Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Jesse Klaver wil met links blok Nederland gaan verbouwen

Een heldere linkse agenda moet de kiezer overtuigen van een betere toekomst
Joop

Het volk, niet de stemcomputer is soeverein

  •  
20-12-2016
  •  
leestijd 5 minuten
  •  
16855370562_c0b24eeea3_k

© cc-foto: Sebastiaan ter Burg

Bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 6 mei 1998 stemde 80 procent van de kiezers per computer in de helft van alle stembureaus. En er ging van alles mis.
De stemcomputers die tien jaar geleden in Nederland werden afgeschaft, kregen al in 1998 de wind van voren. Na wat problemen bij de verkiezingen in dat jaar, ontdekte de Tweede Kamer dat hertellen niet meer mogelijk was. Vooral het CDA produceerde ferme taal en staatssecretaris Kohnstamm (D’66) ondernam actie. Maar de goede voornemens werden snel weer vergeten. Het pad voor Rop Gogngrijps ‘Wij vertrouwen stemcomputers niet’ was daarmee geëffend.
Bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 6 mei 1998 stemde 80 procent van de kiezers per computer in de helft van alle stembureaus. En er ging van alles mis.
In Tilburg werden verkeerde cijfers genoteerd bij het doorbellen van de uitslag. Twee stemmers op de ouderenpartij AOV zagen in de uitslagen een nul staan bij hun partij. Dat kon natuurlijk niet, ze hadden er zelf op gestemd. In de wijk Reeshof werden nul stemmen geteld voor de SP en 75 voor de Centrumdemocraten, waar eerder het omgekeerde in de verwachting lag.
De Centrumdemocraten werden weggevaagd en gaven de schuld aan de stemcomputer, zonder enig bewijs daarvoor behalve dat de partij terrein verloor in een tijd dat de stemcomputer in opkomst was.
In Gramsbergen, waar geen stemcomputers werden gebruikt, waren de uitslagen van drie stembureaus vergeten bij het intikken van de uitslagen en het kopiëren op diskette. Dit kostte het CDA een restzetel. Later werd dit gecorrigeerd.
En bij deze verkiezingen viel voor het eerst op dat de nummers 31, die op de Nedap-stemcomputers naast de lijsttrekker stonden, wel erg veel voorkeurstemmen kregen: Rob van Gijzel (PvdA) ruim 7000, Jan ten Hoopen (CDA) ruim 12.000 en Enric Hessing (VVD) bijna 5000. Dit ondanks het feit dat elke tweede kolom kandidaten op het knoppenpaneel iets was verschoven ten opzichte van de eerste.
Het waren allemaal nonproblemen en een aantal had niets te maken met de stemcomputer. Maar het woord ‘hertellen’ viel, zeker bij het CDA dat in eerste instantie was benadeeld. Toen begonnen sommigen te begrijpen dat hertellen alleen kon op plaatsen waar nog met stembiljetten was gewerkt. Met de bestaande stemcomputers kon het niet. Het CDA had trouwens een ‘onderzoek’ bij de Kiesraad nodig om tot dit inzicht te komen en was hierover ‘stomverbaasd’, aldus NRC Handelsblad op 13 mei: ‘Tweede Kamerlid Van der Hoeven gaat vragen stellen aan de minister van Binnenlandse zaken om er voor te zorgen dat ”de software van de stemcomputers dusdanig op orde is dat volgend jaar, als we zowel Europese als Provinciale Statenverkiezingen hebben, de Kieswet goed kan worden uitgevoerd.”’ Dat staatssecretaris Kohnstamm bij de introductie van het Kiesbesluit 1997, nog maar een jaar geleden, de onmogelijkheid van hertellen had benadrukt en gemotiveerd, was het CDA klaarblijkelijk ontgaan.
