie werd uitgedeeld. Ik en velen met mij vrezen ook dat de tijd inmiddels stevig aan zijn verstandelijke vermogen knaagt. En toch weet hij in zijn toespraken en social media monologen iedere keer weer nieuwe dieptepunten te vinden. Het lijkt of hij zijn hele leven als een flierefluitende rijkeluiszoon heeft geleefd, om aan het einde ieder greintje fatsoen dat in de wereld nog te vinden is, de nek om te draaien. De geschiedenis gaf koningen en keizers bijnamen die veelzeggend waren zoals Karel de Kale, Vlad de Spietser, Karel de Stoute en Aethelred the Unready. Ik hoop dat de geschiedenis voor Trump een bijnaam gaat verzinnen die passend zal zijn (zie titel voor een suggestie).

De veroorzaker van dit alles, Putin, kwam aan de macht toen Rusland volledig in puin lag door het instorten van de Sovjet-Unie. Het was Ruslands Wolfstijd. Landen die onder de knoet van de Russen jarenlang tot een bijrol veroordeeld waren, maakten zich los en probeerden het beste te maken van de mogelijkheden die de landen gegeven waren. Voor velen was de stap naar EU- en NAVO-lidmaatschap een logische en zelfs noodzakelijk stap om hun uitkomsten te verbeteren. Onderhuids speelde bij die stap ook vaak de angst mee dat een hernieuwd Rusland weer de controle terug zou proberen te krijgen over verloren territorium.

In potentie had Putin met Rusland goud in handen. Het had een een goed opgeleide bevolking, rijke cultuur, een gigantische hoeveelheid (koloniaal geroofd) land en een bijna ongekende rijkdom aan grondstoffen. Rusland en haar burgers hadden inmiddels zeer rijk moeten zijn, ware het niet dat Putin het goud dat hij in handen had in zijn eigen kluizen stopte of verdeelde over de oligarchen van Rusland, terwijl de burgers met kruimels genoegen moesten nemen. Het was dit lot dat de Oekraïners tijdens de Revolutie van de Waardigheid (Majdan revolutie) probeerden te ontlopen. De stap naar de EU en de NAVO hoorde daar gewoon bij. Dat was voor Putin een te duidelijk bewijs dat hij een gefaalde leider is. Ook de bijnaam die Putin van de geschiedenis krijgt zal weinig verheffend zijn.

Onder druk van de VS gaat Europa 3,5-5% van haar bbp aan defensie uitgeven. Voor uitgaven van de overheid geldt hetzelfde als voor onze eigen uitgaven. Je kunt een euro maar 1 keer uitgaven en bij voorkeur nadat je hem verdiend hebt. Waarom dat percentage en wat precies het doel is, is een grote vraag. Moet Europa zich daarmee kunnen verdedigen? Moet het overal kunnen aanvallen en waarom dan? En verliest Europa niet het meeste aan slagkracht door zeer slecht samen te werken en te veel buiten Europa te kopen?

Wat in ieder geval zeker is, is dat al het geld dat Putin in zijn oorlog stopt niet naar de welvaart van Russische burgers gaat. Zelfs als Rusland delen van Oekraïne houdt zal geen enkele Rus er in dit leven beter van worden. Dat Oekraïense burgers zwaar betalen voor hun vrijheid is al helemaal geen vraag. Dat de miljarden dollars die Trump in zijn oorlogen stopt en de miljarden extra voor het leger niet naar Amerikaanse burgers in nood gaan is een keihard feit. Dat in Iran en de golfstaten, Israël, Gaza, de Westbank, Venezuela, Sudan en nog meer landen veel geld en bloed naar haat gaat in plaats van naar welvaart is triest. Ook de extra euro’s die in Europa naar defensie gaan kunnen niet naar een ander doel. Iets meer kritiek op de “plannen” is zeker op zijn plaats want veel Europese burgers gaan inleveren om Trump zijn 5% te behalen. Het onderwerp defensie-uitgaven is groter dan stikstof, kerncentrales en vluchtelingen.

Europa staat op een kruispunt om te bepalen waar zij in de geschiedenis willen staan. Gaat deze generatie politici de oude mannen achterna en gaan ze miljarden uitgeven aan oorlog? Of kiezen ze voor burgers en welvaart terwijl ze net veilig genoeg zijn om afstand van te houden en niet dreigend over te komen? Op dit moment neigen ze onder druk van Trump naar het pad van de oude mannen met lange tenen. Als ze doorgaan op dit heilloze pad, hoop ik dat de geschiedschrijvers hun gebruikelijke inventiviteit tentoon spreiden in het bedenken van passende bijnamen, te beginnen bij Mark de Kruiperige.

Mochten historici echter moeite hebben met dit klusje, ken ik nog wel een paar Oekraïners waarvoor een brainstorm over passende bijnamen een prima vorm van therapie zal zijn.