Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen.

Het bedrijfsongeval van de VVD en de Trumpiaanse chaos die volgde

•
Vandaag
•
leestijd 7 minuten
•
2092 keer bekeken
•
ANP-576108947

Op 10 juli 2023 maakte Mark Rutte bekend dat hij stopte. Drie dagen later had de grootste partij van Nederland al een nieuwe leider in beeld. Er kwam geen tegenkandidaat, geen debat en geen ledenstemming. Wat toen werd verkocht als daadkracht, ziet er drie jaar later uit als een bedrijfsongeval met verregaande consequenties voor de politiek, de overheidsfinanciën en onze veiligheid. Het resultaat is een Trumpiaanse chaos die alleen schade oplevert en pas stopt als de wal het schip keert.

Klaas Dijkhoff bedankte, net als Edith Schippers, Jeanine Hennis en Sophie Hermans. Het partijbestuur droeg unaniem Dilan Yeşilgöz voor. De enige andere kandidaat, André Bosman, trok zich binnen een week terug. Hij is nu woordvoerder van Destinus, het wapenbedrijf dat Nederland volgens deskundigen de oorlog met Rusland in kan rommelen.

Het bestuur zegt dat het haar capaciteiten en visie heeft beoordeeld. Maar met wie werd ze vergeleken? Er was niemand. En welke criteria hanteerde het bestuur? D66 en GL-PvdA hadden in 2023 ook maar één kandidaat, maar lieten hun leden in elk geval stemmen.

Bestuurskundige Leo Klinkers wijst er al jaren op: "Voor elk beroep gelden kwaliteitseisen. (…) Maar voor het politieke ambt – het belangrijkste ambt ter wereld – gelden geen eisen." Socrates waarschuwde in de vijfde eeuw voor Christus al: niemand kiest een stuurman, een bouwmeester of een fluitspeler bij loting, waarom dan wel de bestuurders van de stad?

Ze leidde de asielgesprekken waarop Rutte IV strandde. Schoof viel toen Wilders wegliep na onenigheid binnen het kabinet. Het kabinet-Jetten bracht ze deze maand aan de rand van de afgrond met de woorden "mislukt experiment". Een val is voorkomen, maar opgelost is er niets. De premier roept de hulp in van de vicepresident van de Raad van State, die zo in de chaos dreigt te worden meegetrokken.

Na Schoof stond de VVD rond de dertien tot vijftien zetels in de peilingen. Met de boodschap "een stem op de PVV is een stem op Timmermans" haalde ze er toch 22. Het demoniseren van Timmermans leidde de aandacht af van Yeşilgöz. Dit blijkt nu schieten in eigen voet: wie GroenLinks-PvdA zo stellig uitsluit, houdt alleen een wankel minderheidskabinet over. Precies dat kabinet loopt nu vast. De winst van de campagne is het verlies van nu.

Ook de koers zwalkt. In augustus 2023 sloot Yeşilgöz de PVV niet uit. Na de verkiezingen wilde ze alleen gedogen, daarna toch regeren. In juni 2025 sloot ze de PVV alsnog uit, en nu wil ze opnieuw onderhandelen, volgens ingewijden het liefst met JA21. PRO werd stelselmatig uitgesloten en nu staat de deur weer open. Wie wil weten waar de VVD voor staat, moet elke maand opnieuw kijken hoe de vlag erbij staat. Het behoud van de macht lijkt de constante factor, maar dat pakt destructief uit.

Daarbij hoort een stijl die we kennen van Trump: eerst de grote claim en de ophef, daarna pas de feiten. Azc's zouden "voor een groot deel" vol zitten met mensen uit veilige landen. Factcheckers kwamen uit op 6,7 procent. Er zouden "duizenden" gevallen van nareis zijn. De IND telde er 350 in vier jaar. Een persoonlijke aanval op zanger Douwe Bob in een tweet werd pas na zes weken en een kort geding rechtgezet. Een oud-spindoctor van haar eigen partij noemde een van haar tweets "Trumpiaans". Eerlijk is eerlijk: anders dan Trump rectificeert ze wel, al gebeurt dat vaak pas onder druk en zonder overtuiging.

