Het humane nationalisme van Magyar

De machtswisseling
Op 17 april 2026, slechts enkele dagen na de verbluffende verkiezingsoverwinning van Peter Magyar, stelde de Hongaarse radicaal-rechtse partij Onze Heimat voor dat het nieuwe parlement bij zijn inauguratie het Szekler-volkslied zou zingen. Het lied, dat verbonden is met een etnisch-Hongaarse gemeenschap in Transsylvanië, verdeelt Hongaren al lange tijd. Voor sommigen symboliseert het solidariteit met etnische verwanten die buiten de grenzen van Hongarije zijn achtergebleven. Voor anderen roept het irredentistische nostalgie op.

Onder de illiberale regering van Viktor Orbán werden zulke symbolen onderdeel van het officiële staatsritueel. De Szekler-vlag verscheen in 2013 op het parlement, terwijl de EU-vlag verdween. De symboliek was onmiskenbaar: de nationale identiteit werd gedefinieerd tegenover Brussel en liberaal Europa.

Peter Magyars reactie op het voorstel van Onze Heimat was veelzeggend. Hij stemde in met het Szekler-volkslied tijdens de inauguratieceremonie, maar niet voordat hij zelf enkele toevoegingen had gedaan. Naast het Hongaarse en het Szekler-volkslied zou de ceremonie ook de “Ode an die Freude” van de Europese Unie omvatten, evenals een volkslied dat in Hongarije algemeen bekendstaat als het Roma-volkslied.

Dat laatste werd in het parlement uitgevoerd door Roma-kinderen en vormde het emotionele middelpunt van de machtsoverdracht. Buiten begonnen de festiviteiten met een patriottisch lied, gezongen door een openlijk lesbische Roma-popzangeres. De Szekler-vlag bleef boven het parlement hangen, maar kreeg gezelschap van de Europese vlag.

De democratische oppositie van Hongarije versloeg het illiberale nationalisme niet door nationale symbolen af te wijzen; ze versloeg Orbán door ze terug te eisen.

De betekenis van die les reikt veel verder dan Hongarije. In heel Europa heeft nativistisch rechts geprobeerd patriottisme tot zijn gemeenschappelijke taal te maken. De bredere Europese fractie waartoe Orbán behoort, de veelzeggend genaamde Patriotten voor Europa, waarin Marine Le Pens Rassemblement National, de Oostenrijkse Vrijheidspartij, het Spaanse Vox en het Portugese Chega zijn verenigd, presenteert zich als verdediger van de natie. Patriottisch zijn, zo vertellen zij hun kiezers, betekent Europa wantrouwen, grenzen verharden en de natie verdedigen tegen liberale invloeden.

Magyars overwinning liet zien dat patriottisme kan draaien om herstel in plaats van wrok.

Een campagne met de natie centraal
Jarenlang had Orbán een monopolie op de taal van patriottisme, traditie en nationale continuïteit, terwijl liberale tegenstanders zich vaak ongemakkelijk leken te voelen bij nationale symboliek als zodanig.

Hetzelfde patroon zien we elders op het continent. In Engeland, Spanje en Duitsland, om er maar een paar te noemen, zijn nationale symbolen beladen met associaties van chauvinisme, dictatuur of historische schuld, een werkelijkheid die radicaal-rechts in staat heeft gesteld zich voor te doen als de enige kracht die zich niet schaamt voor het vaderland. Zulke zorgen kunnen gerechtvaardigd zijn, maar door deze symbolen als besmet te behandelen, hebben illiberale krachten de ruimte gekregen om de natie te definiëren: om te bepalen wie erbij hoort, wie haar bedreigt en hoe loyaliteit eruitziet.

Magyar koos de tegenovergestelde richting. Hij verpakte vrijwel al zijn politieke boodschappen in patriottische, zelfs expliciet nationalistische taal. Een patriottisch Hongarije was niet een land dat permanent in oorlog was met Brussel, migranten of “genderideologie”. Het was een land waar treinen reden, ziekenhuizen functioneerden, scholen kinderen goed onderwijs gaven en burgers fatsoenlijk werden behandeld. Zijn nationalisme was inclusief.

De inauguratieceremonie vatte die strategie perfect samen. Magyar wees het Szekler-volkslied niet af en wiste etnische symboliek niet uit. In plaats daarvan maakte hij de tent groter. Europa, Roma, conservatieven, liberalen en etnische Hongaren in het buitenland werden allemaal verweven in hetzelfde nationale verhaal, waarmee Orbáns verdeelde vorm van nationalisme van binnenuit opnieuw werd gedefinieerd.

De aard van het nieuwe aanbod
Tijdens de campagne klonken Magyars toespraken vaak hoogdravend, zelfs theatraal. Hij verwees naar negentiende-eeuwse staatslieden, historisch lijden en nationale lotsbestemming. Toch onderbrak hij zichzelf midden in deze sterk emotionele optredens wanneer iemand in de menigte onwel werd, waarna hij minutenlang pauzeerde tot medische hulp arriveerde.

Dat liet zien dat zijn patriottisme evenzeer draaide om aandacht voor echte mensen. In een tijd waarin de Europese mainstream haar ernst steeds vaker bewijst door de verzorgingsstaat terug te dringen en kwetsbaren te disciplineren, deed dat ertoe.

Magyars symboliek zette zich na de verkiezingen voort.

De eerste kabinetsvergadering van de nieuwe regering vond niet plaats in Boedapest, maar op een afgelegen locatie die in de Hongaarse overlevering wordt geassocieerd met de eerste bijeenkomst van de Magyaarse stammen na hun aankomst in het Karpatenbekken. De bijbehorende persconferentie vond plaats voor een van de grootste historische schilderijen ter wereld, waarop de Hongaarse verovering van de regio is afgebeeld.

Op het eerste gezicht leek het spektakel op nationalistische kitsch. Maar Magyar had de grammatica van het Hongaarse nationalisme subtiel veranderd. Voor het schilderij sprak hij meer over mededogen dan over historische glorie. Europa hoorde thuis binnen het nationale verhaal in plaats van erbuiten. Roma-kinderen waren geen symbolische buitenstaanders, maar deelnemers aan de burgerlijke wedergeboorte van het land. In Magyars retoriek moet nationalisme boven alles ‘humaan’ zijn.

De verkiezingen in Hongarije suggereren dat nationalisme niet per definitie een illiberale taal is die democratische bewegingen aan autoritairen moeten overlaten. Te vaak hebben zij dat wel gedaan, waarbij zij ervoor kozen deze actoren electoraal af te zonderen of elementen van hun wereldbeeld over te nemen. Geen van beide pakt het fundamentele probleem aan: dat radicaal-rechts wordt beschouwd als de authentieke stem van de natie.

Deze uitdaging overwinnen kan betekenen dat anderen doen wat Magyar heeft gedaan: een nationaal verhaal vertellen dat emotioneel rijker, moreel overtuigender en politiek inclusiever is dan het verhaal dat populistisch rechts biedt.

De overwinning van TISZA is goed nieuws voor de wereld, zij het niet zonder kanttekeningen. Het aanwakkeren van haat tegen vluchtelingen, moslims en seksuele minderheden zal in Hongarije eindigen, net als de steun voor antisemitische kringen. Toch zal Boedapest zich blijven verzetten tegen liberale initiatieven rond het asielbeleid van de EU, en kunnen langdurige spanningen met buurlanden opnieuw oplaaien. Magyar is misschien niet ideaal voor de liberale democratie, maar zijn humane nationalisme is mogelijk de beste manier om de opmars van illiberale krachten te weerstaan, of zelfs terug te draaien.