Het kabinet gaat ons onnodig op kosten jagen met vier peperdure kerncentrales

Na jarenlang het onderwerp kernenergie bij een twijfelend Nederlands publiek te laten inweken, besloot minister Hermans afgelopen jaar dat Nederland uiteindelijk 4 kerncentrales zelf gaat betalen en exploiteren. De VVD valt daarmee van haar geloof en geeft de overheid de rol waarvan ze zeker zijn dat alleen het bedrijfsleven dat goed kan. Er zijn echter gewoon geen marktpartijen in het ontwikkelen van kerncentrales geïnteresseerd en dat moet ons allemaal de wenkbrauwen doen fronsen.

Meerdere politieke partijen in ons land hebben kernenergie als ei van Columbus voor de CO2 uitstoot omarmd. Maar het lijkt meer bedoeld te zijn als argument om nu verder weinig te hoeven doen. Of te kunnen, want er is geld nodig om deze verre droom te financieren en dat zal ten koste gaan van geld om dingen te doen die direct effect hebben. Of het jarenlang te weinig aan CO2 uitstoot doen en onnodig afhankelijk te blijven van te importeren fossiele brandstoffen slim is valt te betwijfelen. In de komende jaren zal de wereld sterk veranderen. Misschien wil (of kan) over 20 jaar niemand ons meer uranium verkopen en hebben we een aantal onbruikbare betonkolossen in Zeeland gebouwd. Feit is echter wel dat een steeds groter deel van de Nederlanders is bijgedraaid en  kernenergie acceptabel vindt.

In het Verenigd Koninkrijk, een land dat qua economie redelijk met de onze vergelijkbaar is, wordt gebouwd aan de kerncentrale Hinkley point C (2 reactors) door het Franse EDF (met een Chinese partner). In Nederland wordt altijd wat meewarig naar Franse producten gekeken, maar EDF is een van de weinig Europese partijen met veel ervaring op het gebied van kernenergie. Dat maakt ze voor de bouw van Nederlandse centrales een grote kanshebber. De oplevering in het VK is echter alweer vertraagd, nu tot 2030. Vertragingen zijn bij dit soort grote projecten eigenlijk gewoon de regel. Het maakt niet uit waar de bouwer vandaan komt. Ook wat de specifieke reden van de vertraging is doet er niet toe. Er zijn altijd wel redenen. Grote projecten zoals bruggen, oorlogsschepen en centrales zijn altijd duurder en vergen meer tijd dan gepland. De zonnige scenario’s waarmee wordt begonnen komen nooit uit.

Desondanks zal de verantwoordelijke Nederlandse minister binnenkort claimen dat het bij ons echt niet zo zal zijn. De bouw in het VK heeft straks 17 jaar geduurd. De oorspronkelijk kosten waren begroot op 18 miljard pond en zijn inmiddels opgelopen tot al 35 miljard pond. Dat is bijna 39 miljard euro. En als de centrale gaat draaien betalen de Britse burgers 2 miljard pond per jaar aan subsidies om de geleverde kernenergie rendabel te kunnen exploiteren. Het laatste nieuws is dat erosie de kust bij de centrale sneller afkalft dan gepland. Er komen dus kosten voor kustbescherming bij. Dat lijkt triviaal, maar met een stijgende zeespiegel en onstuimiger wordend weer is de kust bij Zeeland ook een risico factor.

Wie zich nu nog geen zorgen maakt over de drieste plannen in Nederland voor 4 kerncentrales moet wel een heerlijk zorgenvrij leven leiden. Het deel van Nederland dat er inmiddels aan gewend is om de rekening van tegenvallende overheidsfinanciën te moeten oppakken, zal de schrik wel om het hart slaan. Voor alle duidelijkheid: kernenergie heeft wel degelijk hele belangrijke voordelen. Dat kan niemand ontkennen. Maar dit soort gigantische projecten mogen nooit onderschat worden. Het gaat om bouwen met kennis die we niet zelf in huis hebben. Het is maatwerk op locatie. Alles moet extern worden ingekocht. Zelfs de mensen die beton storten en draad vlechten zullen waarschijnlijk uit het buitenland komen. Niets, maar dan ook helemaal niets, is zeker bij de start van het project.

