Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Remkes: boerencrisis reikt veel verder dan stikstof

Bemiddelaar noemt eerste overleg zonder protestboeren "buitengewoon constructief"
Joop

Het ECT, de grote 'klimaatkiller'

  •  
28-04-2021
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
50870836317_b1ce9a3520_c

© cc-foto: mededeler

Als er niet snel een oplossing naar voren komt, dan blijft de EU niets anders over dan zich terug te trekken uit het Energy Charter Treaty. Elke andere optie is een rechtstreekse aanval op het Klimaatakkoord van Parijs en de Green Deal
Door Tom van der Lee (Kamerlid GroenLinks) en Katharina Dröge (Bondsdaglid Die Grünen)
Twee jaar geleden besloot Nederland te stoppen met steenkool. In 2030 wil het land elektriciteit die wordt opgewekt met behulp van vervuilende fossiele brandstoffen hebben uitgefaseerd. Dit is een dringend noodzakelijke stap in het aanpakken van de klimaatcrisis. De aarde zal Nederland dankbaar zijn. Maar in plaats van een dankbetuiging krijgt Nederland nu te maken met een rechtszaak. De Duitse energiegigant RWE eist 1,4 miljard euro schadevergoeding voor de Nederlandse uitfasering van steenkool. En dat kan nog veel meer worden, want de in Düsseldorf gevestigde Uniper-groep heeft Nederland ook al met een claim gedreigd. Met de aandeelhoudersvergadering van RWE voor de deur doet zich een kans voor om het einde in te luiden voor het systeem en het verdrag dat dit soort claims mogelijk.
Hoe kan het dat bedrijven zo’n enorm prijskaartje kunnen hangen aan klimaatbeleid? Je zou immers denken dat de uitfasering van steenkool een normaal politiek besluit is. Een parlement onderkent het existentiële gevaar van de klimaatcrisis en besluit tot een nieuwe beleidskoers. Niets vreemds aan. Wij worden als politici gekozen om dit soort beslissingen te nemen.
Maar er bestaat een verdrag dat daar iets tegen heeft. Het Energy Charter Treaty, afgekort het ECT. Een investeringsbeschermingsverdrag waar de meeste mensen vermoedelijk nog nooit van gehoord hebben. Maar dit verdrag stelt particuliere beleggers in de energiesector in staat om staten voor privaatrechtelijke arbitragetribunalen te dagen als zij hun wetgeving zo veranderen dat een bedrijf er nadeel van ondervindt.
Dat soort juridische privileges voor bedrijven deden veel stof opwaaien in de discussie over TTIP en CETA, de vrijhandelsverdragen met de VS en Canada. Maar er is op de hele wereld geen verdrag te vinden dat tot zoveel claims heeft geleid als het Energy Charter Treaty: beleggers hebben hier al 136 gebruik van gemaakt om claims neer te leggen bij staten. In twee derde van de gevallen komen zowel de investeerder als de gedaagde staat uit de Europese Unie.
Duitsland heeft dit al aan den lijve ondervonden. Het Zweedse energiebedrijf Vattenfall heeft bijna negen jaar lang geprocedeerd tegen de Duitse regering bij een arbitragetribunaal in Washington. Vattenfall eiste tot wel 7 miljard euro compensatie voor het Duitse besluit om kernenergie uit te faseren. Beide partijen zijn inmiddels tot een minnelijk schikking zijn gekomen, waarmee overigens nog altijd een schadevergoeding van 1,4 miljard euro is gemoeid. De dreiging van een veroordeling in de arbitragezaak heeft absoluut een rol gespeeld in hoe hoog deze schikking is uitgevallen.
