Het eind van het Dolfinarium is in zicht: wat nu?

Er is al jaren discussie over en de bezoekersaantallen lopen terug: het Dolfinarium in Harderwijk. Ooit toeristische trekpleister van de stad, nu door de meeste toeristen in de steek gelaten. En terecht. Onze opvattingen over dierenwelzijn zijn sinds de jaren ’60, toen het Dolfinarium startte, flink veranderd.

De trainer van de populaire televisieserie Flipper keerde zich tegen de industrie en voert tot op de dag van vandaag campagne om het leed van dolfijnen in gevangenschap en gebruik voor entertainment onder de aandacht te brengen. In 2013 zorgde de documentaire Blackfish voor veel opschudding over de gevangenschap van orka’s in het dolfinarium Seaworld, en opende daarmee opnieuw de bredere discussies over hoe dolfinaria opereren en al hun dieren exploiteren.

In 2021 volgde een documentaire van Zembla over orka Morgan. De documentaire gaat in op de rol van het Dolfinarium Harderwijk in haar redding maar ook haar verplaatsing naar een ander dolfinarium, waar ze wordt gebruikt voor doeleinden die eigenlijk niet de bedoeling waren, zoals de fok van nieuwe dieren.

Al deze media-aandacht zorgt ervoor dat mensen wegblijven, omdat ze niet willen bijdragen aan het dierenleed van dolfinaria. Mensen zijn goed op de hoogte en hebben bovendien ruime keus voor een dagje vermaak zonder dierenleed in een pretpark met attracties in plaats van dolfijnen en andere zeedieren.

In Nederland strijden dierenrechten- en welzijnsorganisaties al jaren tegen het leed van dieren in dolfinaria. Zo zetten zowel World Animal Protection en Stichting Bite Back zich hiervoor in. Sommige mensen zijn kritisch op het streven van deze organisaties, immers, als zij succesvol zijn, waar moeten de dieren in het Dolfinarium dan heen? Een terechte vraag, maar geen reden om niet door te zetten met actie voeren tegen het gebruik van dieren voor entertainment, of het houden van zee(zoog)dieren in gevangenschap.

De publieke opinie staat nu aan de kant van dierenrechtenactivisten als het gaat om het houden van dieren als dolfijnen en het laten doen van trucjes door deze dieren. Nu is het dus een kwestie van doorpakken om ervoor te zorgen dat de dieren niet nog tot in den treure uitgebuit zullen worden, alleen omdat er geen andere oplossing voor zou zijn. Daarnaast opent een einde aan de exploitatie van dolfijnen, walrussen en andere dieren in het Dolfinarium de deur voor een bredere maatschappelijke discussie over dierentuinen en vermaak met dieren, die ook gevoerd moet worden.

Ten tweede moet ook zonder de bemoeienis van dierenrechtenorganisaties er rekening mee worden gehouden dat het Dolfinarium ook gewoon een commercieel bedrijf is dat failliet kan gaan. Dierenorganisaties zouden hun activiteiten in Nederland kunnen staken, maar bovengenoemde documentaires, social media content over dit onderwerp, en ontwikkelingen in buitenland hebben de publieke opinie al beïnvloed en zullen dat blijven doen. De wegblijvende bezoekers als gevolg hiervan kunnen serieuze financiële gevolgen hebben voor het Dolfinarium, dat geen cijfers meer publiceert over bezoekersaantallen. Het lijkt erop dat deze steeds verder afnemen. Ook met het oog op een mogelijk faillissement is het belangrijk om niet te blijven wijzen op wat niet kan, maar om nu alvast te zoeken naar oplossingen die wel zouden helpen.

Daarnaast zou de politiek natuurlijk kunnen ingrijpen en strengere regels opleggen, zoals in het buitenland ook gebeurt. Ook dan zou er een oplossing moeten komen voor de opvang van de dieren. Ontwikkelingen in Frankrijk laten zien hoe belangrijk het is dat als de overheid besluit in te grijpen – terecht – dat ze dan ook meedenkt over en meewerkt aan opvangplekken d ie zo goed mogelijk in de behoeften van de dieren voorzien.

Dat gezegd hebbende, is het inderdaad moeilijk om voor goede opvang te zorgen voor dieren als dolfijnen, walrussen, zeehonden, zeeleeuwen, en de talloze andere dieren die nu in het Dolfinarium verblijven. Het gaat dan ook nog eens om behoorlijke aantallen, zo zitten er alleen al 23 tuimelaardolfijnen.

Er zijn enkele opvangmogelijkheden waar de dieren in een semi-natuurlijke omgeving zouden verblijven, maar in Europa wachten deze faciliteiten (hoewel ze gebruiksklaar zijn) nog op vergunningen om open te kunnen of zijn bezig met de laatste stappen voor opvang. Daarnaast is er maar beperkt ruimte daar, en niet alle dolfijnen uit Europa (deze discussie speelt immers momenteel overal in Europa) of zelfs alleen uit het Dolfinarium in Harderwijk zouden er terecht kunnen. Er zijn succesvolle voorbeelden van rehabilitatie naar het wild (zie bijvoorbeeld het verhaal van Rocky, Rambo en Johnny), maar dit is waarschijnlijk alleen mogelijk voor dieren die in het wild zijn gevangen, en alleen door middel van een opvanglocatie op zee en een intensief begeleidingstraject.