Maar er waren slapende honden wakker geworden. In een commentaar op 19 mei schreef NRC : ‘Van een transactie met zijn pinpas krijgt de moderne consument desgewenst nog tenminste een bonnetje. Zijn stem is zelfs geen printje waard. Te omslachtig, heet het. Dat miskent toch de betekenis van verkiezingen voor het draagvlak niet alleen van de democratie, maar ook van de informatiemaatschappij.’ Elders in hetzelfde nummer schreef de classicus Anton van Hooff in een vlammend opiniestuk:
"Waarom zou een democraat, die wantrouwen als principe heeft, opeens zijn volledige vertrouwen aan een apparaat geven? Het is niet genoeg dat technici bezweren dat er niets fout kan gaan. Dat verhaal hebben we te vaak gehoord, totdat bleek dat waterdichte systemen toch niet volkomen veilig waren. Het onbevredigende van de situatie is vooral dat er geen enkele controle achteraf mogelijk is. […] Het is vanuit democratisch oogpunt volstrekt onaanvaardbaar: het volk, niet de computer is soeverein."
Naar aanleiding van de problemen vraagt staatssecretaris Jacob Kohnstamm op 3 juni 1998 advies aan de Kiesraad. De staatssecretaris vindt het ‘niet goed verdedigbaar’ dat er voor de uitslagberekeningsprogrammatuur, die in Amsterdam problemen had gegeven, geen keuringsprocedure bestaat. Hij vraagt advies over de riskante bijna-monopoliepositie van stemcomputerfabrikant Nedap en softwaremaker Groenendaal. Ook pleit de staatssecretaris voor een papertrail, zodat de kiezer kan zien op wie hij heeft gestemd.
Drie duidelijke, eenvoudige, logische en verstandige verlangens. En dan gaat het mis. De Kiesraad geeft de voorkeur aan een algemenere vraagstelling: de huidige stand van de automatisering tegen het licht houden. Kohnstamm kan zijn eigen vragen niet meer begeleiden want vanaf 3 augustus 1998 regeert het kabinet-Kok II en is minister Bram Peper (PvdA) de verantwoordelijke bewindspersoon. Hij gaat akkoord met wat de Kiesraad wil. Een commissie brengt eind mei 1999 verslag uit. Over de software voor berekening van de uitslagen wordt hierin gezegd: niemand kent de programmacode, niemand weet hoe de software van jaar tot jaar wordt gewijzigd, er is een toetsingsprocedure nodig. Maar andere onderwerpen, zoals hertellen en een eventuele papertrail, blijven onbesproken. En die toetsingprocedure kwam er trouwens ook niet.
Zo werd een open kans gemist om op tijd te komen tot transparantie en controleerbaarheid, precies de kwesties waar Rop Gonggrijp acht jaar later problemen mee had. Geen enkele organisatie voelde zich verantwoordelijk voor het onderwerp en ook was er sprake van een kortademige estafette van bewindspersonen. Bijvoorbeeld, net toen Kohnstamm dreigde slagvaardig te worden, kwam daar minister Peper, die de voorgeschiedenis minder goed kende of er misschien wat minder belangstelling voor had, en die zelf na anderhalf jaar weer vertrok. Daarna kwamen Roger van Boxtel, Klaas de Vries, Jan Remkes, Alexander Pechtold (waarbij het dossier ook nog eens verhuisde naar Bestuurlijke Vernieuwing), De Graaf, Nicolaï, Bijleveld (terug naar BZK), Piet Hein Donner, Liesbeth Spies en tenslotte Ronald Plasterk. Geen entourage die goed is voor consistente aandacht. En zo kreeg Rop Gonggrijp, toen hij zijn actie begon, te maken met regelgeving en stemcomputers waarvan in 1998 veel betrokkenen vonden dat ze niet voldeden, maar waarvan bijna iedereen dit in 2006 alweer was vergeten.
Dit is een voorpublicatie uit ‘Vertrouw ons nou maar’, een boek over de geschiedenis van de stemcomputer en stemmen via internet.

