Het patriarchaat lust geen tofu

Voor sommige mensen lijkt een vegetarische maaltijd bijna een persoonlijke aanval. En die denkbeeldige aanval blijft niet onbeantwoord. Vegetariërs en veganisten krijgen opmerkingen naar hun hoofd als “Niet zo janken, dat beest is toch al dood" en "Doe niet zo hysterisch over een hamburger". Je zou bijna vergeten dat het allemaal begon met iemand die gewoon geen vlees of dierlijke producten wilde eten.

Al die ophef over een stukje tofu is wat overdreven, toch? Dat zette mij aan het denken: misschien heeft die afkeer van vegetariërs en veganisten minder te maken met eten en meer met diepgewortelde ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid.

In 2024 onderzochten wetenschappers van onder andere de University of British Columbia hoe vleesconsumptie samenhangt met ideeën over mannelijkheid. Hiervoor analyseerden ze 39 eerdere wetenschappelijke onderzoeken. Daaruit kwam naar voren dat vlees eten vaak wordt geassocieerd met kracht en traditionele mannelijkheid.

In een Pools onderzoek uit 2023 naar genderstereotypen rondom eetgedrag onderzochten wetenschappers hoe mensen vegetariërs en veganisten beoordelen. Vegetariërs en veganisten werden door een deel van de deelnemers als empathischer beschouwd.

En juist die empathie lijkt soms het mikpunt van de opmerkingen. Neem de opmerking uit de introductie: “Niet zo janken, dat beest is toch al dood”. Met zo een reactie wordt niet alleen de keuze om geen vlees te eten bespot, maar ook het medeleven daarachter. 

Empathie wordt traditioneel vaker met vrouwelijkheid geassocieerd. Binnen patriarchale denkbeelden krijgen eigenschappen als kracht en dominantie vaak meer waardering dan empathie en gevoeligheid. Vanuit dat perspectief is de spot met vegetariërs en veganisten misschien minder onschuldig dan hij lijkt.

Natuurlijk heeft niet iedere negatieve reactie op vegetariërs en veganisten met vrouwelijkheid te maken. Maar wanneer juist hun empathie belachelijk wordt gemaakt, is het de vraag waar die minachting vandaan komt. Wordt er op die eigenschap neergekeken omdat die als vrouwelijk wordt beschouwd? En wat zegt dat dan over de manier waarop er überhaupt naar vrouwelijkheid wordt gekeken?

Daar kan de afkeer van vegetariërs en veganisten raken aan misogynie. Want door eigenschappen die als vrouwelijk worden gezien als minderwaardig te behandelen, kunnen patriarchale denkbeelden in stand worden gehouden.

Dus de volgende keer dat je je bedreigd voelt door een stukje tofu, vraag je dan eens af waarom eigenlijk.