Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

GroenLinks-leden mogen stemmen over fusie met PvdA in Eerste Kamer

Ledenreferendum over verdere linkse samenwerking
Joop

Het vergeten Europa

  •  
17-06-2012
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Europa begon in Griekenland, niet alleen omdat Europa aan een Griekse mythe haar naam ontleent, maar ook omdat zij zich laafde aan de Griekse cultuur
Zijn we het vergeten? Voordat Europa een continent was, was Europa een prinses. Ze was de dochter van koning Agenor van Tyrus en Sidon. Ze was zo mooi dat Zeus, de oppergod, haar begeerde. Ja, hij verlangde vurig haar te bezitten, maar hoe moest hij dat aanleggen zonder daarbij de achterdocht te wekken van Hera, zijn jaloerse echtgenote? Hij besloot zich in een stier te veranderen en in die gedaante de onbevangen Europa te benaderen.
Ze danste met haar hofdames een rijdans op het strand, hun eerste reactie was op de vlucht te slaan voor het grote, grimmige dier. De stier bleek echter onder een hoedje te vangen, zo zelfs dat Europa er niet voor terugdeinsde op zijn rug te gaan zitten. Nauwelijks had ze op de stierenrug plaats genomen of de stier zette het op een lopen. Hij stevende recht op de zee af, dook in de golven, om vervolgens met zijn lieftallige buit naar het eiland Kreta te zwemmen. Daar aangekomen maakte hij zich in zijn ware hoedanigheid van oppergod aan de ontvoerde prinses bekend. Wat ze ook weende en klaagde, Europa was nu zijn gevangene. Ze mocht dan wel koningin van Kreta worden, ze bevond zich in zijn macht. Was het voor haar een troost te weten dat sindsdien een heel continent naar haar zou worden vernoemd? Ja, Europa begon als een figuur uit de Griekse mythologie, Europa begon in Griekenland… Zijn we het vergeten?
Europa begon in Griekenland, niet alleen omdat Europa aan een Griekse mythe haar naam ontleent, maar ook omdat zij zich laafde aan de Griekse cultuur. Iedereen heeft het tegenwoordig maar over de ‘joods-christelijke’ wortels van Europa, zijn we het Griekse gedachtegoed, de Griekse kunst, het Griekse drama vergeten? Heeft Europa daar niet op zijn minst in dezelfde mate haar identiteit aan te danken? Deze vergetelheid is een veeg teken. En toch, als er een gegeven is dat we allemaal als een hoogste goed zien, waar we ons allemaal op beroepen, dan is dat een gegeven dat het oude Griekenland voor het eerst tot stand heeft gebracht, en dat ze ons heeft nagelaten. Ik heb het over de democratie. Ja, de democratie: de macht (kratos) van het volk (demos).
De democratie – ja, een hoogste goed. Iedereen die zich erop beroept. Maar, als we goed kijken, zien we dan geen tekenen die erop wijzen dat het tegenwoordig met de democratie matig is gesteld? Wat gebeurt er wanneer beslissingen een domein betreffen dat zo ‘ingewikkeld’ is, dat steeds meer mensen de uitleg van de volksvertegenwoordigers niet of nauwelijks meer kunnen begrijpen? En ze zelfs sterk zijn gaan vermoeden dat veel volksvertegenwoordigers op dit domein eigenlijk ook maar weinig vat hebben ? Dan is de verleiding groot om van zeggenschap binnen dit domein afstand te doen. Het wordt een domein voor specialisten en technocraten. Een domein dat voor veel mensen te ingewikkeld zou zijn – ik heb het natuurlijk over de economie en de economische politiek.
Mensen, we hebben te lang de economische politiek – en de politiek is vandaag de dag overwegend economische politiek –  uit handen gegeven. Tijd om er met ons allen weer ‘op te gaan zitten’, er greep op te krijgen. En te eisen – ja, te eisen! – dat onze vertegenwoordigers ons glashelder hun beslissingen op dit gebied uitleggen, zodat we eindelijk weer door de brei van cijfers, tabellen en schema’s heen oog krijgen naar de ideologieën die aan hun beslissingen ten grondslag liggen. Pas dan kunnen we weer zeggen : de democratie – ja, het werkt.
Hoe lang duurt nu al dat gesudder rond de vraag of Griekenland al dan niet bij ‘Europa’ zal blijven? Dat zeur-feuilleton van halve maatregelen, waarbij je telkens weer denkt: Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Je kunt zeggen wat je wilt, maar minister De Jager was met zijn schandalige en exorbitante eisen ten aanzien van Griekenland althans minder hypocriet dan veel andere Europese politici en techneuten.
Op Griekenland valt veel aan te merken – dat is dan ook gebeurd, de laatste maanden. En hoe! Wie heeft die beeldvorming op gang gezet? Wie heeft er belang bij de Grieken af te schilderen als luie, ranzige, verwende, opportunistische, corrupte lieden?
Griekenland is pas laat in een ‘Europa’ gestapt dat hard op weg was zich van een vredes-Europa tot een zielloos, technocratisch vrijemarkt-Europa te ontwikkelen. Griekenland liep op deze ontwikkeling achter, het land heeft het geweten. Na een euforie van erbij te horen, in de vaste hoop een zelfde welvaartspeil te bereiken als de andere Europese staten, bleek het weerlozer ten aanzien van de achterbakse strategieën van de financiële sector dan de staten die er sinds langer mee waren vertrouwd. Het gevolg kennen we: schuldenlasten die voor een groot deel rentelasten zijn en de onmogelijkheid ze af te lossen. 
Griekenland uit ‘Europa’ om een kwestie van centen? Stel dat het gebeurt, dan zeg ik dat het Europa is dat uit ‘Europa’ treedt. De koningsdochter Europa die tot voor kort in heel het continent dat naar haar is vernoemd werd gehuldigd en gevierd, waar ze ook kwam – ze trekt zich weer terug binnen de grenzen van het land waar de oppergod Zeus haar in eerste instantie had gebracht. Griekenland uit ‘Europa’ – en als het eens was : Europa uit ‘Europa’. Het democratische Europa waar we twee wereldoorlogen om hebben gevoerd dat wijkt voor het ‘Europa’ van de bankiers, de technocraten?