Meer over:

politiek, opinie, leven, media,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (44)

Mark Gh
Mark Gh20 dec. 2016 - 18:54

Een systeem van stemcomputers die printjes van de uitgebrachte stemmen opslaan tbv audit en hertelling lijkt me prima. Daar zijn absoluut manieren voor.

1 Reactie
thunderbird2
thunderbird222 dec. 2016 - 12:59

Idd, een soort kassarol oid, wel met een venstertje dat je zelf kunt controleren of het klopt, maar dan moet er ook weer een correctiemogelijkheid zijn, en daar weer een controle op maar dan wordt het weer lastig om het anoniem te houden enzovoort...Voorlopig maar gewoon met biljetten, deze evt automatisch verwerkbaar maken.

del Arroyo
del Arroyo20 dec. 2016 - 12:26

Het was niet voor niets dat het rapport van de commissie Hermans-van Twist in 2007 de titel droeg: 'Stemcomputers, een verweesd dossier', want, zoals Blankesteijn duidelijk maakt, 'verweesd' was het. Voor een kort overzicht van de politieke ontwikkelingen in het dossier sinds 2006, zie ook dit artikel: https://www.deitauditor.nl/informatiebeveiliging/het-rode-potlood-een-update/

Vondel3
Vondel320 dec. 2016 - 12:22

In deze wereld wordt absoluut ALLES digitaal gedaan, of het nu bankieren, winkelen, vliegtuigbesturing, voorraadbeheer, belasting betalen of aandelen verhandelen is. Het moet toch mogelijk zijn om betrouwbaar een paar miljoen anonieme stemmen te tellen! Als ik iets met iDeal koop word ik ook niet tussentijds gehackt en worden er ook geen willekeurige producten afgerekend. Dan gaat het geld keurig van mijn rekening naar de winkel. Elke cent, elke keer. Ik heb ook nog nooit per ongeluk iemand anders' belastingen ingevuld of het verkeerde kaartje gekregen van Ticketmaster. Wellicht is dat het verschil tussen commerciele projecten en overheidsprojecten: Inzet en deskundigheid.

Klapschaats2
Klapschaats220 dec. 2016 - 12:18

Humor modus aan: Willen we wel een beetje aan De Russen denken, net als in de VS

Break on through
Break on through20 dec. 2016 - 11:59

Hou toch op over "het volk".

Jo Janssen
Jo Janssen20 dec. 2016 - 11:51

Er zijn tegenwoordig computersystemen waarmee niet gefraudeerd kan worden. Dat kan met een redelijk nieuwe technologie die blockchain heet. Het is niet makkelijk om kort uit te leggen, maar een paar grondslagen kan ik wel vertellen. Iedere stemming is een transactie, iedere stemming verandert de sleutel waarmee is gestemd. Het is dus niet mogelijk om een sleutel te verwijderen, of een sleutel ertussen te duwen, want dan klopt de ketting niet meer. Tevens wordt iedere transactie naar vele, mogelijk duizenden computers gekopieerd. Een hacker moet dus niet alleen de ketting frauderen, (mathematisch onmogelijk) maar dat ook nog op duizenden computers doen. Het is een redelijk nieuw concept, en zeer veilig. Naast de blockchain moet de stemcomputer een afdruk van de stem maken voorzien van transactie sleutel. Dit kan dienen voor controleerbare hertelling, met dezelfde zekerheid als de blockchain zelf. Ook dit printen zou op meer plaatsen tegelijkertijd te kunnem gebeuren. De techniek is dus volkomen veilig, zelfs op een Windows computer

6 Reacties
Muxje3
Muxje320 dec. 2016 - 15:58

En hoe kan Jan Modaal controleren dat de verkiezing eerlijk is verlopen? Hij zal moeten vertrouwen op de techniek die slechts door enkelen begrepen wordt, en op het woord van een handjevol auditors. Een papieren verkiezing kan hij zèlf controleren... niet het hele ding, maar lokaal. En zolang hij maar weet dat in (bijna) alle stemlokalen een zelfde soort controle plaatsvindt door politiek diverse betrokkenen die àlle details van het proces controleren, dan kan hij er zeker van zijn dat de verkiezingen grotendeels eerlijk zijn.

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen20 dec. 2016 - 17:09

[Er zijn tegenwoordig computersystemen waarmee niet gefraudeerd kan worden.] Dat is complete onzin. Elk systeem is te kraken, wellicht zijn er computersystemen waarvoor de methode om het te kraken nog niet gevonden is, maar dat is een ander verhaal. Overigens heeft een superveilig computersysteem dat nog niet gekraakt is en gebruikt wordt voor verkiezingen het nadeel dat niemand even een kijkje kan nemen om vast te stellen hoe de software stemmen toekent aan partijen, ik noem maar iets, elke 5e stem op de PVV gaat naar de PvdA of andersom, het kan zomaar, en niemand die het ziet.

Kora Ver
Kora Ver20 dec. 2016 - 17:17

> En hoe kan Jan Modaal controleren dat de verkiezing eerlijk is verlopen? In het idee dat ik beschrijf zijn er print-outs van de stemmen, die kunnen herteld worden indien gewenst.