Partijgenoten en commentatoren spreken van "blunder op blunder" en "van rel naar rel". Onder haar leiding ging de VVD van 34 naar 22 zetels, en de peilingen geven nu 14 tot 18. Toch wil 28 procent van de eigen kiezers haar opnieuw als lijsttrekker. Steeds een nieuw conflict, steeds nieuwe verwarring. Journalisten en talkshows worstelen om het te duiden, en we worden allemaal meegezogen in een draaikolk van chaos en maatschappelijke schade.

Chaos breidt zich uit als olievlek
De chaos blijft niet beperkt tot het Binnenhof en de Rijksbegroting. Ook op haar eigen ministerie gaat het mis. De Algemene Rekenkamer waarschuwde in mei dat Defensie te veel risico neemt door contracten zonder aanbesteding te gunnen, terwijl er de komende jaren vele miljarden extra naar defensie gaan. Dat de minister defensief reageerde en de bevinding niet erkende, noemde Rekenkamerpresident Duisenberg "niet goed voor een lerende overheid".

Ook richting de wapenindustrie is de minister weinig kritisch. Ze bezocht dit jaar twee keer de fabriek van de jonge drone- en rakettenmaker Destinus in Hengelo, prees de eigenaar uitbundig en zegde toe dat Nederland er voor 250 miljoen euro aan kruisraketten voor Oekraïne bestelt. Uit onderzoek van NRC blijkt dat werknemers van dat bedrijf in Oekraïne zelf op Russische drones joegen, met drones die regelmatig neerstortten. Defensie erkent zelf dat zulke handelingen rechtstreekse deelname aan vijandelijkheden zijn, en volgens deskundigen in het oorlogsrecht kan Nederland zo de oorlog in rommelen. Toch rolde de Nederlandse staat voor het bedrijf de rode loper uit: ambtenaren boden uit zichzelf exportpapieren aan, en het ministerie van Defensie, sinds 2024 in VVD-handen, plaatste orders van honderden miljoenen. En dat terwijl er juist voorzichtig over vrede wordt gepraat: de Amerikaanse gezant Kushner zei deze week dat Rusland zich kan vinden in een veiligheidsgarantie voor Oekraïne naar het model van artikel 5 van de NAVO, en Kyiv zet zelf in op de-escalatie.

Een minister van Defensie moet bovendien weten dat haar woorden in Moskou worden gewogen. Toen Yeşilgöz Rusland 'de vijand' noemde, vroeg de Russische ambassade meteen of dat een verklaring van een directe militaire confrontatie was. En nu een Nederlandse wapenfabrikant op LinkedIn opschept dat zijn raketten de Krimbrug troffen, laat haar ministerie de communicatie aan het bedrijf zelf over. Een raketexpert waarschuwt dat zo'n bericht de kans op sabotage en cyberaanvallen in Nederland vergroot. Hoe snel dat risico werkelijkheid wordt, bleek deze week. Twee dagen nadat bekend werd dat Nederlandse raketten bij de aanval op de Krimbrug waren gebruikt, sloeg een drone in op dertig meter van de Nederlandse ambassade in Kyiv. Een dag later liet Rusland via het staatspersbureau Tass weten dat Nederland “beter het advies aan alle buitenlandse diplomaten serieus [kan] nemen om Kyiv te verlaten”. Of de inslag opzettelijk was, staat niet vast, maar volgens de NOS versterkt het dreigement “de indruk dat er gericht is geschoten op de Nederlandse ambassade”. Wie zich op veiligheid laat voorstaan, hoort juist hier zorgvuldig te zijn en Nederland niet onnodig bloot te stellen aan risico’s door Rusland openlijk te provoceren en te vernederen.

De oorlogstaal van NAVO-chef Rutte, die Europa opriep zich voor te bereiden op een oorlog "op de schaal die onze grootouders en overgrootouders hebben moeten doorstaan", klinkt door bij Yeşilgöz. Volgens een Europese peiling ziet 59 procent van de Nederlanders een groot risico op oorlog met Rusland. Veel mensen vragen zich af: worden we hier niet een oorlog in gerommeld?

