Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen

Het schone oorlogsnarratief van Nederlandse kabinetten verdoezelt rauwe werkelijkheid

  •  
10-06-2024
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
1451 keer bekeken
  •  
bommen

Nadat in 2014 de luchtoorlog tegen Islamitische Staat begon, waarin ook Nederlandse F-16’s ingezet werden, werd jarenlang een beeld geschetst dat zorgvuldig, nauwkeurig en precies werd opgetreden. Alles werd gedaan om burgerslachtoffers te voorkomen, werd keer op keer door de regering benadrukt. Dit schone oorlogsnarratief kwam pas serieus ter discussie te staan toen journalisten, jaren later, Nederlandse verantwoordelijkheid voor een van de bloedigste aanvallen uit deze oorlog onthulden – de aanval op Hawija, Irak, waarbij zeker 85 burgers werden gedood.

Wie uitzoomt en eerdere Nederlandse oorlogsdeelname bestudeert, herkent een patroon: steeds probeerde het kabinet de schaduwzijden van het eigen optreden aan het zicht te onttrekken. Dit gebeurde ook tijdens de Kosovo-oorlog, toen de NAVO de strijd aanging met Servië. Precies 25 jaar geleden werd deze oorlog beëindigd.

Eind vorige eeuw woedde in Kosovo, dat onderdeel uitmaakte van Servië, een bittere en bloedige strijd. Albanees-Kosovaarse guerrillastrijders wilden onafhankelijkheid voor de provincie, maar voor de centrale autoriteiten in Belgrado, die steeds repressiever optraden, was dat onacceptabel. In maart 1999 mengde de NAVO zich in dit conflict. Het geweld escaleerde daarna enorm, met omvangrijke zuiveringsacties door Servische veiligheidsdiensten gericht tegen de Albanees-Kosovaarse gemeenschap. Het resulteerde in duizenden doden en meer dan een miljoen vluchtelingen. Na de oorlog zou een groot deel van de Servische minderheid Kosovo uitgejaagd worden.

De NAVO, vooral de VS, heeft in 78 dagen met honderden gevechtsvliegtuigen meer dan 28.000 bommen gegooid op allerlei doelen. Nederland heeft bijna 900 bommen afgeworpen, ruim 3 procent van het totaal.

Ook tijdens deze oorlog benadrukte de Nederlandse regering (het tweede kabinet-Kok, bestaande uit PvdA, VVD en D66) het schone karakter van het eigen optreden. Enkel militaire doelen werden gebombardeerd, burgerdoelen ‘absoluut niet’. Ook zou de ‘grootst mogelijke zorgvuldigheid’ worden betracht. Hiervoor werden ‘precisiewapens’ dan wel ‘slimme’ bommen ingezet. ‘Stringente normen’ golden voor luchtaanvallen. Al het mogelijke werd gedaan om ‘collaterale schade’ – een eufemistische term voor onder andere burgerdoden – te voorkomen. Dat werd beweerd in communicatie met de Tweede Kamer. Tijdens de oorlog werd bovendien geregeld geclaimd, door militairen, dat bij Nederlandse luchtaanvallen geen burgerslachtoffers waren gevallen.

In 2013 zou de Nederlandse luchtmacht, middels een zogeheten vaandelopschrift, onderscheiden worden voor de inzet tijdens de Kosovo-oorlog. In een artikel hierover in het magazine Militaire Spectator werd het luchtoptreden geroemd. Daarbij werd benadrukt dat Nederlandse militairen niet betrokken waren bij aanvallen die resulteerden in ‘nevenschade’ –een ander eufemisme.

Maar klopt dat wel? Zeer waarschijnlijk niet. De regering heeft weliswaar nooit eigen verantwoordelijkheid erkend voor burgerdoden die vielen tijdens de Kosovo-oorlog. Maar na de oorlog erkende een Nederlandse piloot dat bij een aanval op een brug ‘hoogstwaarschijnlijk’ een automobilist was gedood.