Kora Ver
Kora Ver20 dec. 2016 - 18:40

@Jansen & Jansen > Dat is complete onzin. Elk systeem is te kraken, wellicht zijn er computersystemen waarvoor de methode om het te kraken nog niet gevonden is Beste Jansen en Jansen, je klinkt stellig, maar je weet niet waarover je het hebt. Dat is een zwakte. Omdat ik je graag mag, moet ik je waarschuwen om dit niet meer te doen. Normalerwijze zou ik alleen maar homerisch lachen. Software kan gecontroleerd worden, en via checksystems ook gegarandeerd worden. Omdat de transactie-keys afhankelijk zijn van elkaar (chain) kunnen er geen stemmen verdwijnen, en ook geen ertussen gefoemeld worden. Omdat de transacties naar duizenden computers worden gekopieerd is het nagenoeg onmogelijk om die allemaal te hacken. En uiteindelijk kunnen via de printouts hertellingen plaatsvinden. En ook die printouts bevatten de chain-transaction keys, en kunnen daarop gecontroleerd worden. Het is nagenoeg onmogelijk om door deze systemen heen te prikken. En ze worden alleen maar beter als de quantum computers er aan komen, waarmee ik niet wil zeggen dat het nu niet goed genoeg zou zijn. Ik heb het niet zelf bedacht, ik ben niet het genie. Ik ben een implementer. De uitvinder is onbekend, hij heeft het uitgevonden rond 2008. Hij werkt onder een schuilnaam en is een van de rijkste (groep) mensen ter wereld. Raadselachtig? Hoe weten we dat? Valt mee, je moet je verdiepen. De uitvinder noemt zich Satoshi Nakamoto. Een Japanse naam die net zoveel in Japan voorkomt als Kees Jansen in Nederland. Vermoedelijk zit er een groep van mathematici achter. Ze hebben de bitcoin uitgevonden, en de blockchain technologie hoort bij de bitcoin, maar is veel breder inzetbaar. Banken gaan ertoe over, de gezondheidszorg is er mee bezig. Het is een revolutie. De software is open-source, de techniek is open source, er is geen patent in betrokken. De rest moet je zelf googelen. Laten we hopen dat de extreem rechtse en de extreem islamitische idioten de wereld niet naar de rand van de afgrond drijven, want we hebben een prachtige wereld voor ons. De wereld is zo mooi, zo mooi. Laten we ervan genieten.

Molly Veenstra
Molly Veenstra21 dec. 2016 - 0:53

@Kora Ver Er valt veel te zeggen voor een systeem waarbij een printje van de computer-stem in een ouderwetse, verzegelde stembus wordt bewaart voor een eventuele hertelling. Eenvoudig, controleerbaar en begrijpelijk voor iedereen, zelfs voor simpele zielen als Jansen en ik. Wat is daar nou op tegen?

FactChecker
FactChecker21 dec. 2016 - 10:40

Jo Janssen 20 december 2016 at 12:51 - Er zijn tegenwoordig computersystemen waarmee niet gefraudeerd kan worden. Dat kan met een redelijk nieuwe technologie die blockchain heet. - "dankzij blockchain is fraude onmogelijk, het is niet te hacken, past op Windows en zet ook nog eens heeeerlijke koffie" aldus de programmeur van blockchain.

JanVG2
JanVG220 dec. 2016 - 11:16

"Er ging van alles mis." ..." Het waren allemaal nonproblemen en een aantal had niets te maken met de stemcomputer." Want de "fouten" die worden opgesomd zijn allemaal fouten gemaakt door MENSEN. Dezelfde fouten vinden ook plaats bij verkiezingen met papieren stembiljetten, waarschijnlijk zelfs meer dan met machines omdat er meer menselijke handelingen zijn. Wat betreft het "bonnetje" van de geleverde stem .. die krijg ik ook niet mee als ik op papier stem. Ik moet erop vertrouwen dat de mensen die stem goed lezen en goed verwerken!! Achteraf heb ik geen bewijsstuk om te reclameren. Ook de puinhoop om tot een evaluatie en mogelijke oplossing van het probleem te komen barst van MENSELIJKE fouten ... Als er één conclusie uit dit ietwat warrige verhaal te halen is, dan is het dat mensen erg veel fouten maken...