Opvang in een andere dierentuin waar er niet langer trucjes worden gedaan voor een publiek is wellicht een minder aantrekkelijk alternatief, maar wel een optie als niets anders mogelijk is, maar dan moet de dierentuin wel de faciliteiten hebben om de dieren te huisvesten of deze kunnen bouwen. Kortom, het is niet makkelijk om een oplossing te vinden voor de dolfijnen, en dan hebben we het nog helemaal niet gehad over de walrussen, zeehonden, haaien en alle andere dieren daar.

Opvang in het Dolfinarium zelf wordt ook geopperd als mogelijkheid. Als er strengere regels gaan gelden waardoor trucjes en fokken en import bijvoorbeeld niet meer mogelijk zijn, zouden de dieren dan niet daar gewoon kunnen blijven? De omstandigheden zijn niet ideaal, maar met een uitsterfbeleid zou er dan in ieder geval een einde komen aan het houden van dolfijnen en andere zeedieren in gevangenschap op de langere termijn. In geval van strengere wetgeving, waardoor het Dolfinarium in principe wel open kan blijven, maar er geen trucjes meer worden gedaan en er geen nieuwe dieren bijkomen, zou dit misschien mogelijk zijn.

Het Dolfinarium is echter een commercieel bedrijf, geen gezellige dierenopvang. Als ze het nu al financieel zwaar hebben, hoe realistisch is het dan dat ze de zorg van de dieren op zich willen blijven en kunnen nemen indien er een einde komt aan hun verdienmodel in de huidige vorm? In Frankrijk is dit precies het probleem dat nu speelt. De  eigenaar van het dolfinarium daar zag geen heil in doorgaan na een verbod op fokken en shows. De dieren daar krijgen nog wel de minimale zorg, maar aan bijvoorbeeld onderhoud van de bassins wordt niets gedaan, wat voor gevaarlijke situaties zorgt en ervoor zorgt dat de orka’s naar een ander dolfinarium dreigen te worden verkast als noodoplossing.

Het helpt ook niet mee dat de eigenaar van het Dolfinarium het Spaanse bedrijf Aspro Parks is. Aspro bezit een heleboel Europese pretparken (niet alleen met dieren). Dit is hun verdienmodel, ze kopen op, investeren, maar zijn verder niet geïnteresseerd in het wel en wee van de parken of diens inwoners. Er gaan geruchten dat zelfs het Dolfinarium zelf slecht contact krijgt met de Spaanse eigenaar. Als ze de toekomst van de dieren overlaten aan deze partij, komt het sowieso niet goed.

Daarom is het belangrijk dat de regering met goede regelgeving komt om het Dolfinarium te beëindigen. Zij moeten vervolgens ook het Dolfinarium en Aspro Parks verantwoordelijk kunnen houden voor het verzorgen van de dieren zolang dit nodig is en om mee te helpen werken aan een passende oplossing. Daarnaast moet vanuit de overheid actief worden meegewerkt aan het zoeken naar passende oplossingen voor de dieren en het bijdragen hieraan als ze zelf met strengere regels komen.

Een oplossing vinden is misschien moeilijk en kost geld. Maar het probleem van dolfijnen (en andere zee(zoog)dieren) in gevangenschap is een door mensen gecreëerd probleem. We hebben dit jarenlang in stand gehouden en dit probleem alsmaar groter laten worden door het Dolfinarium toe te staan zelfs tijdens de oplopende kritiek en maatschappelijke ommekeer gewoon door te blijven groeien in aantallen dieren. Het Dolfinarium is één van de grootste in heel Europa.

Als er jaren geleden al een fok- en importverbod was gekomen, waren er nu niet zoveel dieren die allemaal een nieuw huis moeten vinden als het Dolfinarium ermee ophoudt. Waarom is dit verbod er tot op de dag van vandaag nog steeds niet? Het is schandalig dat dit probleem is gecreëerd en dat niemand er verantwoordelijkheid voor wil nemen, behalve dierenorganisaties die hameren op het belang van uitsterfbeleid en oplossingen, en die daarom constant worden weggezet als “onrealistisch” of zelfs schadelijk voor het welzijn van de dieren, terwijl zij als enige de tekenen aan de wand lijken te zien en niet hun kop in het zand  steken en wachten tot het mis gaat. “Lastig” is geen excuus om de dieren in de steek te laten of om strengere wetgeving die dieren op lange termijn helpt tegen te gaan.

Laat ons dus de schouders zetten onder werken aan wat wél kan, in plaats van constant te wijzen op wat er (momenteel!) niet kan: allereerst een uitsterfbeleid middels fok- en importverbod, liever vandaag dan morgen. Dit is overigens precies waar de “onrealistische” activisten (en experts en wetenschappers!) voor pleiten. Vervolgens een duidelijk plan creëren voor volledige uitfasering van vermaak met dieren en op termijn het houden van zeezoogdieren in gevangenschap. En tenslotte onderzoek (door onafhankelijke experts) naar de best mogelijke oplossing voor elk dier dat nu in gevangenschap leeft in het Dolfinarium. Met ons menselijk vernuft waren we zo slim dat we deze dieren konden vangen, fokken in gevangenschap en we ze aan onze wil konden onderwerpen. We hebben ze generaties lang uitgebuit en laten lijden. Met datzelfde menselijke vernuft kunnen we nu naar oplossingen zoeken. We zijn het ze verschuldigd.