Alle schattingen van politici tot op heden zijn, in het licht van het voorgenoemde project, te optimistisch. Dat is een slecht startpunt voor ieder project. Realistisch zou zijn dat de 4 kerncentrales in Nederland (met een beetje inflatie) 80 miljard euro zouden kosten, dat de eerste pas 17 jaar na de start zou worden opgeleverd en dat de centrales flinke subsidie nodig hebben om te kunnen draaien. Alles wat positiever wordt gepland dan dat moet met behoorlijk harde feiten worden onderbouwd. Die feiten gaan er niet komen. De 4 kerncentrales zijn een politiek besluit en de achterliggende niet hardop gedeelde motivatie zal dat ook zijn. Politieke besluiten zijn simpel te verkopen aan de stemmer. Grote projecten zijn dat echter nooit.

Europa en Nederland moeten zeker iets verzinnen op energiegebied. We hebben wat olie en gas in Europa, maar bij lange na niet genoeg voor wat we zelfs nu nodig hebben. Uranium, de grondstof waar kerncentrales uiteindelijk op draaien, is in Europa ook niet voorradig en zal geïmporteerd moet worden. Energiepolitiek vergt een stabiele inhoudelijke lange termijn visie, kan beter uitgaan van wat we wel hebben en steunen op een inhoudelijk stabiele en brede meerderheid van de politiek. Aan geen van deze 3 voorwaarden wordt nu voldaan.

Wat we wel hebben is wind, getijden, zon, steeds slimmere en schonere opslag en slimmer te gebruiken technologie die uitgaat van pieken en dalen in het aanbod. Wat we ook zeker wel hebben zijn grote aantallen onderzoekers, creatieve en stugge bouwers en slimme uitvinders die met die middelen een inventief en Europees onafhankelijke energie oplossing kunnen maken. Politici die praten over energie lijken vaak zo ver verwijderd van juist die groep die allang oplossingen hebben voor bezwaren die deze politici opwerpen. Politici klinken als de burgers uit de jaren 90 die zeker wisten dat het internet nooit iets zou worden en dat ze nooit met computers zouden gaan werken.

Een Europese oplossing hoeft kernenergie niet uit te sluiten. Kernfusie, waar ook Europese onderzoekers hard aan werken, is helaas nog te ver weg. Maar er is ook een mogelijkheid om in Europees verband grote aantallen kleinere centrales in serie te bouwen. Bouwen in fabrieken en in serie verlaagt  het risico aanzienlijk. Voor kernonderzeeërs bouwen we dit soort kerncentrales al in Europa (Frankrijk). In Denemarken werken wetenschappers aan Thorium reactoren die klein (ook qua vermogen) zijn maar die de benodigde kernbrandstof aanzienlijk verminderd. En dat is een grote plus voor een continent met weinig uranium. Door op Europees niveau dit te steunen en fabrieksmatig nieuwe reactoren te bouwen kan het risico, ook op uranium tekorten, fors worden verminderd. Grotere aantallen kleine reactoren kunnen de opgewekte energie beter over het net verdelen en maken Europa minder kwetsbaar in het geval van een conflict. Het vergt een andere benadering dan de Britten en Nederland hebben gekozen.  

Ik ben zeker geen specialist op het gebied van energie of kernenergie. Maar ik weet dat politici ook geen specialisten zijn terwijl ze wel gaan besluiten over miljarden die u en ik gaan ophoesten. Het minste dat ik als burger mag eisen is dat ze niet de platgetreden weg van gisteren bewandelen maar dat ze wetenschappers en bouwers betrekken en inventief durven zijn om Nederland en Europa vooruit te helpen. Zoals het er nu uitziet gaan we 4 peperdure kerncentrales bouwen, gaan we jarenlang ceremonieel dansen rondom uitloop en hogere kosten en gaan we al die jaren snijden en schaven in de zorg en het sociaal stelsel om dat te betalen.

Wie zit daar echt op te wachten?