Het wordt tijd dat we anders naar Iran gaan kijken

In een poging om de Israëlisch-Amerikaanse aanval op Iran te verantwoorden, vertelt Donald Trump dat hij de eerste is in 47 jaar die Iran eindelijk aanpakt. Hij vertelt dat Iran een gevaarlijk land is en dat zijn voorgangers te zwak waren om te doen wat altijd al gedaan had moeten worden. Veel mensen zijn het daar vast mee eens want het komt overeen met de boodschap die al vele jaren wordt gebruikt door politici en media. Die boodschap is dat Iran een gevaarlijk terrorisme steunend land is dat het Westen haat. Maar hoe zit dat eigenlijk precies?

Het was in 1978 (47 jaar geleden) dat de sjah van Perzië, leider van het land dat nu Iran heet, werd afgezet door zijn bevolking. Sjah was een titel die de familie van de sjah aan het begin van de 20ste eeuw had aangenomen nadat ze door een staatsgreep aan de macht waren gekomen. De Tweede Wereldoorlog was nog niet aan de orde, Israël een verre droom van salonhelden in Europa en de VS leefde in “splendid isolation” en dat zou altijd zo blijven.

De sjah probeerde Perzië, zoals Iran toen heette, te moderniseren. Maar verder was hij gewoon de typische dictator met de gebruikelijke “zeer assertieve” geheime dienst. Hij werd aan de kant gezet door conservatieve moslims die boos waren op die modernisering. Religie en modernisering zijn, om welke religie het ook gaat, nooit een goede combinatie.

Een fors deel van de revolutie werd uitgevoerd door linkse en liberale Perzen die juist gekant waren tegen het brute onderdrukkende regime van de sjah en die niet alleen modern maar ook vrij en democratisch wilden zijn. Als in media wordt bericht dat de Iraniërs de nakomelingen van de sjah weer aan de macht willen hebben, moet een normaal denkend mens zich afvragen welk spelletje achter de schermen door welke partij wordt gespeeld? Het is maar moeilijk voor te stellen dat er inderdaad een fors deel van de Iraniërs op een nazaat van de sjah zitten te wachten.

De liberale Perzen werden door de beter georganiseerde conservatieve moslims aan de kant gezet en de islamitische republiek Iran werd geboren. Fun fact: In zekere zin zijn Trump en zijn conservatieve religieuze achterban, met hun afkeer van liberalisme, homoseksualiteit en woke ideeën, beter te vergelijken met de conservatieve Iraanse moslims dan met de liberale Perzen.

Het afgezette regime van de sjah onderhield goede relaties met Israël, was tegen de Sovjet-Unie en beheerde ook toen al een gigantische lading olie. De sjah werd zwaar gesteund door de VS en Europa. In dezelfde tijd probeerden meer liberale Afghanen met Sovjet-Russische hulp hun land ook moderner te maken met uiteindelijk hetzelfde resultaat. Waarschijnlijk was die poging zelfs een forse nagel aan de doodskist van de Sovjet-Unie. En dat is hebben we gemerkt de laatste decennia nog steeds niet veranderd. Conservatieve geloven en afkeer van buitenlandse interventie zijn een flinke motivatie om in verzet te komen.

Nadat de ayatollahs aan de macht kwamen werd de koers richting Israël omgegooid en werd de VS een tegenstander. In onze media werd het Iraanse regime daarna steevast als gevaarlijk en kwaadaardig weggezet en dat blijft tot op de dag van vandaag zo. En omgekeerd waren Israël en het Westen voor het Iraanse regime een prachtig doelwit van boze retoriek.

Iraanse tegoeden in het Westen werden na de revolutie bevroren en de eerste van een serie sancties tegen Iran werd ingesteld. Iran is economisch door het Westen 47 jaar lang gekortwiekt en we kunnen ons afvragen of dat de Iraanse liberale bevolking echt geholpen heeft? Het doel van het Westen was en is nog steeds om het Iraanse regime ten val te brengen en de situatie van 47 jaar geleden te herstellen. Dat het Iraanse regime en veel Iraanse burgers het Westen niet vertrouwen en als vijand zien is dan ook geen wonder.

Tussen toen en nu is Iran meerdere keren aangevallen door Israël. De echt hele grote aanval op Iran was echter de aanval van Irak onder de leiding van Saddam Hoessein die een snelle overwinning verwachtte maar uiteindelijk, met hulp van Nederlandse ondernemers, gifgas nodig had om er zelf niet aan ten onder te gaan. De VS steunde Irak door dik en dun. Puur gebaseerd op het aantal keren dat Iran direct of indirect is aangevallen heeft Iran het recht om actief te proberen om haar tegenstanders niet alleen verbaal maar ook fysiek schade te berokkenen. Het is een land dat in feite al 47 jaar belegerd wordt. Via steun aan Hezbollah, Hamas, de Houthis en religieuze groepen in Syrië en Irak slaat het ook regelmatig van zich af. Met name Israël is daarbij het doelwit.

