Goede voornemens? Sportscholen zijn de martelkamers van het neoliberalisme

Vaste sportschoolbezoekers kennen het fenomeen: aan het begin van het nieuwe jaar is het extra druk. Opeens zijn er allemaal nieuwe gezichten: mensen die van plan zijn om dit jaar nu eens meer te gaan doen aan cardio en krachttraining. Een goed voornemen, want meer bewegen is een van de beste dingen die je kunt doen voor je gezondheid. De drukte in de gym duurt nooit lang. Na een paar weken blijft de vaste sportschool-crowd weer over. Zo makkelijk is het blijkbaar niet om regelmatig naar de fitness te gaan.

Anders dan bijvoorbeeld een voetbal- of hockeyclub, waar je te maken krijgt met teamgenoten en bardiensten, is de sportschool volledig toegesneden op onze geïndividualiseerde samenleving. Het is je eigen verantwoordelijkheid om ernaartoe te gaan. De meeste sportschoolbezoekers werken hun eigen programma af. Bij voorkeur met oordopjes in, zodat ze zo min mogelijk last hebben van de andere bezoekers.

Op Instagram doen fitfluencers voor hoe je gespierd wordt en mooie billen krijgt. Een perfect lichaam ligt binnen handbereik. Lukt het niet? Probeer dan eens dwangmatig je calorieën te tellen. Oh, en vergeet vooral niet om de door de Insta-celebs aangeprezen supplementen te bestellen. Met de code #oetlul20 krijg je nu 20 procent korting op het volledige assortiment. Lukt het nog steeds niet, dan is dat jouw verantwoordelijkheid. We hebben het geloof in de maakbare samenleving immers ingeruild voor het geloof in de maakbare mens. Je moet fitnessen om te boeten voor de individuele keuzes die je hebt gemaakt in de supermarkt, de bedrijfskantine of het café. Zo bezien zijn sportscholen de martelkamers van het neoliberalisme.

Sportschoolbezoek is ontegenzeggelijk goed als je een betere conditie wilt krijgen of sterker wilt worden, maar paradoxaal genoeg wordt de bevolking als geheel dikker naarmate er meer sportscholen komen. De grootste vooruitgang op het gebied van gezondheid is altijd bereikt door middel van gemeenschappelijke actie. Van de gezamenlijke aanleg van riolering om de hygiëne te verbeteren, via collectieve vaccinatiecampagnes om dodelijke infectieziekten te bestrijden, tot de Europese regels voor schonere lucht waardoor we in Nederland gemiddeld zes jaar (!) langer leven.

Als je wil dat mensen meer gaan bewegen, kan iets meer geloof in de maakbare samenleving (en iets minder in de wilskracht van de maakbare mens) geen kwaad. Hoe de overheid onze openbare ruimte inricht, beïnvloedt bijvoorbeeld hoeveel we bewegen. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat mensen die van een auto-vriendelijke naar een voetganger-vriendelijke plaats verhuizen, meer gaan wandelen: gemiddeld zetten ze 1100 stappen per dag extra. Dit is geen exclusief Amerikaans verschijnsel. Volgens een recent rapport van het RIVM voldoen mensen die in wijken wonen met meer ruimte om te lopen, fietsen, spelen en sporten, vaker aan de beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad.

Er valt, kortom, een wereld te winnen als we fietsers en voetgangers meer ruimte geven en de auto juist minder. Een buurtwinkel op loopafstand in plaats van een supermarkt waarvoor je de auto moet pakken kan al helpen om meer stappen te zetten. Net als een park in de buurt waar je met de kinderen kunt spelen. Een omgeving die uitnodigt tot meer bewegen blijft dat bovendien het hele jaar doen, en niet alleen in de eerste drie weken van januari.