Meer over:

opinie, wereld

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (6)

JanB2
JanB217 jun. 2012 - 15:52

Dat gedweep met de antieke griekse cultuur is niet alleen overdreven maar ook misplaatst. Griekenland was niet alleen Athene met zijn nu zo bejubelde democratie maar ook Sparta, het prototype van de op militaire leest geschoeide fascistische staat waarin burgers ondergeschikt zijn aan de natie en een mensenleven nauwelijks telt. Bovendien leefden de griekse stadstaten op een bijna permanente voet van oorlog met elkaar. Voeg daarbij een geinstitutionaliseerde slavernij die een groot deel van de bevolking elke vorm van burgerrechten ontzegde en je hebt een maatschappijvorm die weinig aanlokkelijke aspecten tot navolging laat zien.

JoopSchouten
JoopSchouten17 jun. 2012 - 15:52

Een volk dat zwicht voor hebzucht zal meer dan geld, land en productiemiddelen verliezen. De naam 'Volk' kan worden geschrapt. Het worden massa's individuen met sofi-nummers die gemakkelijk te isoleren zijn als prooi voor hongerige geldwolven. Ratten teren op de restjes.

Tom Meijer
Tom Meijer17 jun. 2012 - 15:52

"Wie heeft die beeldvorming op gang gezet? Wie heeft er belang bij de Grieken af te schilderen als luie, ranzige, verwende, opportunistische, corrupte lieden?" "Het democratische Europa waar we twee wereldoorlogen om hebben gevoerd dat wijkt voor het 'Europa' van de bankiers, de technocraten? " Een heel goed stuk waarin een paar grote waarheden gezegd worden.

MollySweet
MollySweet17 jun. 2012 - 15:52

Tja, en Spanje was ooit het kloppend hart van het Habsburgse rijk, dat vrijwel heel Europa in z'n macht had. Is ook voorbij. Zowel in Oostenrijk, als in 'De Nederlanden', als in Spanje. De 'Haviksburchters' zijn niet meer aan de macht, al hebben ze iets van 800 jaar de geschiedenis van Europa medebepaald. Aan tijdperken komt een eind. We leven in het Hier en Nu. En in het Hier en Nu mag Griekenland zich wel eens schamen, om na zo'n geschiedenis uiteindelijk zo'n slappe hap te zijn.

ANRandy
ANRandy17 jun. 2012 - 15:52

Die Griekse voedingsbodem is ook niet veel meer dan een romantische mythe geboren in de Renaissance in het Europese westen gebaseerd op een vrijheid en democratie die alleen voor een Griekse elite gold, of in ieder geval voor een beperkt deel van de bevolking. Het Europese westen waar de werkelijke vrijheid is geboren vanuit de Renaissance, maar vooral door de handelsgeest, uiteindelijk uitmondend in de Westerse democratieën en optimale vrijheden voor al haar burgers, en wetenschappelijke suprematie. Beschavingen als die van de Egyptenaren, Grieken, Romeinen, Chinezen, en in mindere mate Zuid-Amerikaanse volkeren misten vooral die handelsgeest en waren meer gericht op macht en aanzien, en het behoud daarvan, voor haar elites, en vielen daardoor allen. Zie Niall Ferguson's, wereldberoemd historicus en echtgenoot van Hirsi Ali, prachtige BBC-documentaireserie Civilization afgelopen zondag begonnen bij Human op Nederland 2: http://www.human.nl/programma-44785-civilization:-competition