Het feit dat de dreiging of zelfs alleen al de mogelijkheid van een arbitrageclaim een concrete invloed kan hebben is niet nieuws. Compensatie voor de uitfasering van bruinkool in Duitsland heeft door het Energy Charter Treaty ook meer geld gekost. Kolenbedrijven, waaronder RWE, dat nu Nederland aanklaagt, legden contractueel vast af te zien van claims onder het Energy Charter Treaty en wisten zo het compensatiebedrag dat de Duitse overheid betaalde flink op te drijven. Dat heeft het Duitse Ministerie van Economische Zaken recent toegegeven. Deze zaken laten zien dat het Energy Charter Treaty, zelfs zonder de toekenning van miljarden door arbitragetribunalen, een enorm kosten-opdrijvend effect kan hebben op het beëindigen van het fossiel-nucleaire tijdperk.
Het Energy Charter Treaty vertraagt de energietransitie en saboteert de bestrijding van de klimaatcrisis. Het beperkt de vrijheid van handelen van overheden en legt beslag op publieke middelen. Het verdrag biedt bedrijven een extra juridisch kanaal om zich bij schimmige privaatrechtelijke arbitragetribunalen te verzetten tegen democratisch genomen besluiten, iets dat is op geen enkele manier te rechtvaardigen is.
Inmiddels is dit ook doorgedrongen tot de Europese Commissie. Er wordt onderhandeld over het moderniseren van het verdrag en het op langere termijn uitfaseren van de bescherming voor fossiele brandstoffen. Maar we zijn nu verschillende onderhandelingsrondes verder en er is nog weinig vooruitgang geboekt. De voorstellen voor hervorming stellen tot nog toe teleur en voorzien in overgangsperiodes van vele jaren om fossiele energie te beschermen – tijd die we niet meer hebben. Bovendien kampen we met nog een groot probleem: Modernisering van het Energy Charter Treaty kan alleen als de meer dan 50 lidstaten het unaniem eens zijn. Een vrijwel hopeloze zaak.
Als er in de onderhandelingen niet snel een oplossing naar voren komt, dan blijft de EU niets anders over dan zich terug te trekken uit het Energy Charter Treaty. Elke andere optie is een rechtstreekse aanval op het Klimaatakkoord van Parijs en de Green Deal.
Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Het verdrag bevat een vervalbepaling die regelt dat de bescherming van het ECT na de datum van terugtrekking nog 20 jaar in stand blijft. Dus nog eens 20 jaar vertraging van de strijd tegen klimaatverandering. Toch mag deze bepaling geen reden zijn om dit niet te doen. Het zou juist een stimulans moeten zijn om snel in actie te komen. De EU-staten waartussen de meeste geschillen worden uitgevochten zouden op zijn minst gezamenlijk kunnen besluiten dat zulke claims niet langer mogelijk zijn. Dat zou al een enorme stap vooruit zijn.
Hopelijk zullen veel Europese landen het voorbeeld van Duitsland en Nederland volgen om steen- en bruinkool uit te faseren. En als het gaat om het afbouwen van onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen mag er nog wel een tandje bij. Maar dat betekent ook dat RWE geen uniek geval zal blijven en dat er nog meer bedrijven zullen komen die maatregelen om het klimaat te beschermen gaan aanvechten bij een arbitragetribunaal. Er zullen nog meer claims volgen die de energietransitie kunnen vertragen, veel duurder kunnen maken of zelfs kunnen tegenhouden. Daarom zijn wij ervan overtuigd dat als we de klimaatcrisis echt willen aanpakken en serieus werk willen maken van de Europese klimaatdoelen, de EU zich moet terugtrekken uit het Energy Charter Treaty.