5 Reacties
Muxje3
Muxje320 dec. 2016 - 15:55

Het verschil is dat fouten bij tellen van papieren stemmen doorgaans erg beperkt van omvang zijn en achteraf gecorrigeerd kunnen worden. Bovendien middelen telfouten doorgaans gewoon uit. Het gaat echter niet alleen om fouten, maar ook om (grootschalige) fraude. Bij papieren stemming is het mogelijk om fraude te plegen, maar hoe meer stemmen je wilt veranderen, hoe meer mensen je in je complot zal moeten betrekken, en hoe groter de kans is dat je gepakt wordt door een handlanger die uit de school klapt of een controleur die op een onregelmatigheid stuit. Een elektronische stemming beïnvloeden is technisch lastiger, maar hoe lastig zou het zijn voor bijvoorbeeld de juiste 5 man bij Nedap om op grote schaal de uitslag te manipuleren? En hoe groot is de kans op ontdekking?

Fransss en Vrij
Fransss en Vrij20 dec. 2016 - 16:52

Een bonnetje in een computersysteem krijg je ook niet mee, dat wordt gebruikt om te laten zien wat je gestemd hebt en wordt daarna in de bus gegooid die geteld wordt. Als je iemand bonnetjes meegeeft kan dat het stemgeheim schenden en voor stemdwang zorgen. Als jij aan iemand belooft op een bepaalde persoon of partij te stemmen kan die iemand eisen jouw bonnetje te laten zien. Zonder bonnetje kun je liegen en verhullen wat je werkelijk hebt gestemd.

Piet de Geus
Piet de Geus20 dec. 2016 - 20:17

'Wat betreft het “bonnetje” van de geleverde stem .. die krijg ik ook niet mee als ik op papier stem.' Het is ook niet de bedoeling dat je het bonnetje meeneemt maar dat je het controleert en vervolgens in een stembus deponeert. Anders zou iedereen met zijn bewaarde bonnetje terug moeten komen voor een hertelling.

JanVG2
JanVG220 dec. 2016 - 22:23

@Muxje Bij hertelling van papieren stemmen komt men nooit tot hetzelfde resultaat. Dat betekent dat de telling NOOIT volledig goed gaat. De stelling dat die afwijking kleiner is dan bij stemmachines is nooit wetenschappelijk onderbouwt. Erger nog, psychologen gaan ervanuit dat de afwijking groter is. Mensen maken namelijk ALTIJD fouten ...

Piet de Geus
Piet de Geus21 dec. 2016 - 2:29

"Bij hertelling van papieren stemmen komt men nooit tot hetzelfde resultaat. Dat betekent dat de telling NOOIT volledig goed gaat." Natuurlijk gaat het nooit volledig goed, want er zijn nu eenmaal mensen waarvan het teveel gevraagd is om helder en eenduidig een enkel hokje rood te maken. Daar kun je je vervolgens (met vertegenwoordigers van de verschillende belanghebbenden) nog eens over buigen, met iedere keer weer een iets afwijkende uitkomst. "De stelling dat die afwijking kleiner is dan bij stemmachines is nooit wetenschappelijk onderbouwt." Dat is geen stelling maar een stropop. Het bezwaar tegen stemmachines is dat een hertelling onmogelijk is. Het kruisje is technisch gezien altijd eenduidig gezet, want er is maar een knop ingedrukt. Ook al blijken daarbij merkwaardige afwijkingen naar boven te komen: als die knop in de buurt zit van een populaire kandidaat, dan krijg je ineens veel meer stemmen dan waarop je zou kunnen rekenen. Dus kennelijk is het indrukken van een knop voor sommigen net zo lastig als het rood maken van een hokje. Het laat alleen geen gekras achter waaruit je af kunt leiden wat er is gebeurd. Maar het echte bezwaar tegen stemcomputers is natuurlijk de oncontroleerbaarheid van de uitkomst, wat het systeem uiterst kwetsbaar maakt voor manipulatie. En hertellen is daardoor simpelweg onmogelijk. De uitkomst uit dat dilemma (eenduidig stemmen versus controleerbaar stemmen) is zoals zo vaak het beste van beide werelden combineren. De stemcomputer zorgt ervoor dat je eenduidig stemt: meerdere knoppen indrukken is simpelweg onmogelijk. Waarom niet simpelweg de controlevraag inbouwen: weet u zeker dat u kandidaat x wilt kiezen? En bij bevestiging is de stem uitgebracht. En het is echt doodsimpel om vervolgens een stembonnetje uit te printen met de naam van de gekozene erop. Na controle daarvan drop je het bonnetje in de stembus en dat is uiteindelijk bepalend voor het eindresultaat van de verkiezingen. Op basis van de elektronische stemmen kun je in razend tempo met de verkiezingsuitslagen komen. Ter (doorslaggevende) controle daarvan kun je op de ouderwetse manier de bonnetjes gaan turven. Beter dan tot nu toe, omdat je je niet af hoeft te vragen welk vakje men rood heeft bedoelen te maken en of dat wel volgens de regels is gebeurd. De papieren back-up is volstrekt eenduidig en zal na iedere hertelling opnieuw dezelfde uitslag geven.

