Gun mensen hun nachtrust, voer nu een nachtsluiting voor Schiphol in

Door: Peter van Thienen, Femke van Brussel-Visser en Wupke van der Torren

Op 19 mei is een Commissiedebat over Schiphol en zijn Luchthavenverkeerbesluit gevoerd. Opvallend is dat in het ontwerpbesluit nog altijd heel veel nachtvluchten toestaat: 27.000, oftewel gemiddeld 74 per nacht. 

"Slaapverstoring is het belangrijkste nadelige gevolg voor de gezondheid van nachtelijk vliegtuiglawaai,” zo schreef de Belgische Hoge Gezondheidsraad in 2024. Dit is een realiteit voor meer dan 200.000 volwassen Nederlanders. Maar wordt er ‘s nachts dan zoveel gevlogen? Jazeker: op Schiphol gaat het om enkele tot tientallen vliegtuigbewegingen (aankomsten of vertrekken) per uur, bijna ieder uur van de nacht. Vooral in het vakantieseizoen van april t/m oktober wordt veel in de (randen van de) nacht gevlogen; in juli zo’n 80 vluchten per nacht, waarvan meer dan 20 tussen middernacht en 5 uur.

In tegenstelling tot het continue geraas van een snelweg gaat het hier om hoge pieken van geluid die met tussenpozen terugkomen. Van dit soort geluidspieken worden mensen gemakkelijk wakker, vooral uit de belangrijke lichte en REM-slaapfasen. Het gevolg hiervan is dat mensen te kort en/of niet goed slapen. Op korte termijn kan dit leiden tot slechte prestaties overdag en prikkelbaarheid. Op lange termijn kan dit bijdragen aan chronische aandoeningen zoals obesitas, diabetes, neurodegeneratieve ziekten en depressie. De persoonlijke en maatschappelijke kosten (welbevinden, zorg en verloren leer- en arbeidsproductiviteit) van nachtvluchten zijn daarmee breed en groot.

Er zijn drie categorieën bedrijven die nachtvluchten uitvoeren: low-cost en chartermaatschappijen, netwerkmaatschappijen en vracht- en expresmaatschappijen. Zij hebben elk hun eigen redenen hiervoor.

Low-cost carriers en chartermaatschappijen verdelen de kapitaalkosten van de vliegtuigen over zoveel mogelijk passagiers en drukken daarmee de ticketprijs. Dit betekent een zo vroeg mogelijk vertrek en een zo laat mogelijke aankomst op de thuisluchthaven. Bij netwerkmaatschappijen als KLM vervoert elke vlucht gemiddeld minstens 50% overstappende passagiers. Nachtvluchten voeren passagiers uit heel Europa aan die op Schiphol overstappen op vroeg vertrekkende intercontinentale vluchten of af van laat aankomende intercontinentale vluchten. Vrachtmaatschappijen voeren nachtvluchten uit om het aantal vluchten per vliegtuig per etmaal te maximaliseren, vanwege - hoe ironisch - beperkingen op nachtvluchten op andere luchthavens, en voor bederfelijke waren. Expresmaatschappijen vliegen ’s nachts om de vracht vroeg in de ochtend op de bestemming te laten zijn.

Samenvattend: we staan slaapverstoring bij honderdduizenden Nederlanders toe ten behoeve van goedkopere vakantievluchten, het in stand houden van het businessmodel van enkele bedrijven, en luxeproducten. Uit de afweging van welzijn en gezondheid van honderdduizenden Nederlanders en maatschappelijke kosten aan de ene kant en de beschreven nauwe economische belangen van bedrijven aan de andere kant maar één conclusie volgen: een nachtsluiting van Schiphol gedurende de volledige nachtperiode (23.00-7.00, met een uitzondering voor bijvoorbeeld medisch noodzakelijke vluchten).

Voor enkele bedrijven zal dit gevolgen hebben voor het gekozen businessmodel en de werknemers - dit vergt een passend sociaal plan. Maar de zorg van overheid is volgens de grondwet gericht “op de bewoonbaarheid ... [en] bescherming ... van het leefmilieu”, niet voor deze bedrijven. Een nachtsluiting gaat niet ten koste van onze verbondenheid en vestigingsklimaat. De kwaliteit van ons verbindingennetwerk kan met veel minder vluchten in stand kan worden gehouden dan er nu zijn. De luchtvaart is slechts deel van één van de twaalf pijlers onder ons investerings- en vestigingsklimaat: Infrastructuur. Gezondheid is een volwaardige pijler die met een nachtsluiting zeer gebaat is!

Andere luchthavens als die van Zürich (nachtsluiting 23.00-6.00) laten zien dat het wél kan. De tegenwerping van de minister is dat er daarvoor een Balancedapproachprocedure moet worden doorlopen en dat dat jaren kan duren. Echter, volgens de betreffende EU-richtlijn is de formele doorlooptijd 12-15 maanden. Het zijn herzieningen en aanvullingen vanuit de aanvrager zelf die voor vertraging zorgen.

Het voorgenomen kabinetsbeleid met een sluiting van middernacht tot 5.00 volstaat niet. Want wie heeft er nu genoeg aan vijf uur slaap per nacht?