Het openbaar vervoer zou voor alle minima en scholieren gratis moeten zijn

Door de privatisering is het reteduur, traag en schaars geworden

De exploitanten van bus, metro en tram willen een einde maken aan alle kortingen voor AOW-trekkers. In plaats daarvan mogen kinderen tot hun twaalfde verjaardag voor niks mee als ze maar in het gezelschap van hun ouders zijn. De bedrijven hopen zo mensen al vroeg aan het gebruik van openbaar vervoer te wennen.

Dat is een enorme misser.

Sinds de privatisering is de kwaliteit van het Nederlandse openbaar vervoer sterk achteruitgegaan. Het is traag en op een aantal hoofdlijnen na niet erg frequent. Niet alleen in grote delen van het platteland maar ook in steeds meer buitenwijken van steden komt ’s avonds en in de weekenden niet of nauwelijks een bus. Om teleurstelling aan de halte te voorkomen is het raadplegen van het internet voor vertrek al enkele jaren noodzakelijk als je niet zo’n hoofdlijn neemt. Alsof je naar Spanje wil vliegen.

Het is ook nog eens reteduur. Wie met meer dan twee personen reist, kan beter de auto nemen zelfs nu de brandstofprijzen zo stijgen. Het gratis vervoer voor kinderen beneden de twaalf biedt enigszins soelaas maar veel is dat niet. Dit beluit zal burgers zeker niet verlokken vaker het openbaar vervoer te gebruiken.

Toch is het gezien de komende energiecrises noodzakelijk juist het collectief vervoer te propageren voor zover daar stroom, gas of benzine aan te pas komt. Dat kan door de houding ten opzichte daarvan fundamenteel te veranderen. Het was destijds een grote fout het te zien als een bedrijfstak die in principe de eigen broek moet ophouden. Openbaar vervoer hoort een vorm van maatschappelijke dienstverlening te zijn. Dan ga je op een heel andere manier naar het lijnennet kijken. Dan stel je bijvoorbeeld vast dat iedereen in Nederland een halte in de buurt moet hebben waar ook nog eens regelmatig een bus, een tram, of een trein komt. Ook bezie je de tariefstructuur met andere ogen. Als het doel van het openbaar vervoer is het maatschappelijk verkeer in de letterlijke zin des woords te bevorderen, dan moet iedereen er gebruik van kunnen maken. Daarbij kan de overheid vervolgens specifieke doelen stellen. Het is van belang dat alle jongeren met het openbaar vervoer de instelling van onderwijs van hun keuze kunnen bereiken. Dat kan door het gratis openbaar vervoer tijdens de werkweek voor studenten uit te breiden tot leerlingen van alle scholen. Als je een dunne portemonnee hebt, zijn nu vervoerskosten voor schoolgaande kinderen een enorme aanslag op je budget. Dat is niet verantwoord in een maatschappij die beweert iedereen gelijke kansen te bieden.

Mobiliteit is extra belangrijk als je vastzit in de armoede of een toestand daar niet ver vandaan. Vaak moet je kunnen reizen om geld te verdienen. Daarom zou het een goed idee zijn gratis openbaar vervoer beschikbaar te stellen aan iedereen tot - laten we zeggen 120% van het minimumloon. Dan behouden ook AOW-ers met een klein aanvullend pensioentje hun gratis abonnement terwijl de senioren die er warmpjes bij zitten, het best zelf kunnen betalen.

Met het huidige beleid is het openbaar vervoer vooral een rem op de ontwikkelingen waar de samenleving behoefte aan heeft, gezien de vele uitdagingen die ons te wachten staan.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo’n schandelijke compensatie geboden krijgt voor nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: een klein half jaar Jetten.