In 90 luchtaanvallen door de NAVO werden zeker 500 burgers gedood, berekende Human Rights Watch na afloop, meer dan tot dan toe officieel werd toegegeven. Servische autoriteiten noemden zelf geregeld (veel) hogere dodentallen. De NAVO, Nederland ook, heeft er bewust voor gekozen om niet bij te houden hoeveel burgers werden gedood en geheim te houden welk land voor welke aanval verantwoordelijk was.

Bekend is dat, anders dan geclaimd, de NAVO wel degelijk soms ook burgerdoelen aanviel. Dat concludeerden Human Rights Watch en Amnesty International. Een berucht voorbeeld is een aanval op een tv-station in Belgrado, waarbij zestien journalisten werden gedood. Beide mensenrechtenorganisaties stelden dat bij meerdere NAVO-aanvallen het oorlogsrecht werd geschonden.

Verder betrof twee derde van de bommen die Nederlandse F-16’s afwierpen helemaal niet de zogenaamde slimme bommen waarover in de Tweede Kamer gesproken werd. Hetzelfde gold voor de NAVO als geheel. Het waren ‘domme’ bommen, die dus niet naar een doel geleid konden worden. Onderzoek na afloop van de oorlog heeft aangetoond dat de luchtaanvallen veel minder doeltreffend waren dan werd geclaimd.

Nederland zette bovendien 173 even onnauwkeurige als verwoestende clusterbommen in, ongeveer 10 procent van het totaal aan clustermunitie dat in de oorlog werd gebruikt. Deze munitie ontploft boven de grond en verspreidt enkele honderden kleinere bommen over een oppervlakte ter grootte van meerdere voetbalvelden. Human Rights Watch berekende dat door NAVO-bombardementen met deze munitie 90 tot 150 burgers werden gedood.

Hier komt bij dat een substantieel deel van de submunitie van dit wapen, soms oplopend tot enkele tientallen procenten, niet meteen ontploft. Het blijft als een soort landmijn achter. Studies hebben aangetoond dat in de jaren na de oorlog nog eens honderden burgers werden gedood of gewond raakten na aanraking hiervan, waaronder veel kinderen. Mede hierom is er inmiddels een internationaal verdrag dat dit wapen verbiedt, dat ook door Nederland is ondertekend.

Kortom, tijdens de Kosovo-oorlog werden (burger)doelen aangevallen en geregeld gemist met grotendeels ‘domme’ bommen, waaronder inmiddels verboden clustermunitie. Dat toch het beeld is blijven hangen dat Nederland een schone oorlog voerde, lijkt vooral het gevolg van een effectieve politieke strategie om de rauwe werkelijkheid zo veel mogelijk buiten de discussie te houden – een houding die na ‘Hawija’ niet langer mogelijk is.   

Jip van Dort is co-auteur van ‘Hawija; De verwoestende werkelijkheid van onze langeafstandsoorlog tegen IS’ en verbonden aan het Intimacies of Remote Warfare-programma van de Universiteit Utrecht.

Delen:

Praat mee

Onze spelregels.

Omschrijving *

Typ hier je reactie...


0/1500 Tekens
Bedankt voor je reactie! De redactie controleert of je bericht voldoet aan de spelregels. Het kan even duren voordat het zichtbaar is.

Reacties (8)

