Het toeslagenschandaal: het houdt niet op, niet vanzelf

Jarenlang beloofden de premiers Mark Rutte en Dick Schoof en de verschillende betrokken staatssecretarissen plechtig dat het toeslagenschandaal “nooit meer mocht gebeuren”. Dat ouders én kinderen “niet opnieuw de dupe mochten worden van overheidsfalen”. Dat herstel ruimhartig, menselijk en rechtvaardig zou zijn.

Vandaag weten we wat die woorden waard zijn. Niets.

Want terwijl Den Haag zich op de borst blijft kloppen over hoe goed het “herstelproces” loopt, groeit er een generatie jongeren op die structureel wordt uitgesloten. Toeslagenjongeren – kinderen van gedupeerde ouders – krijgen geen eerlijke herstart. Ze krijgen loketten, formulieren en doorverwijzingen. Soms zelfs naar hun eigen ouders.

En daarmee: een levenslange achterstand.

Het is niet zomaar een actiegroep die dat zegt. Het komt voort uit onderzoek is geïnitieerd door de Ombudsman Rotterdam-Rijnmond, samen met de ombudsmannen van Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Nijmegen. Vijf onafhankelijke toezichthouders, uit verschillende regio’s, die gezamenlijk concludeerden: deze jongeren vallen tussen wal en schip.

Via het meldpunt “Het is niet jouw (studie)schuld” deelden ruim 1.800 jongeren hun ervaringen. De uitkomsten zijn vernietigend:

-      Bijna 96 procent heeft een studieschuld.
-      40 procent maakte de studie niet af.
-      55 procent liep forse vertraging op.
-      30 procent zakte naar een lager opleidingsniveau.
-      Bijna één op de vijf draagt meer dan 50.000 euro schuld.

En vooral: meer dan de helft leende niet om te studeren, maar om thuis te overleven. Om huur, boodschappen en rekeningen te betalen. Studiefinanciering werd noodhulp. Studeren en de daarbij behorende studieschuld werd een overlevingsstrategie.

Dat is geen persoonlijke mislukking. Dat is georganiseerde levensschade.

Met deze cijfers onder de arm gingen de ombudsmannen afgelopen donderdag naar Den Haag. Ze boden hun rapport aan bij de verantwoordelijke bewindspersonen. Ze legden uit wat hier op het spel staat: niet alleen achterstallige compensatie, maar ontspoorde levenslopen. Ze vroegen om erkenning en om een gerichte herstelregeling, inclusief schuldkwijtschelding en scholingskansen.

De terugkoppeling van deelnemers was veelzeggend: het gesprek was teleurstellend.

Niet omdat er niet werd geluisterd. Maar omdat er niets veranderde.

De reactie van het kabinet bleef dezelfde: bestaande regelingen zouden voldoende zijn. Jongeren moeten beter hun weg vinden. Meer begeleiding, meer uitleg, meer maatwerk.

Met andere woorden: zoek het individueel maar uit. Alsof het probleem is dat deze jongeren niet goed genoeg aankloppen. Terwijl het echte probleem is dat ze al jaren verdrinken.

Wie begint aan het volwassen leven met tienduizenden euro’s schuld, een gebroken schoolloopbaan en wantrouwen in de overheid, start niet “met een kleine achterstand”. Die start met een handicap. Die loopt vast op de woningmarkt. Die mist kansen op de arbeidsmarkt. Die betaalt decennialang rente op staatsfalen.

En toch weigert de overheid dat collectief te herstellen. Dat is geen ongeluk. Dat is bewust beleid.

Het wringt des te meer omdat dezelfde overheid wél generieke regelingen invoerde voor ouders. Wél speciale trajecten kent voor uithuisgeplaatste kinderen. Blijkbaar kan het dus wel – als men het belangrijk genoeg vindt. En het wellicht niet te veel kost.

Maar toeslagenjongeren zijn dat blijkbaar niet.

Dat staat haaks op alles wat de politiek de afgelopen jaren heeft beloofd. Over “ongekend onrecht”. Over “moreel failliet”. Over “de menselijke maat”. Over kinderen die niet opnieuw slachtoffer mochten worden.

Die woorden worden nu openlijk aan de laars gelapt.

En dat maakt de recente herbenoeming van staatssecretaris Sandra Palmen extra wrang. Zij blijft aan “totdat het herstel is afgerond”. Zonder einddatum. Zonder garanties. Terwijl deze jongeren intussen volwassen worden zonder herstel.

Dat betekent: deze keuze blijft de kinderen maar ook de staatssecretaris achtervolgen.

Niet in rapporten. Maar in levens.

In jongeren die geen huis kunnen kopen.
In mensen die hun opleiding nooit afmaakten.
In carrières die niet begonnen.
In gezinnen die later opnieuw in armoede belanden.

In kinderen die vast lopen in het leven.

In blijvend wantrouwen tegen de rechtsstaat.

In levensverhalen die tot ons komen.

Zo wordt systeemfalen erfelijk.

Herstel zonder recht op herstel is geen herstel. Het is reputatiemanagement. Het is schade beperken voor de overheid, niet voor slachtoffers.

Als het kabinet werkelijk meent wat het al jaren zegt, dan is één stap onvermijdelijk: erken toeslagenjongeren als zelfstandige gedupeerden. Schrap schulden die uit nood zijn ontstaan. Maak studiehervatting mogelijk zonder nieuwe schuld. Verzamel eindelijk volledige data. En stop met doen alsof loketten gelijkstaan aan rechtvaardigheid.

Alles minder is geen bestuurlijke afweging.

Het is een bewuste keuze om een generatie te laten betalen voor fouten die zij nooit maakte.