Goulash-onzekerheid

De Hongaarse verkiezingen sudderen in een geopolitieke stoofpot: niemand weet precies wat er uit de pan zal komen.

Goulash is het nationale gerecht van Hongarije, maar het recept ervan is notoir variabel. Sommige koks zweren bij aardappelen, anderen bij kleine dumplings, en weer anderen willen beide. Als de opscheplepel in de pan gaat, weet je nooit helemaal zeker wat eruit komt. De Hongaarse politiek vertoont momenteel dezelfde eigenschap.

De opiniepeilingen in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van 12 april laten schommelingen zien alsof elk instituut van dezelfde goulash proeft, maar toch totaal verschillende smaken rapporteert. Sommige peilingen wijzen op een voorsprong van twintig procentpunten voor de oppositiepartij Tisza van Peter Magyar, terwijl andere, die gelieerd zijn aan de regerende Fidesz-partij van Viktor Orbán, de premier een voorsprong van tien procentpunten toekennen. Het verschil tussen deze cijfers spreekt op zich al boekdelen. Wat we zien is niet simpelweg een meningsverschil over de methodologie, maar een eigenaardig ecosysteem waarin opiniepeilingen tegelijkertijd fungeren als wetenschappelijke meting, communicatiestrategie en politiek wapen.

En daar houdt de onzekerheid en onvoorspelbaarheid niet op; de laatste fase van deze verkiezingscampagne begint steeds meer de vorm aan te nemen van een geopolitieke thriller.

Volgens VSquare heeft de Russische president Vladimir Poetin een team van politieke adviseurs de opdracht gegeven om de verkiezingscampagne van Viktor Orbán te ondersteunen. Deze operatie zou worden geleid door Sergei Kiriyenko, een figuur die bij de verkiezingen van vorig jaar in Moldavië in verband werd gebracht met netwerken voor het kopen van stemmen en trollenfabrieken die bedoeld waren om het politieke landschap te beïnvloeden. Bronnen melden dat het uit drie leden bestaande team van Kiriyenko met diplomatieke paspoorten in Hongarije is aangekomen en nu vanuit de Russische ambassade de manipulatie van de media en andere campagneactiviteiten coördineert.

Als deze berichten kloppen, is de verkiezing van volgende maand niet langer louter een binnenlandse strijd, maar maakt deze deel uit van een breder geopolitiek spel.

Toch blijft er een cruciale vraag over: wat gebeurt er als Viktor Orbán verliest?

Alles hangt af van de marge.

Een nipte overwinning van Tisza zou ertoe kunnen leiden dat de regerende partij allerlei pogingen onderneemt om de machtsoverdracht te dwarsbomen of te vertragen. Beschuldigingen van verkiezingsfraude, juridische procedures en eisen tot hertelling zouden gemakkelijk de kop kunnen opsteken. Voor veel lezers zal dit akelig bekend klinken. Het is precies hetzelfde draaiboek dat Donald Trump gebruikte toen hij ten onrechte beweerde dat de presidentsverkiezingen van 2020 waren “gestolen”. Onmiddellijk daarna volgde een stortvloed aan rechtszaken om de stemtelling in belangrijke staten ongedaan te maken en, nog erger, pogingen om staatsfunctionarissen onder druk te zetten om de resultaten te wijzigen.

De institutionele structuur van Hongarije zou ruimschoots de middelen bieden om dergelijke strategieën in gang te zetten, wellicht met succes: een politiek ondergeschikt constitutioneel hof, loyalisten op sleutelposities en een zorgvuldig opgezet juridisch mijnenveld.

Ook drastischer maatregelen kunnen niet worden uitgesloten; het is immers niet ongebruikelijk dat autoritaire leiders met harde hand optreden. Orbáns bondgenoot, Jair Bolsonaro, is daar een goed voorbeeld van. De voormalige Braziliaanse president zit momenteel een gevangenisstraf van 27 jaar uit voor het organiseren van een staatsgreep na zijn nederlaag bij de Braziliaanse presidentsverkiezingen van 2022. Het uitroepen van de noodtoestand, het verlengen van het verkiezingsproces of het blokkeren van institutionele procedures zijn allemaal instrumenten die een sterk gecentraliseerd politiek systeem kan inzetten wanneer het voortbestaan op het spel staat.

Tegelijkertijd blijft een ander scenario mogelijk – ironisch genoeg juist vanwege het kiesstelsel dat Orbán zelf heeft ontworpen.

Door het Hongaarse ‘winner-takes-more’-systeem kan zelfs een partij met minder dan vijftig procent van de stemmen in theorie een tweederde meerderheid in het parlement behalen. Mocht de Tisza-partij van Peter Magyar echter slechts een gewone meerderheid behalen, dan zou de regeringspartij uiteindelijk de macht moeten afstaan. Niet omdat het systeem plotseling zijn democratische zelfcorrigerende vermogen heeft herontdekt, maar omdat een politieke comeback voor Orbán dan nog steeds heel goed denkbaar zou zijn.

De hedendaagse politiek kent tal van dergelijke voorbeelden. Silvio Berlusconi, Benjamin Netanyahu, Donald Trump – en in de regio Robert Fico en Andrej Babiš – laten allemaal zien dat een verkiezingsnederlaag niet per se het einde van een politieke carrière betekent.

Er is echter één cruciaal verschil tussen deze leiders en de Hongaarse premier.

Niemand heeft een infrastructuur opgebouwd die zo uitgebreid en diep verankerd is als die welke Orbán de afgelopen drie decennia heeft opgebouwd.

Deze infrastructuur bestaat uit meerdere lagen: economische en financiële middelen, een omvangrijk media-imperium, loyale figuren die stevig verankerd zijn in wettelijk beschermde posities, en een zorgvuldig gecultiveerde en royaal gefinancierde elite – van influencers tot academici, van sporters tot politieke commentatoren. Samen vormen zij een gedisciplineerd netwerk dat in staat is een enorm structureel voordeel te bieden bij het behouden of later heroveren van de macht.

De veerkracht van het systeem wordt nog verder versterkt door de gestage verzwakking of marginalisering van onafhankelijke instellingen. Sommige zijn gesloten, andere zijn opgekocht en weer andere zijn door economische druk buitenspel gezet.

Deze binnenlandse machtsgreep gaat gepaard met een weloverwogen geopolitieke strategie. De buitengewone banden die Orbán onderhoudt met Vladimir Poetin, Donald Trump en Xi Jinping zijn niet louter diplomatieke manoeuvres. Ze maken deel uit van een strategie waarbij het EU-lidmaatschap van Hongarije wordt ingezet als onderhandelingsmiddel tegenover autoritaire mogendheden. Door de eenheid binnen de EU te ondermijnen en voorrang te geven aan de banden met Moskou en Peking ten koste van zijn bondgenoten, streeft Orbán naar een vorm van geopolitieke invloed die zijn landsgrenzen overschrijdt.

En dit is waar de echte paradox ontstaat.

Hoewel Hongarije eindelijk het moment nadert waarop een nederlaag van Orbán aannemelijk wordt, winnen juist de ideeën die zijn macht hebben versterkt terrein in verschillende grote Europese politieke systemen. In Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië dringen thema’s die vroeger tot de politieke marge behoorden –soevereiniteitspolitiek, migratieangst en het inzetten van culturele identiteit – steeds meer door tot de mainstream.

De geschiedenis heeft een voorliefde voor ironie: als Orbán uiteindelijk de macht in Hongarije verliest, zouden Europese kiezers wel eens nationale gerechten voorgeschoteld kunnen krijgen die volgens zijn politieke recept zijn bereid.