Het nieuwe normaal: van dokter naar app

De ophef rond de verplichte huisarts-app van zorgverzekeraar Zilveren Kruis zorgde voor veel commotie bij patiënten en huisartsen. De laatsten spraken hun zorgen uit en patiënten vroegen zich af: moet je straks eerst door een algoritme goedgekeurd worden voordat je nog een arts mag spreken? Ja! En dat is bewust beleid waar tot nu toe weinig ruchtbaarheid aan is gegeven.

In het Integraal Zorgakkoord (IZA) en de andere zorgakkoorden staat digitalisering centraal als oplossing voor de vastlopende zorg. Door personeelstekorten, vergrijzing en oplopende kosten moet de zorg “anders” ingericht en georganiseerd worden. Dat klinkt logisch en begrijpelijk. Vooral door de schaarste aan zorgpersoneel. Maar dat begrip wordt getemperd als je leest wat dit concreet betekent. Volgens de gesloten zorgakkoorden betekent “passende zorg” steeds vaker ook hybride zorg. Uitgangspunten hierbij zijn: “Zelf als het kan, thuis als het kan en digitaal als het kan.”

Dat motto wordt inmiddels gebruikt als ideologische blauwdruk voor een fikse verandering van de zorg. Niet de menselijke relatie tussen arts en patiënt staat nog centraal, maar efficiëntie, schaalbaarheid en kostenbeheersing.

Van arts naar algoritme
De huisarts wordt langzaam vervangen door een digitale voordeur. Van een vragenlijst en de triage-app. Met uiteindelijk een algoritme dat bepaalt of u nog met een zorgprofessional, uw huisarts, mag spreken over uw klacht.

Wie denkt dat dit overdreven klinkt, hoeft alleen maar naar de praktijk te kijken. Huisartsen krijgen financiële prikkels om digitale triage-systemen te gebruiken. Niet naleving van die regels levert een boete op. Zorgverzekeraars sturen actief op “hybride zorg”. Fysieke consulten moeten worden verminderd. Patiënten moeten meer zelf meten, zelf monitoren en zelf beoordelen wanneer hulp nodig is.

De patiënt wordt niet langer gezien als iemand die zorg ontvangt, maar ook als iemand die het systeem moet ontlasten en zo weinig mogelijk mag belasten als de medische noodzaak volgens algoritmes niet aantoonbaar zijn.

Efficiëntie boven menselijkheid
Toepassing van technologie is de spil waar onze economie op draait en is in deze tijd van verdere digitalisering zeer nuttig. Voor eenvoudige vragen kunnen digitale toepassingen prima werken. Chronische patiënten kunnen baat hebben bij thuismetingen. Online contact kan soms sneller en praktischer zijn.

Maar daar gaat deze ontwikkeling allang niet meer over. Dit gaat over het managen en beheersen van schaarste in de arbeidsintensieve zorgsector.

De overheid weet dat er te weinig zorgverleners zijn om de huidige zorg toegankelijk te houden. Dus wordt technologie ingezet als hulpmiddel om met minder mensen meer patiënten af te handelen.

Maar zorg is méér dan een logistiek behandelproces. Mensen zijn geen tickets in een geautomatiseerd systeem. Een huisarts doet meer dan symptomen afvinken. Goede zorg zit juist vaak in wat niet in een digitaal formulier past: twijfel, intuïtie, context, lichaamstaal, familiaire gezondheidsklachten of een professioneel onderbuikgevoel dat er iets niet klopt.

Een algoritme kan patronen herkennen. Een arts kan méér! Zoals een patient met individuele klachten in een context goed herkennen.

Wie buiten het systeem valt
Vooral kwetsbare patiënten gaan de gevolgen merken. Ouderen die niet digitaal vaardig zijn. Mensen met psychische klachten. Laaggeletterden. Chronisch zieken met complexe symptomen. Patiënten die niet precies weten hoe ze hun probleem moeten formuleren in een app. Wie mondig, digitaal vaardig en assertief is, vindt zijn weg wel. Wie dat niet is, verdwijnt makkelijker uit beeld.

En ondertussen groeit de macht van zorgverzekeraars in ons zorgstelsel verder. Niet artsen bepalen hoe zorg toegankelijk is, maar steeds vaker contracten en digitale systemen. De menselijke maat en beoordeling maakt plaats voor protocol gestuurde zorg op afstand.

Een politieke keuze
Dat gebeurt stap voor stap, verpakt in technocratische taal als “passende zorg”, “hybride zorg” en “zelfmanagement”. Achter die termen schuilt een politieke keuze: Nederland accepteert langzaam dat persoonlijke zorg een schaars product wordt.

Hoeveel “menselijkheid” zijn we bereid op te geven voordat we durven toe te geven dat efficiëntie ook een absolute ondergrens heeft in onze samenleving?