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (21)

RaymondenJoop
RaymondenJoop28 apr. 2021 - 21:06

De EU heeft zichzelf al failliet verklaard met het klimaatverdrag. Wat het zichzelf oplegt aan regels lijkt heel wat, ten minste 30 procent van alle EU uitgaven moet een groen label hebben. Maar als een uitgave ten minste 1 procent groen in zich heeft, wordt dat naar boven afgerond, namelijk naar 40% en een uitgave wat ten minste 41 procent groen is, wordt ingeboekt als 100 procent groen. Kansloos.

The Apple
The Apple28 apr. 2021 - 16:18

"Als er niet snel een oplossing naar voren komt, dan blijft de EU niets anders over dan zich terug te trekken uit het Energy Charter Treaty." De EU? Dat gaat duren totdat Pasen en Pinksteren op één dag vallen.

Marc Marc
Marc Marc28 apr. 2021 - 9:07

Gezien de stijgende CO2 prijs die nu bijna 50 euro/ton CO2 kost is het alternatief de verplichte sluiting opheffen en gadeslaan hoe binnen een paar jaar de kolencentrales uit zich zelf dicht gaan vanwege structurele verliezen. Bij 800g/kWh CO2 emissie wordt de kostprijs van kolenstroom 4 cent/kWh hoger en is het per definitie onrendabel om kolenstroom te maken. De stijging van de CO2 prijzen is nog lang niet teneinde.

korheiden2
korheiden228 apr. 2021 - 8:59

Iedereen, ook grote bedrijven, is gebaat bij een betrouwbare overheid. In ons land gaf de toenmalige minister Laurens-Jan Brinkhorst nog in 2004 opdracht voor het bouwen van nieuwe kolencentrales, die enkele jaren na hun voltooiing weer weg zouden moeten. Bedrijven steken hier miljarden in en het lijkt me dus begrijpelijk dat men met schadeclaims komt. Duitsland gaat overigens nog tot 2038 door met het stoken van kolen. Het is helaas vaak zo dat de overheid onderweg de spelregels verandert. Vanaf 2026 zijn elektrische auto's niet meer vrijgesteld van wegenbelasting en dan is het best de vraag hoe hoog deze wegenbelasting dan gaat uitpakken. Het zijn immers erg zware voertuigen. De salderingsregeling m.b.t. zonnepanelen wordt vanaf 2023 afgebouwd, al zou het kunnen dat ook dit weer verandert. Zonder betrouwbare overheid zullen grote investeringen door bedrijven riskant zijn met alle gevolgen van dien.

3 Reacties
The Apple
The Apple28 apr. 2021 - 16:16

Het is duidelijk wat de gevolgen zijn als je essentiële nutsvoorzieningen privatiseert, cq het inrichten daarvan overlaat aan het bedrijfsleven. We zouden er beter aan doen om de -duurzame- energievoorziening weer in eigen hand te nemen, via gemeentelijke energiebedrijven en provinciale samenwerking, zoals die vroeger bestond - https://nl.wikipedia.org/wiki/PGEM Eventuele tekorten (piekuren) kunnen dan -voorlopig- ingekocht worden op "de markt", maar als de consument dan in eigen zak voelt die dat dat in vergelijking is, zal de wil om dat tot een minimum terug te brengen de bereidheid om te besparen en voor opslag te zorgen al gauw exponentieel toenemen. Net zo snel als de bereidheid om plaats te bieden aan bedrijfstakken met een hoog energieverbruik die weinig werkgelegenheid bieden. NIMBY Grootschalige centralistische oplossingen zijn het gevolg van een anti-democratische neo-liberale politiek en blijken "pennywise en poundfoolish" te zijn. Small is beautiful.

The Apple
The Apple28 apr. 2021 - 17:21

herstel - als de consument dan in eigen zak voelt hoe duur dat in vergelijking is

The Apple
The Apple28 apr. 2021 - 17:42

"Betrouwbare overheid" - Hoe betrouwbaar het bedrijfsleven is zie je nu bijvoorbeeld aan AstraZeneca. Bouw vooral gigantisch boetes in, in elk contract, voor het geval ze hun contractuele verplichtingen niet nakomen. Datzelfde zouden ze ook moeten doen voor de consumentenmarkt. Hier in Brazilië zou je dan een riant inkomen kunnen verdienen, alleen maar door het afsluiten van zoveel mogelijk contracten bij de telecommunicatiebedrijven. Vooropgesteld dat die boete naar de consument gaat en niet naar de staat.