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen20 dec. 2016 - 10:56

Stemmen met stemcomputer is uitsluitend mogelijk als er een goede audit-trail bij beschikbaar is. Elke kiezer moet voordat hij zijn stem uitbrengt een print-out krijgen waar de stand op dat moment in zijn stembureau staat, en die print-out moet ook een volgnummer laten zien, dan stemt hij en moet hij opnieuw dezelfde print-out krijgen, maar dan inclusief de zojuist uitgebrachte stem. Dan kan iedereen zien dat zijn stem juist geteld is, dat er niet onverklaarbaar stemmen bij of afgeteld worden. Als dan vervolgens de laatste stemmer ook nog weet dat hij de laatste is, dan kan de uitslag gecontroleerd worden. Anders niet.

7 Reacties
Drahtesel
Drahtesel20 dec. 2016 - 16:24

Jouw voorstel schendt het stemgeheim en is daardoor zeer vatbaar voor manipulatie van de verkiezingen door omkoping of dwang. Dit soort ondoordachte systemen mogen nooit ingevoerd worden.

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen20 dec. 2016 - 17:10

Nee hoor ik heb nergens gezegd dat er op de uitdraaien en identificatie moet staan over welke kiezer het gaat.

Drahtesel
Drahtesel20 dec. 2016 - 18:42

@Jansen Dat is ook niet nodig. Je zegt zelf dat je 2 print-outs met de stand krijgt, één voor en één na je stem, aan de hand daarvan kun jij bewijzen op welke partij jij gestemd hebt. Oftewel, als jij je laat omkopen, kun jij met die twee print-outs je geld innen bij de omkoper. (Ik weet dat je tegenwoordig met zogeheten 'stemfies' ook kunt bewijzen op wie je gestemd hebt. Daarom ben ik voor een verbod op het gebruik van fotocamera's in het stemhokje.) Een ander praktisch probleem is dat maar 1 persoon tegelijk kan stemmen.

Mark Gh
Mark Gh20 dec. 2016 - 18:56

Als je doet wat jij voorstelt vervalt het stemgeheim, in ieder geval voor de eerste persoon die stemt. Daarnaast kun je met volgnummers icm ingeleverde stempassen achterhalen wie welke stem heeft uitgebracht. Het enige dat op die printjes hoeft te staan is de keuze van de kiezer. Daarmee kan achteraf (steekproefsgewijs) worden gecontroleerd of de uitslag van de machine overeenkomt met de nagetelde printjes.

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen21 dec. 2016 - 11:16

[Dat is ook niet nodig. Je zegt zelf dat je 2 print-outs met de stand krijgt, één voor en één na je stem, aan de hand daarvan kun jij bewijzen op welke partij jij gestemd hebt.] Nee, dat is niet het punt. Het gaat er niet om dat jij iets kunt bewijzen, het gaat erom dat jij op het moment dat er geknoeid wordt dat kunt vaststellen om onmiddelijk in te laten grijpen. Als iedereen dat gewoon netjes doet, en de laatse gebruiker op de stemcomputer controleert de eindstand op zijn print-out met de eindstand die uiteindelijk verwerkt wordt door de kiescommissien, dan is een volledige controle gedaan.

