Het WK-optreden van de Palestijnse zangeres Elyanna was een historische doorbraak

Het bewustzijn over het onrecht dat de Palestijnen wordt aangedaan, is in recente jaren enorm gegroeid als direct gevolg van Israëls genocidale misdaden. Bovendien zijn veel mensen zich ervan bewust geworden dat Israël niet alleen het Palestijnse leven probeert te vernietigen, maar evenzeer de gehele Palestijnse cultuur.

De afgelopen jaren heeft Israël het vernietigen van Palestijns historisch erfgoed dan ook geïntensiveerd. De vernietiging van kerken, moskeeën, dorpen en steden, waaronder door Unesco erkend erfgoed in zowel Palestina als Libanon, is aan de orde van de dag. En onze Nederlandse en internationale politiek steekt werkelijk geen vinger uit om die vernietiging te helpen voorkomen.

Uiteraard is het altijd al Israëls doel geweest om historisch Palestina uit de geschiedenisboeken te wissen. Want de meeste Israëlische politici zien het Palestijnse leven en het uitdragen van de Palestijnse cultuur als een regelrechte bedreiging, simpelweg omdat het historisch onrecht dat de Palestijnen is aangedaan hierdoor niet in de vergetelheid raakt. Om die reden is het merendeel van de grote hoeveelheid foto's en films uit het Palestina van vóór 1948 in Israëls historische en militaire archieven, ontoegankelijk voor het publiek. Het moet voor altijd verborgen blijven.

Israël maakt zich al decennialang schuldig aan culturele appropriatie
Daar komt bij dat Israël een van ‘s wereld grootste plegers van culturele appropriatie is. Talloze van oorsprong Palestijnse culturele uitingsvormen werden in de loop der jaren geadopteerd als Israëlisch. Een van de bekendste voorbeelden is uiteraard falafel, de gefrituurde kikkererwtenbal. Ook hebben Israëlische bedrijven hummus gecommercialiseerd. Daarnaast werd een traditionele salade van fijngesneden komkommers, tomaten en peterselie die al generaties lang in Palestijnse dorpen wordt gegeten, omgedoopt tot Israëlische salade.

Verder zijn het Maqluba-gerecht plus het zoete Knafeh-gebak lange tijd als Israëlisch in de (internationale) markt gezet. Ook shoarma werd aanvankelijk in ons land geïntroduceerd als zou het Israëlisch zijn. In 2019 veroorzaakte Haaretz zelfs nog de nodige ophef met een artikel onder de kop “Shawarma, the Iconic Israeli Street Food, Is Slowly Making a Comeback in Tel Aviv.” Andere voorbeelden zijn onder meer het als Israëlisch product in de internationale verkoop gebrachte traditionele Palestijnse kruidenmengsel Za'atar. Daarnaast werd Akoub, een wilde, distelachtige plant, als Israëlisch gerecht op de menukaart van Israëlische restaurants geplaatst.

Maar misschien wel het bekendste voorbeeld is de Palestijnse Jaffa-sinaasappel, die in Nederlands vooroorlogse jaren als het belangrijkste Palestijnse exportproduct via de Rotterdamse haven ook in de schappen van onze winkels terecht kwam. Maar in de naoorlogse jaren werd de Jaffa-sinaasappel plotseling Israëlisch.

Het incorporeren van Palestijnse cultuur en de rebranding ervan als Israëlisch, gaat overigens verder dan alleen culinaire gerechten. Israëlische modehuizen als Maskit hebben kenmerkende Palestijnse elementen, waaronder het tahriri-borduurwerk, aangepast en wereldwijd op de markt gebracht als Israëlische mode. Ook kennen we de verhalen van Israëlische choreografen die Palestijnse dorpen bezochten om traditionele kunstvormen, zoals de dabke-volksdans en diens ritmische structuren, te bestuderen en aan te passen, zodat deze vervolgens konden worden gepresenteerd als Israëlische culturele uitingsvorm. Daarnaast werden klassieke Palestijnse muzikale structuren en melodielijnen, ontdaan van hun oorspronkelijke teksten, onderdeel van de Israëlische popmuziek.

Houd Palestina levend met het wereldwijd uitdragen van de Palestijnse cultuur
Zolang veel van onze politici blijven weigeren de vernietiging van de Palestijnse cultuur een halt toe te roepen, is het aan ons om in Nederland en elders in de wereld platforms te geven voor het uitdragen van de Palestijnse cultuur. Zo zien we in onze steden al steeds vaker dat culinaire gerechten als Palestijns worden gepresenteerd. Vandaar dat ik een oproep doe aan eenieder in de foodsector om daar waar mogelijk en historisch correct, gerechten als Palestijns te rebranden dan wel terug te claimen. Zolang de ingrediënten niet uit Israël zijn geïmporteerd, kunnen we bijvoorbeeld falafel geregeld als Palestijnse falafel vermarketen en shoarma als Palestijnse shoarma, zonder uiteraard Egyptische, Libanese of Syrische shoarma te kort te willen doen.  

Ook filmprogrammeurs en tv-zendermanagers zouden nu eindelijk eens de keus moeten maken om veel vaker Palestijnse verhalen te programmeren, waaronder niet alleen speelfilms als Palestine 1936 en Farha, maar ook eigentijdse Palestijnse vertellingen. Verder moeten podiumprogrammeurs worden aangemoedigd hedendaagse Palestijnse artiesten als Elyanna, Saint Levant en Zeyne te boeken, waarbij ze overigens niet de foute keus moeten maken om de Palestijnse identiteit van de betrokken artiest onder het tapijt te vegen, zoals de Amsterdamse Tolhuistuin doet met de aankondiging van het concert van Zeyne.

Wat dat betreft is de wijze waarop de Palestijns-Chileense zangeres Elyanna zich presenteert, een voorbeeld voor de Tolhuistuin. Elyanna is samen met de Canadees-Colombiaanse Jessie Reyez verantwoordelijk voor een van de World Cup Anthems van dit jaar. Hun performance van het mede in het Arabisch gezongen Illuminate vormde jongstleden vrijdag de afsluiting van de Canadese openingsceremonie: “Daughter of Nazareth just did the World Cup“ schreef Elyanna dan ook terecht vol trots op haar Instagram-account. Dat een Palestijnse artiest die haar Palestijnse identiteit overal uitdraagt de opening was van het Canadese deel van de FIFA World Cup 2026, kan dan ook met recht een historische doorbraak worden genoemd.

Laten we daarom alles in het werk stellen om ervoor te zorgen dat dit expliciet naar buiten brengen van de Palestijnse identiteit een vervolg krijgt. Dat Palestijnen in Nederland en elders in de wereld voortaan alle ruimte krijgen om zichzelf te uiten, zonder hun identiteit uit te wissen. Het is dan ook aan de Nederlandse en internationale samenlevingen om te doen wat onze politici consequent weigeren: de Palestijnse cultuur wereldwijd levend houden zodat Israëls opzichtige en misdadige pogingen deze te vernietigen uiteindelijk een averechts effect zullen hebben.