Martin007
Martin00728 apr. 2021 - 8:33

Wat een onzinprobleem. Wij betalen al lang niet meer met goudstukken, maar met cijfertjes die in de computer worden getoetst. Kortom, geld zoals wij denken dat het bestaat, bestaat al lang niet meer. Banken creëren (maken, produceren) nieuw geld door het verstrekken van leningen. Dat geld moeten die banken ook weer lenen, maar dan van de centrale bank van het land, in ons geval DNB. Maar de DNB heeft helemaal geen eigen geld. De centrale bank toetst cijfertjes in de computer en stuurt die naar de bank die de cijfertjes weer uitleent alsof het geld is. De centrale bank kan ook de fossiele brandstof bedrijven betalen met dit nepgeld. (nep, want het kost niks) Sterker nog, alle maatregelen die nodig zijn om opwarming van de aarde tegen te gaan, kunnen worden betaald met dit geld. Wat de economie beterft, maakt het niks uit. De belastingverlagingen en belastingontduikingen van grote (internationale) ondernemingen hebben een vele malen groter effect op de economie en daar doet ook niemand iets aan.

2 Reacties
DenFlexwerker
DenFlexwerker28 apr. 2021 - 9:20

1921 belde net. Of je de hyperinflatie aan de Weimarrepubliek terug wilt geven: https://nl.wikipedia.org/wiki/Hyperinflatie_in_de_Weimarrepubliek

JoostdeV
JoostdeV28 apr. 2021 - 11:04

Het is een goed idee om dit soort ondemocratische verdragen zo snel mogelijk op te zeggen. Ook de verdragen in de internationale luchtvaart zijn een belemmering voor verduurzaming. Het is echter de vraag of de Nederlandse overheid er verstandig aan doet om veel geld neer te leggen voor het sluiten van de centrales. Als we die miljarden claims investeren in duurzame energie zijn deze centrales niet meer rendabel te exploiteren. De prijs van zonne en windenergie duikt onder de prijs van kolenstroom. De kolencentrales kunnen alleen verdienen aan stroomproductie op momenten dat het opgewekte vermogen van wind en zon te laag is. Het opstarten van een centrale kost veel tijd en energie. Dit drijft de kolenstroomprijs op. Batterijopslag en speciale gascentrales starten veel sneller en tegen lagere kosten. Bij voldoende capaciteit aan duurzame energie kunnen kolencentrales alleen verdienen als er uitzicht is op een lange periode waarin zon en wind tekort schieten. Hoe meer duurzame capaciteit we hebben en hoe meer energie we kunnen opslaan hoe minder vaak deze periodes zullen optreden. Een kolencentrale die veel maanden van het jaar niet rendabel kan draaien kost de eigenaren alleen maar geld en zal daarom worden gesloten. De snelste en goedkoopste weg naar het uitfaseren van kolenstroom is investeren in opwekking en opslag van duurzame elektriciteit. De transitie naar zon en wind kan zichzelf inmiddels betalen en is in volle gang. Laat de overheid die miljarden investeren in een industrie die accusystemen maakt die elektriciteit voor langere tijd kunnen opslaan want dit gaat een enorme groeimarkt worden. Deze markt biedt ook betere perspectieven dan het achterhoedegevecht om de waterstof infrastructuur. Ons land ligt waarschijnlijk niet gunstig genoeg om met waterstof en zware industrie te kunnen concurreren tegen landen die veel meer en ook goedkopere energie kunnen opwekken.

tinekea2
tinekea228 apr. 2021 - 7:22

Dan gaan we toch gewoon bossen verbranden in Diemen?