Het politieke gedoe in Den Haag raakt het leven van de meeste mensen maar indirect. Woorden van een minister van Defensie kunnen veel verder reiken. Nederland is kwetsbaar: het sluizencomplex bij IJmuiden beschermt bijvoorbeeld grote delen van Noord- en Zuid-Holland tegen de zee. Toen daar in november 2023 door een storing een spuisluis openstond, steeg het water in drie uur dertig centimeter. Wordt het complex gesaboteerd, dan staat het Noordzeekanaal in open verbinding met de zee. De inlichtingendiensten waarschuwen dat Rusland ook hier sabotage van vitale infrastructuur kan voorbereiden.

Nederland leeft al 80 jaar in vrede. Hoe groot de impact van één explosie is, zagen we aan de Tarwekamp in Den Haag, waar in december 2024 zes mensen omkwamen en vijf woningen instortten. Mensen zijn getraumatiseerd en durven niet meer terug naar hun huis. Het valt in het niet bij wat mensen in Oekraïne elke dag doormaken, maar het geeft een inkijkje in wat er kan gebeuren. Oorlog is voor ons een ver-van-ons-bedshow, en dat moet ook zo blijven. Een harde veroordeling van de Russische agressie moet altijd samengaan met een even krachtige roep om die oorlog te beëindigen, in het belang van Europeanen én Russen zelf. Daar is een forum voor waarin Rusland nog altijd aan tafel zit: de OVSE. Europa heeft inmiddels een eigen team aangewezen voor de vredesonderhandelingen over Oekraïne. Ik hoop dat Nederland daarbij net zo nadrukkelijk inzet op diplomatie als op steun aan Oekraïne. Oorlog kent vooral verliezers, en wie hem begint in de veronderstelling dat er te winnen valt, komt bijna altijd bedrogen uit.

Zelfreinigend vermogen
Dit gaat niet alleen over één politicus, maar over een falend politiek systeem. We hebben beter beleid nodig, want er staat veel op het spel: oorlog of vrede, en een leefbare planeet. De polycrisis waarin we zitten, is naar mijn overtuiging mede ontstaan doordat de politiek de wetenschap decennialang buiten de deur hield, ten gunste van de lobby en een neoliberale ideologie. Kosten en baten werden (en worden) niet goed afgewogen, adviezen en rapporten genegeerd. Nu dringt de werkelijkheid zich op: PFAS in ons bloed, water dat vervuild is met pesticiden en mest, oorlogsdreiging en een klimaat dat door de nauwelijks gereguleerde uitstoot van broeikasgassen ontspoort. Dat het probleem dieper zit dan één politicus, zegt ook de Belgische schrijver David Van Reybrouck in Buitenhof: “De grondige innovatie van onze democratische werkwijze doen we niet.”

Om dat op te lossen hebben we een democratie nodig die goed functioneert: bestuurders met een heldere analyse en een doordachte strategie, en een parlement dat zoekt naar de waarheid en naar verstandige oplossingen. Maar juist de mensen die dat kunnen brengen, verafschuwen het verbale geweld, de framing, de onwaarheden en de persoonlijke aanvallen. Ik zie dat zij zich niet kandidaat stellen. Zo selecteert de politiek zichzelf steeds verder weg van kwaliteit. Dat doorbreek je pas als je het patroon herkent en benoemt, en als partijen hun leiders weer zorgvuldig kiezen: met eisen, met concurrentie en met de leden aan tafel.

Rutte ontsloeg in 2021 staatssecretaris Mona Keijzer nog op de dag zelf, omdat ze in een interview twijfels uitte over één kabinetsbesluit. Om veel minder dan de schade die nu is aangericht en de risico’s die we als land lopen.

Dit artikel verscheen, met uitgebreide bronvermelding, ook op Harmenbos.nl

Reacties (0)

Joop

Meld je hieronder gratis aan voor Joop NL. Iedere donderdag een selectie opvallende nieuwsverhalen, opinies en cartoons in je mailbox.

Je kunt je op elk moment uitschrijven. Bekijk of beheer hier alle nieuwsbrieven.

Wil je meer weten over de manier waarop wij met jouw gegevens omgaan? Lees dan ons Privacy statement.

BNNVARA wij zijn voor