Drahtesel
Drahtesel21 dec. 2016 - 13:00

[Het gaat er niet om dat jij iets kunt bewijzen, het gaat erom dat jij op het moment dat er geknoeid wordt dat kunt vaststellen om onmiddelijk in te laten grijpen.] Jansen, dat is niet mijn punt. Volgens mij gaan we nu in cirkels draaien. Ik begrijp wel dat het hoofddoel van jouw systeem is dat je geknoei kunt aantonen, maar een onbedoeld bijeffect is de schending van het stemgeheim. Het stelt jou namelijk in staat aan te tonen op wie jij gestemd hebt. Dat maakt het systeem vatbaar voor dwang en omkoping. Je bent dan terug bij af. In het beste scenario heb je namelijk de ene vorm van stemfraude ingeruild voor de andere. Daarnaast kent het systeem praktische problemen, zoals het eerdergenoemde probleem dat op elk stembureau maar 1 persoon tegelijk kan stemmen. Ten tweede weet je pas na sluitingstijd wie de laatste stemmer was. Ga je die opbellen en verplichten terug te komen naar het stembureau om de eindstand te controleren?

Mark Gh
Mark Gh21 dec. 2016 - 15:40

Jansen, hoe wil je het stemgeheim waarborgen met jouw concept?

Pater
Pater20 dec. 2016 - 10:27

Interessant en deskundig artikel. Maar waar wil Herbert nu eigenlijk heen? Het moet toch mogelijk zijn om in betrekkelijk korte tijd een sluitend systeem van digitaal stemmen op te zetten met mogelijkheid van hertelling? Hertelling hoeft helemaal niet schriftelijk, mag ook digitaal, als de stemmen maar afzonderlijk herteld kunnen worden.

5 Reacties
Muxje3
Muxje320 dec. 2016 - 11:19

Stemcomputers zijn in principe niet geschikt voor transparante verkiezingen. De keten moet namelijk transparant en controleerbaar zijn voor iedereen, dus ook voor mensen zonder IT-opleiding. Vertrouwen in de uitslag kan alleen gewaarborgd worden als iedereen begrijpt hoe elke stem geteld wordt, hoe de controle op de telling plaatsvindt, en als iedereen ook zelf mee kan werken aan zowel de telling als de controle. Er zijn elektronische stemsystemen die met cryptografische technieken fraude onmogelijk maken. Ze kunnen je zelfs laten controleren dat jouw stem juist geteld is zonder dat je anderen kan laten zien wat jij gestemd hebt (dus je kan je stem niet verkopen). Maar er zijn maar een paar mensen in Nederland die echt begrijpen hoe dat systeem werkt. Dat in tegenstelling tot papieren stembiljetten, waarvan een kind snapt hoe het werkt en hoe je een controle op een eerlijke verkiezing kan opzetten. Niet voor niets zijn het vaak techneuten die pleiten voor een terugkeer naar het papieren stembiljet. Een aardige tussenvorm is een papieren biljet dat door een computer gescand wordt, zodat er snel een voorlopige uitslag is. Zolang de papieren stembiljetten maar leidend blijven, en uiteindelijk ook allemaal geteld worden.

Jhonathan
Jhonathan20 dec. 2016 - 11:26

@ Pater 20 december 2016 at 11:27, Maar waarom zou je een stemcomputer willen? Omdat dan de uitslag op de dag iets sneller bekend is? Terwijl ze daarna dan weer maanden met de formatie bezig zijn.

Drahtesel
Drahtesel20 dec. 2016 - 13:04

Nee, dat is niet mogelijk. Alles kan gehackt worden en sommige of veel hackers zijn behoorlijk behendig in het uitwissen van hun sporen. Op het internet zijn veel betogen tegen digitaal stemmen te vinden, maar dit filmpje is inmiddels wel een klassieker: https://www.youtube.com/watch?v=w3_0x6oaDmI

Fransss en Vrij
Fransss en Vrij20 dec. 2016 - 13:46

In alle software kun je een stukje programmering verbergen die de uitslag vervalst. Er is geen sluitende beveiliging daartegen. Als je Blankensteijns stukken leest zie je dat dat de kern van zijn betoog is. Papier is de enige optie.