2 Reacties
adriek
adriek28 apr. 2021 - 8:41

Ach, de ontbossing ten behoeve van biomassacentrales valt nog steeds in het niet bij de hoeveelheid bos die verloren gaat door bosbranden, heel vaak aangestoken om stukken landbouwgrond vrij te maken. Door de verdroging lopen dat soort branden steeds vaker uit de hand. Liever biomassa met gecontroleerde herbebossing dan doorgaan op de heilloze weg van fossiele brandstoffen. Wind en zon kunnen ons zonder revolutie in energie-opslagsystemen niet redden, kernenergie willen we (nog) niet, dus veel keuze is er niet, tenzij we heel erg drastisch minder energie gaan gebruiken en dat zit er voorlopig niet in.

tinekea2
tinekea228 apr. 2021 - 9:38

gecontroleerde herbebossing bestaat niet, vraag het maar aan de Baltische staten. en WE willen geen kernenergie? Ik maak zelf wel uit wat ik wel en niet wil.

Hakkepuf
Hakkepuf28 apr. 2021 - 7:09

De claimende partijen hebben wel recht van spreken. In 2007 is er door de toenmalige regering besloten om een enorme steenkoolcentrale in de Eemshaven te gaan bouwen. De particuliere partij begint met bouwen. Acht jaar en een paar miljard Euro verder is centrale klaar en mag deze wegens veranderde opvattingen van de Overheid niet in gebruik genomen worden. Dan is het niet meer dan logisch dat je een schadevergoeding wilt. Het ECT is er juist om je tegen lakse en achterbakse overheden, zoals de Nederlandse, te beschermen.

5 Reacties
Paul Spijkers
Paul Spijkers28 apr. 2021 - 8:10

Dat is ook een manier om te zeggen dat democratische Soevereinitiet van het volk de pot op kan tov het grootkapitaal, ja.

DenFlexwerker
DenFlexwerker28 apr. 2021 - 9:22

@Paul Spijkers : persoonlijk vindt ik het een goede zaak dat ook een democratische soevereine staat zich aan haar afspraken moet houden. Dat heet rechtszekerheid.

Fredje3
Fredje328 apr. 2021 - 9:42

@Paul Spijkers. Even wat simpeler gemaakt. U ben een kunstenaar en op verzoek van een klant investeert u veel in tijd en materiaal, maar op het moment dat u klaar bent, wil de klant het niet meer. Het kunstwerk is speciaal voor die klant gemaakt waardoor u het ook niet aan iemand anders meer kan verkopen (persoonlijk oid). U kunt dus naar uw geld en tijdsinvestering fluiten. U vind dat dus eerlijk?

Joe Speedboot
Joe Speedboot28 apr. 2021 - 16:30

'en op verzoek van een klant investeert u veel in tijd en materiaal, maar op het moment dat u klaar bent, wil de klant het niet meer' Iedere beetje kunstenaar/ondernemer zou in zo'n geval een aanbetaling vragen om dat soort zaken voor te zijn. De rest is ondernemersrisico.

Paul Spijkers
Paul Spijkers29 apr. 2021 - 9:47

Wat een libertaire pseudo-fascistische onzin. Dat is niet simpel maken. Dat is een vergelijking gebruiken die misplaatst is, omdat de partijen en verhoudingen geheel anders van soort zijn. Een corporaties is niet hetzelfde als een individueel burger. De prive-interesses van een stel groot-kapitalisten zijn niet die van een sociaal democratisch goed.

EenMening
EenMening28 apr. 2021 - 6:29

Verdrag is verdrag. Er zit weinig anders op dan een schikking te bereiken met de claimende private partijen.

1 Reactie
Paul Spijkers
Paul Spijkers28 apr. 2021 - 8:07

Verdragen zijn tijdelijke contracten of beloftes. Hoe lang ze duren of in hoeverre men er zich aan houd of wat hoger of lager dan een verdrag geacht word ligt ook aan de spelers. Zo ook is een verdrag een verdrag.