Miss Piggy
Miss Piggy
10 jun. 2024 - 9:53
De Amerikaanse generaal Sherman zei al:"War is cruelty. There's no use trying to reform it, the crueler it is the sooner it will be over." Moderne wapens maken verschrikkelijke schade. Waarom daarom heen praten? Ze zijn soms helaas nodig, zoals de oorlog in Oekraïne bewijst. Maar er bestaat niet iets zoals een schone oorlog. Wees er iig eerlijk over.
1 Reactie
Frans Akkermans3
Frans Akkermans310 jun. 2024 - 14:33
Dat er geen schone oorlog bestaat kan ik helemaal met u eens zijn. Maar ik denk toch dat de moderne oorlogvoering minder burgerslachtoffers maakt. Uiteraard alleen als de oorlogsleiders daar op uit zijn. De publieke opinie kan daarin veel betekenen.
Lange3
Lange3
10 jun. 2024 - 8:34
Er zitten wel een paar flinke fouten in de tijdlijn. Toevallig was ik in deze regio werkzaam voor de UN toen het begon in Kosovo. In 1998 begon het Servische leger met het offensief tegen de UҪK rebellen. Er kwam een bestand in Oktober 1988. Die zuivering waaraan dit artikel naar refereer begon al in 1998 aan Servische kant, maar deze was uit wraak op de etnische zuivering van het UҪK in de concentratiekampen Jablanica en Lapušnik en niet door de NAVO. Er werd onderhandeld voor een vredesmacht door de NAVO in het Franse Rambouillet maar deze werden gefrusteerd vanuit Servische kant. Toen er geruchten te ronden ging dat Serviërs door gingen met zuiveringen, stelde de NAVO een ultimatum. Deze monde uit in een luchtoorlog waarin zeker een hoofdrol was voor Nederland. Minister Frank de Grave wilde geen tweede Voorhoeve worden. Naast onze F16 deed de marine volop mee met de Orions patrouille viegtuigen en twee fregatten. En in Albanie had de marine een logistiek punt opgezet en een ferrie dienst met de hagel nieuwe hr.ms. Rotterdam. Op mij kwam de Kosovo oorlog over als een groot reclamespot voor defensie en NAVO om relevant te blijven. Berucht was Frank de Grave die echt de halve wereld medialles omspelde na afloop. De bevelhebber was trouwens toen generaal Wesley Clark, hij was nog een keertje presidentskanditaat voor de democraten maar nu vooral bekend van zijn complot theorie.
DeltaNL
DeltaNL
10 jun. 2024 - 8:26
In hoeverre speelt Srebrenica een rol in de wens om die oplaaiende Balkanoorlog in de kiem te willen smoren? 7500 tot 8000 moslimmannen en jongens werden daar in 1995 door Servische troepen gedeporteerd en later bijna allen door hen vermoord. De grootste massamoord in Europa na de Tweede Wereldoorlog gebeurde onder de ogen van Dutchbat. Overste Thom Karremans en 21 Dutchbatters werden door zijn tegenpool opperbevelhebber Ratko Mladić gegijzeld. Voor het oog van de camera vernederde de Mladic de commandant die zich in reactie daarop nerveus verontschuldigde met de woorden: "I'm a piano player. Don't shoot the piano player.", waarop Mladic hem toebeet: "You are a bad pianist."
Karel78
Karel78
10 jun. 2024 - 8:16
Als we het dan toch over rauwe werkelijkheid hebben, neem je dan ook gelijk even de consequenties van niet ingrijpen mee in je nogal eenzijdige analyse?
Arbeider69
Arbeider69
10 jun. 2024 - 8:09