Wat in de regio verder meespeelt is dat Iran de sjiitische tak van de Islam vertegenwoordigd terwijl een land als Saoedi-Arabië de soennitische tak vertegenwoordigt. Die geloofsgroepen hoeven niet direct in conflict met elkaar te zijn maar dat hoeven katholieken en protestanten ook niet en toch heeft Europa meerdere oorlogen gekend tussen juist die beide christelijke groepen.

De laatste halve eeuw vol fysieke en verbale strijd heeft de geesten aan beide zijden flink verhard. Het is zo’n conflict geworden tussen 2 families waarvan de familieleden niet meer echt willen weten hoe het ooit begon. Ieder incident is weer reden om verder te gaan omdat de ander “gewoon niet deugt”. Het vergt volwassenen om zo’n geschiedenis achter te laten en volwassenen zijn er in die tijd onvoldoende geweest. Netanyahu was op oorlogspad, roept al sinds de jaren '90 dat Iran binnen een paar weken een kernwapen kan hebben en Trump had een afleiding nodig. En dus hebben we weer een oorlog in de Golf.

Iran heeft intussen goede banden met landen als Rusland, China en een toenemend aantal andere landen die de dominantie van het Westen willen inperken. Het land is sinds kort zelfs lid van de BRICS groep. Het land heeft het Westen niet meer nodig om te groeien. Door de sancties en de moeite om het leger op een Westerse manier op te bouwen, heeft Iran zijn eigen manier van oorlogsvoering ontwikkeld.

Dat Israël en de VS het conventionele Iraanse leger eenvoudig zouden verslaan was duidelijk. Zo duidelijk dat Iran haar strategieën daarop had aangepast. De Houthi’s en Rusland lieten de afgelopen jaren al zien wat ze van Iran hadden geleerd. De door de VS gebruikte conventionele manier van oorlogsvoering is niet genoeg voor het installeren van een nieuw regime en dat hadden ze moeten weten. Zolang genoeg Iraniërs het regime steunen blijft het aan de macht. Een poging om het regime met geweld aan de kant te zetten zal leiden tot een burgeroorlog en zal waarschijnlijk evenmin als in Afghanistan effect hebben. Deze oorlog is er een waar aan Amerikaanse kant duidelijk te weinig denkwerk in is gaan zitten.

Voor mij als Europeaan is het idee om onder het strenge islamitische regime te moeten leven geen fijne gedachte. Ook ik heb niet het idee dat dit Iraanse regime kernwapens zou moeten hebben. Daar staat tegenover dat Iran ze ook niet nodig zou hebben als landen als Israël en de VS niet al 47 jaar zo fel anti-Iran zouden zijn. Het is hoog tijd dat er eindelijk volwassenen met elkaar aan tafel gaan zitten. Waarschijnlijk speelt hier de langzame verdrijving van Palestijnse moslims door Israël en de onmogelijkheid om dat openlijk te bespreken een grote rol.

En er zijn meerdere regimes in de wereld die beter geen kernwapens kunnen hebben. Om te beginnen met het land dat de grootste hoeveelheid kernwapens in de wereld (Rusland) heeft. Israël en de VS, beide in het bezit van kernwapens, zijn de laatste decennia zoveel oorlogen op een wankele juridische basis gestart, dat de vraag of beide wel een sterk conventioneel leger zouden moeten hebben, zelfs gerechtvaardigd is. Iran heeft wereldwijd tegenstanders vermoord en is erg hard naar haar burgers. Maar dat is Rusland ook.

Saoedi-Arabië vermoorde Kashoggi en is even hard naar tegenstanders in eigen land. Israël doet het op veel grotere schaal in de omliggende landen, heeft een zeer actief media apparaat om de publieke opinie in onder meer ons land te beïnvloeden en kan nu de doodstraf opleggen aan Palestijnse moslims voor dingen waar Israëliërs mee weg komen. Geen enkel land heeft per inwoner zoveel mensen in de gevangenis zitten als de VS. Het land blaast routinematig speedboten op zee op zonder enige vorm van proces. Betrekt steeds vaker religie bij hun politiek. Dreigt Deens grondgebied aan te vallen. Scholen in de VS lijken door het vrije vuurwapenbezit meer op concentratiekampen dan op scholen, wat misschien de reden was waarom een argeloze Amerikaanse militair een meisjesschool niet herkende? Wat maakt Iran zoveel erger dan deze landen?

Als we het 47 jaar onafgebroken Iran de zwarte piet toespelen weglaten en het echte Iran afzetten tegen het echte Israël, de echte VS en het echte Rusland, is Iran in onze ogen nog steeds geen fijn land om te wonen, maar daarin staat het niet alleen in de wereld. Er zijn op dit moment minstens zoveel of zelfs meer reden om over de andere drie genoemde landen kritische vragen te stellen. Het minste wat we in Europa moeten doen is de situatie in het Midden-Oosten feitelijk te beschouwen en de beeldvorming van de laatste 47 jaar erbuiten te laten. De relatie met Iran, ook in onze hoofden, heeft een broodnodige reset nodig.