Het kan wel: strategisch denken én respect voor internationaal recht

De spanningen in de Straat van Hormuz en de hele regio eromheen lopen dag na dag verder op en de roep om Europese interventie klonk al snel. Niet alleen door chantage van Trump, maar ook door politici in Nederland en daarbuiten die wel erg enthousiast voor riskante en ondoordachte inzet van marineschepen pleiten, met grote politieke implicaties. Hoewel het belang van vrij verkeer door de vitale zeestraat onomstreden is, is het blindelings volgen van president Trump en de gevolgen daarvan dat niet.

Gelukkig kwamen bijna alle EU-lidstaten - deze keer opmerkelijk snel - tot de conclusie dat het ‘verzoek’ van Trump natuurlijk resoluut moest worden afgewezen. Misschien toch een soort ‘Sanchez-effect’. En hoewel Trump inmiddels gezegd heeft dat hij ook helemaal geen hulp wil, is het wachten natuurlijk op zijn volgende dreigement of onbezonnen actie. De keuze voor Europa blijft daarom cruciaal en actueel: laten we ons opnieuw een onrechtmatig conflict inzuigen, of tonen we de ruggengraat om een eigen, diplomatieke koers te varen?

President Trump is, zonder enig overleg met zijn partners, onbezonnen een oorlog begonnen op basis van wensdenken. Er ontbrak een doordacht scenario over de waarschijnlijke Iraanse reactie, de Russische betrokkenheid en de regionale instabiliteit, waaronder een nieuwe Israëlische campagne in Libanon met nu mogelijk al 1000 slachtoffers. Over deze oorlog zijn de VN, juridische experts en een groeiend aantal Europese leiders klip-en-klaar: er is geen internationaalrechtelijke basis. Er is immers geen bewijs voor een onmiddellijke dreiging, terwijl de diplomatieke onderhandelingen bovendien nog gaande waren. Hier ligt een belangrijke waarschuwing: voorkom dat Europa opnieuw een onrechtmatige oorlog wordt gezogen, zoals destijds gebeurde in Irak.

De Iraanse reactie op de Amerikaans-Israëlische agressie is inmiddels duidelijk: de pijn van de bombardementen absorberen, terwijl de economische en politieke kosten voor de VS worden opgedreven. Dit gebeurt door bondgenoten en bases van de VS aan te vallen en de olie- en gasindustrie in de Golf lam te leggen. De uitschakeling van de tirannieke Khamenei en het repressieve Iraanse leiderschap geeft geen aanleiding tot enige rouw, maar de aanval heeft vooralsnog enkel geleid tot een verharding van de Iraanse koers. De toename van de meedogenloze repressie tegen het Iraanse volk is zeer zorgwekkend. Voor dit brute regime is dit inmiddels een strijd op leven of dood geworden.

Het is bijna onvoorstelbaar, maar de VS hebben een blokkade van de Straat van Hormuz blijkbaar niet als mogelijk scenario voorzien. De blokkade is deels fysiek (mogelijk door zeemijnen, maar ook dat is niet helemaal duidelijk) en deels gebaseerd op dreiging van drones, snelle speedboten, en raketten. De Amerikaanse reactie bestaat uit het dreigen met verdere bombardementen ‘voor de lol’, specifiek op de Iraanse olie-industrie op het eiland Kharg, en het onder druk zetten van NAVO-partners om deel te nemen aan een onuitvoerbare missie in de Straat. De realiteit is dat met name de drones op zee zeer moeilijk te bestrijden zijn.

De beste en snelste manier om het vrije verkeer op zee in de regio te herstellen, is een staakt-het-vuren om de diplomatie te herstarten. Het feit dat Amerika nu moeite heeft met een exit strategie, terwijl Israël nog maar net begonnen lijkt en helemaal geen exit strategie wil, biedt Europa hoe gek het ook klinkt een kans om eensgezind positie te kiezen tegenover Trump en Netanyahu. Europese lidstaten hebben nu de kans om te laten zien dat we onze lessen leren en niet alleen als strategisch partner kunnen denken, maar ook zo kunnen handelen en behandeld willen worden. Zonder betrokkenheid bij de diplomatieke koers of het besluit tot aanvallen, kan - zo is al geconcludeerd - uiteraard geen sprake zijn het nemen van verantwoordelijkheid die vrijwel zeker leidt tot directe betrokkenheid bij deze onbezonnen oorlog. In plaats daarvan kan Europa aangeven dat als er een duurzaam staakt-het-vuren is bereikt in hele regio, Europa zeker een bijdrage wil leveren aan het bevorderen van stabiliteit en vrede, maar dat partnerschap wat ons betreft ook betekent: geen versoepeling van de sancties tegen Rusland, meer steun aan Oekraïne en directe betrokkenheid bij vredesonderhandelingen en een einde aan alle onzinnige dreigementen van Trump richting Europa. Europa kan hier zelfs, zoals in het verleden, ook op diplomatiek vlak een positieve rol spelen richting Iran. Tijdens de Groenland-crisis liet Europa zien dat eensgezindheid en ruggengraat effect hebben. Dat kan nu weer. 

Mocht deelname aan een toekomstige missie ooit worden overwogen, dan dient dit overigens altijd onder het juiste volkenrechtelijke mandaat te gebeuren: niet onder NAVO-vlag, maar onder die van de Verenigde Naties. Het Europees strategisch belang is immers het in stand houden van het internationaal recht en multilaterale structuren, een eerlijke rechtvaardige vrede in Oekraïne en stabiliteit op ons continent. Er moet dus niet blindelings achter Amerika aan worden gelopen. Europa moet komen met een eigen aanbod, strikt binnen de kaders van het internationaal recht, gericht op de-escalatie in Iran en de omliggende regio en op onze eigen strategische belangen.