''Nadat in 2014 de luchtoorlog tegen Islamitische Staat begon, waarin ook Nederlandse F-16’s ingezet werden, werd jarenlang een beeld geschetst dat zorgvuldig, nauwkeurig en precies werd opgetreden.'' En dan kijken we nog weg van de vreselijke gevolgen van onze steun aan de coup in Oekraïne in 2014 waarbij het huidige Oekraïense regiem gelijk een burgeroorlog begon tegen eigen burgers in het Oosten die nog immer voortduurt. Een burgeroorlog waarbij het huidige rechtse Rutte4 kabinet nu ook Nederlandse F-16’s onbeperkt inzet om Oost-Oekraïne nog verder in de vernieling te helpen. En tegelijk ook Rusland aan te vallen. Het laat zich raden wat de gevolgen zijn als Oost-Oekraïne in reactie gaat terug schieten ver over de grens richting het Westen/Nederland. Hoeveel verder moet deze burgeroorlog nog escaleren en hoeveel onschuldige burgers moeten er nog meer gaan vallen voordat (Nederlandse) wereldverbeteraars kabinetten inzien dat ze totaal op de verkeerde weg zitten met het bewaren van de vrede.
11 Reacties
Select all images with crosswalks
Select all images with crosswalks10 jun. 2024 - 9:48
Het kleine plukje 'etno-Russen' in Oost-Oekraine dat bij het 'referendum' in 2014 graag de voeten van Poetin kuste was voor 2022 allang klaar met het Kremlin hoor. Er was door Poetin c.s. veel beloofd aangaande pensioenen en financiele douceurtjes, maar dat was in Moskou heel snel vergeten na de annexatie. Tel daar de slachtpartijen in 2022 bij op, en reken er maar niet op dat Oost Oekraine het een beetje ziet zitten met moedertje Rusland. Los van dit detail klopt wat je stelt van geen kant. Is allemaal aan de fellow travellers niet besteed, maar toch wel relevant in dit kader.
Miss Piggy
Miss Piggy10 jun. 2024 - 9:55
Hoeveel roebels krijg je betaald om deze onzin te posten? Burgeroorlog, godbetert. Er is maar 1 partij verantwoordelijk voor het bloedvergieten in Oekraïne en die zit toch echt in het Kremlin.
Hanjo123
Hanjo12310 jun. 2024 - 9:57
De coup in Oekraïne? U bedoelt het democratische proces en streven naar vrijheid zonder inmenging van Rusland. Waarna Putin al zijn beloften gebroken heeft, onder haast gejuich van Wilders, Baudet en andere enge rechtse figuren.
Hanjo123
Hanjo12310 jun. 2024 - 9:59
Ik vind het overigens ronduit schrijnend dat u de overval en de moordmachine van Rusland wegzet als een "burgeroorlog". Maar het is nu wel overduidelijk bij wie uw sympathieën liggen. Heil Putin?
Norbert1977
Norbert197710 jun. 2024 - 10:55
er klopt maar bar weinig van wat Arbeider weer roeptoetert hier. 'Burgeroorlog' Een burgeroorlog of intrastatelijke oorlog[1] is een oorlog waarbij de strijdende partijen deel uitmaken van dezelfde staat. Rusland is illegaal een agressieve invasie in Oekraïne begonnen. Dat is dus geen burgeroorlog. Daarnaast roept Rusland een groter wordende NAVO over zichzelf af. Zonder aanval op Oekraïne waren FIN en SWE nooit NATO lid geworden. Zonder de illegale bezetting van de Krim in 2014 waren er geen NATO bataljons (1000-1200 troepen, dus geen bedreiging voor Rusland) in de oostelijke lidstaten gestationeerd. Als Rusland zich wat vriendelijker tegenover voormalig Sovjet en Oostblok staten gedragen had dan waren deze wellicht niet, zo snel ze de kans hadden, lid geworden van de NATO. De NATO breidt niet uit. Soevereine landen kunnen wel als ze aan bepaalde voorwaarden voldoen een verzoek tot lidmaatschap indienen.
DanielleDefoe
DanielleDefoe10 jun. 2024 - 12:11
Oh ja "die burgeroorlog, waardoor de huidige fascistische junta de macht greep." zucht!
Norbert1977
Norbert197710 jun. 2024 - 14:50
In het geval van Arbeider en andere notoiren vraag ik me af en toe toch af: in hoeverre is het herhaaldelijk schaamteloos verspreiden van nepnieuws en leugens nog vrijheid van meningsuiting?
Arbeider69
Arbeider6910 jun. 2024 - 15:50