JanVG2
JanVG217 jun. 2012 - 15:52

Griekenland heeft ons democratie gegeven. (Hoewel wel wat op af te dingen, maar het heeft het in ieder geval onder woorden gebracht en van een theoretisch kader voorzien) Maar in het proces van de ontwikkeling van de Democratie heeft het ons nog iets gegeven (wederom vooral de theorie er achter en de expliciete studie ervan) namelijk de rhetorika. Een essentieel onderdeel van democratie is niet `de waarheid' of `de werkelijkheid' maar `het overtuigen' van de kiezers. De griekse democratie staat bol van democratische beslissingen die wij achteraf als dom of idioot zouden bestempelen. Zeker niet als rationele beslissingen gebaseerd op een logische overweging van alle gegevens en in vertrouwen op experts. De beste spreker bracht er vaak het beste vanaf. Het populisme ging hand in hand met de ontwikkeling van de democratie! NB: even voor de goede orde. Te doen alsof vroeger de kiezers wel begrepen wat hun vertegenwoordigers beweerden lijkt me `optimistisch'. Het grote verschil met nu is dat men toen een bijna blind vertrouwen in hen (en autoriteiten) had. Dat ging toen te ver!, zoals men nu in zijn wantrouwen te ver gaat. Betekent dit nu dat democratie dus onzin is? Natuurlijk niet!! Maar we moeten ook niet doen alsof de bevolking per definitie de juiste beslissing neemt als alles maar goed wordt uitgelegd. Sommige onderwerpen vereisen een vertrouwen in specialisten omdat ze te moeilijk zijn om door iedereen begrepen te worden. Er zijn veel dingen in het leven waar iemand die er niet voor heeft doorgeleerd of geen aanleg voor heeft, nooit volledig van zal kunnen overzien welke gevolgen bepaalde beslissingen hebben. Je vertrouwt op een arts, je vertrouwt op een loodgieter, en ja, heel soms moet je ook vertrouwen op een econoom - na verschillende economen gehoord te hebben, etc etc. Verder wordt hier gedaan alsof een democratisch besluit de werkelijkheid creeert. Helaas, pindakaas. We leven in een werkelijkheid waar de mens niet geheel en al zeggenschap over heeft. Meest simpele voorbeeld. als ons parlement besluit dat de zwaartekracht niet meer geldt in Hilversum, zul je toch tot de conclusie komen dat ondanks het koninklijk besluit de aarde heel gemeen in strijd met de wet blijft handelen! Ook in Hilversum valt een kopje koffie op de grond als je het los laat. Er zijn ook andere natuurwetten .. en er zijn ook bepaalde regels. Bijvoorbeeld in de economie zijn er bepaalde `regels'. Ook die kun je niet zomaar opzij zetten. Verder speelt in de economie de psychologie - van individuen en groepen - een rol. Daar hebben we nog lang niet volledig zicht op. Maar het staat wel vast dat we de economie dus NIET voor 100% of zelfs maar 75% in onze handen hebben. We kunnen bijsturen, maar niet als een auto precies parkeren waar we willen. Planeconomie en andere economische besluiten blijken vaker dan ons welgevallig is niet de gevolgen te hebben die we er zelf aan hebben toegeschreven. NB: dat zou wel economen en bankiers tot iets meer bescheidenheid moeten leiden (en lagere beloningen). Kortom, democratie is nog steeds de minst slechte staatsvorm, maar je moet je niet blindstaren op haar glinsteringen, maar open staan voor haar zwakheden ... en de zwakheden van Europa. Een Zeus komt steeds weer onverwacht het strand oprennen ..en Europa (of welk kiezersvolk ook) kruipt vaker dan gewenst op zijn rug. PS1: te doen alsof Europa alleen maar slachtoffer is getuigt van een onbewust inzicht in het boven geschrevene. Het gaat niet om de feiten, het gaat erom hoe je het presenteert (rhetorica) om mensen te overtuigen de wereld te zien zoals jij wilt dat ze die zien. Belastingontduiking, valsheid in geschrifte, etc etc ... heeft er natuurlijk helemaal niets mee te maken dat griekenland nu in de shit zit. PS 2:even een nog pedantere opmerking : Europa danstte een reidans, geen rijdans, met haar vriendinnen ...