Het brandende gebouw van Joris Luyendijk

"Gaza gaat niet over ons," zei Joris Luyendijk onlangs. Zijn metafoor was helder: als het gebouw naast je in brand staat, blus je dat eerst. Je rent niet naar een andere stad om daar een brand te blussen. Oekraïne is dat brandende gebouw naast ons. Gaza niet. 

De gevestigde orde struikelt vervolgens over elkaar heen om hem podium te bieden in talkshows en podcasts. Maar we vergeten de cruciale vraag te stellen: wie bepaalt eigenlijk welke brand telt?  Luyendijk bepaalt zelf welke brand voor hem het dichtstbij staat. Dat is zijn goed recht. Maar wat gebeurt er als we die logica consequent doortrekken? 

De Syriër, de Palestijn en de Soedanees in Nederland zien hún land al jaren in vlammen opgaan. Voor hen is die brand niet in een andere stad; het is hun thuis, hun familie en hun toekomst. Dichterbij kan een brand niet komen. Volgens Luyendijks logica mogen zij dus ook geld ophalen, aggregaten en drones opsturen, of tijdens een boswandeling sparren met inlichtingendiensten, precies zoals Luyendijk openlijk vertelt te doen. 

In een gelijke wereld worden ook zij door de gevestigde orde omarmd. Men luistert aandachtig naar hun motieven, en interviewers overwegen zelfs om met hen mee naar het front te reizen. Niemand die hen wegzet als extremist of gevaar voor de staat. 

We weten allemaal dat dit niet gaat gebeuren.  Want niet de afstand of de urgentie is bepalend voor de gevestigde orde, maar wie er in brand staat. Waar het voor Luyendijk een persoonlijke prioriteit is, maakt de gevestigde orde er een politieke norm van: een stilzwijgend besluit over welk leed ertoe doet, en welk leed slechts ruis op de achtergrond is. 

Als we Luyendijks logica accepteren, moeten we ons afvragen wat er overblijft van 'ons'. Als 'ons' alleen geldt voor de mensen die op ons lijken of geografisch dichtbij zijn, is solidariteit geen universeel principe meer, maar een tribaal instinct. Wie kiest voor tribalisme boven rechtvaardigheid, spreekt niet over een wereldoorlog. Die spreekt slechts over zijn eigen oorlog. 

En in een jungle zijn we uiteindelijk allemaal alleen.