'''Burgeroorlog' Een burgeroorlog of intrastatelijke oorlog[1] is een oorlog waarbij de strijdende partijen deel uitmaken van dezelfde staat. '' Dat de ene partij daarbij gesteund wordt door het ''Westen'' en de andere in reactie daarop door het ''Oosten'' maakt het er natuurlijk niet beter op. Populisten vergeten het liever maar met door het ''Westen''/Obama/EU c.s. gesteunde coup van 2014 in Oekraïne is per direct een burgeroorlog ingezet. Tussen de coupplegers (het huidige regiem) die de seperatisten uit Oost-Oekraïne die het niet eens zijn met het feit dat de democratisch gekozen president had moeten vluchten. Helemaal schandalig is dat populisten ook voorbij gaan aan het MH17 ongeluk dat is kunnen gebeuren omdat het huidige Oekraïense regiem de eigen burgers in het Oosten bestookte met hun gevechtsvliegtuigen. Zonder daarbij het luchtruim te sluiten voor op winst beluste Westerse landen/vliegmaatschappijen die ondanks alle risico waar ook voor gewaarschuwd is willens en wetens boven het burgeroorlogsgebied bleven vliegen.
Norbert1977
Norbert197710 jun. 2024 - 18:59
Arbeider, Oekraïne heeft geen burgerdoelen of burgers in het oosten des lands bestookt. Wel heeft zij sinds 2014 tegenstand moeten bieden tegen "groene mannetjes" en door het Kremlin gefinancierde en opgestookte pro-Russische rebellen. Uitblinkers in het bestoken van burgerdoelen en civiele infrastructuur zijn de Russen. Momenteel zijn de Russen wederom heel vlijtig om de Oekraïense burgerbevolking komende herfst en winter duisternis en kou te bezorgen. Het maffiaregime in Moskou is alle schaamte voorbij.
Select all images with crosswalks
Select all images with crosswalks11 jun. 2024 - 7:20
"..dat de democratisch gekozen president had moeten vluchten.." Als je een beetje had opgelet dan wist je dat Janoekovitsj zelf niet wist hoe hard hij richting dat vliegtuig moest hollen. Er was die dag zelfs een telefoontje met hem gepland met betrekking tot nieuwe verkiezingen (waaraan hij gewoon had kunnen meedoen), toen zelfs zijn eigen staf hem niet kon vinden bleek dat hij al hoog richting Rusland zat...
LaBou
LaBou 11 jun. 2024 - 8:27
"Oekraïne heeft geen burgerdoelen of burgers in het oosten des lands bestookt. " Nee hoor, dat zouden ze ook nooit doen. De OVSE-rapporten over zulke beschietingen zijn dan ook van a tot z gelogen.
Hanjo123
Hanjo123
10 jun. 2024 - 7:48
In maart 1999 mengde de NAVO zich in dit conflict. Het geweld escaleerde daarna enorm, met omvangrijke zuiveringsacties door Servische veiligheidsdiensten gericht tegen de Albanees-Kosovaarse gemeenschap. --- Als de suggestie is dat de Servische veiligheidsdiensten een massamoord begingen op de Albanees-Kosovaarse gemeenschap OMDAT de NATO met steun van de VN probeerde Servië te stoppen, dan lijkt me dat een erg incorrecte weergave van de situatie. Los van de effectiviteit van het ingrijpen door de VN en de NATO (daar kun je over discussiëren), Servië haar gang laten gaan had waarschijnlijk tot dezelfde uitroeiing van de Kosovaarse onafhankelijkheidsstrijders en bevolking geleid.
haarklover
haarklover
10 jun. 2024 - 7:43
"dat de luchtaanvallen veel minder doeltreffend waren dan werd geclaimd." figuurlijk en letterlijk.
Select all images with crosswalks
Select all images with crosswalks
10 jun. 2024 - 7:42
Ondanks dat er gestreefd moet worden naar het minimaliseren van burgerslachtoffers, denk ik dat de Kosovaren niet rouwig zijn om het verslaan van Servie met Nederlandse hulp. Hetzelfde geldt voor de slachtoffers van IS.

Altijd op de hoogte blijven van het laatste nieuws?

Meld je hieronder gratis aan voor Joop NL. Iedere donderdag een selectie opvallende nieuwsverhalen, opinies en cartoons in je mailbox.

BNNVARA LogoWij zijn voor