Kilted
Kilted20 dec. 2016 - 14:22

Waar wil hij heen? Als je goed leest is dat precies wat hij zelf ook aangeeft. Geen van de bewindspersonen die het dossier in hun portefeuille hadden zat er lang genoeg om heen eens en vooral goed te regelen. En nu is 'het probleem' buiten beeld geraakt. En met de de verdere versplintering die ons vermoedelijk staat te wachten na de komende kamer verkiezingen is het niet waarschijnlijk dat het binnenkort alsnog geregeld gaat worden.

Bram Emanuel
Bram Emanuel20 dec. 2016 - 10:23

In de VS hebben ze het wel begrepen, stemmen met een biljet maar vervolgens dat biljet scannen met de computer. Daar blijken minder fouten mee gemaakt te worden dan met handmatig telen.

10 Reacties
Jansen & Jansen
Jansen & Jansen20 dec. 2016 - 10:58

[... stemmen met een biljet maar vervolgens dat biljet scannen met de computer.] Nee dat is lekker. Remeber Florida 2000? Dit biljet scannen zorgde er uiteindelijk voor dat niet 200 miljoen Amerikanen, maar 13 leden van de supreme court een president mochten kiezen...

Drahtesel
Drahtesel20 dec. 2016 - 12:53

Daarmee verschuif je het probleem. Ook die scanners kunnen gehackt worden. Uiteindelijk moet je dan alsnog handmatig tellen om zeker te zijn van de uitslag. In de VS komt het niet vaak voor dat een complete handmatige hertelling uitgevoerd wordt in alle kiesdistricten van een staat.

Fransss en Vrij
Fransss en Vrij20 dec. 2016 - 13:48

Scannen met een computer is dus net zo gevaarlijk, ook in de tel-software kan geknoeid worden. Hooguit leuk voor snelle uitslagen vroeg in de avond, maar werkelijke telling moet nog steeds handmatig.

Albert Einstein
Albert Einstein20 dec. 2016 - 15:00

Je verplaatst het probleem dan naar het scanmechanisme. Daarmee kan evengoed worden gesjoemeld. Wel bestaat dan de mogelijkheid om handmatig te hertellen.

SG87
SG8720 dec. 2016 - 16:13

@Jansen & Jansen: Er zijn slechts 9 leden van de Supreme Court, dus als er 13 gestemd hebben, dan is er dus stemfraude geweest ;-) Serieus: probleem bij die verkiezingen in Florida was een zeer onduidelijk stembiljet én dat velen van de stemlijst gehaald werden door gouverneur Jeb Bush (de broer van George W. Bush), omdat die door Jeb niet-stemgerechtigd zouden zijn en hun stem dus niet geteld werd. Dit was echter een vermoeden en die mensen kregen ook van tevoren niet te horen dat ze van de lijst waren gehaald en konden zodoende geen bezwaar maken. (een truc die Republikeinen overigens wel vaker uithalen)

Bram Emanuel
Bram Emanuel20 dec. 2016 - 16:49

Er was bij de laatste verkiezing niet gehacked met de stemcomputer. Dat was een fabeltje van de Democraten om het democratisch proces te frustreren. Hertellingen gaven precies hetzelfde aantal stemmen voor de Donald.

adriek
adriek20 dec. 2016 - 20:56

Het gaat om de controlemogelijkheid. Bij gerede twijfel kan op deze manier een hertelling uitgevoerd worden. Andersom kan ook: elektronisch stemmen, de stem uitprinten en de geprinte stem in een ouderwetse stembus. De uitslag is elektronisch bekend, bij twijfel en per steekproef maak je de stembus open en doet een hertelling.

SG87
SG8720 dec. 2016 - 21:39

@Bram: Fabeltje van de democraten? Dat riepen de groenen (Jill Stein en haar aanhang) vooral, Clinton zei helemaal niet dat er gehackt was op de stemcomputers (wel dat de mail van haar medewerker van gehackt, maar dat is wel iets totaal anders).

Bram Emanuel
Bram Emanuel21 dec. 2016 - 9:50

@ SG87 Dus u denkt serieus dat Jill Stein dit uit eigen beweging deed? Waar kwam het geld dan vandaan?

FactChecker
FactChecker21 dec. 2016 - 10:48

Bram Emanuel 20 december 2016 at 17:49 - Hertellingen gaven precies hetzelfde aantal stemmen voor de Donald. - Feitelijk onjuist. Na de hertelling heeft Trump 131 stemmen meer in Wisconson.