Joop

Glastuinbouw toe aan een reset: verticale landbouw?

  •  
27-10-2021
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
215 keer bekeken
  •  
glastuinbouw

© cc-foto: Jan Nijman

Waarom investeert de overheid in een bedrijfstak die energie vreet?
Tot voor kort was het probleem van de glastuinbouw een tekort aan arbeidsmigranten. Polen bijvoorbeeld werken liever in Duitsland, waar onder andere de woonomstandigheden minder slecht zijn. Dat arbeidstekort verbleekt inmiddels bij de huidige gasprijs. Steen en been klagen de tuinders daarover. Ach en wee, mensen, faillissementen dreigen en soms zelfs… ‘honger’ voor de Nederlandse burger. Maar zoals met alles in onze agro-industrie ligt de oorzaak van een eventueel probleem elders, namelijk in schaalvergroting en intensivering en dit alles geoptimaliseerd voor de export. Uit de glastuinbouw gaat tachtig procent naar het buitenland.
Alleen al daarom is de dreigende honger voor ons burgers een onzinnig argument, maar ook omdat er veel bloemen en sierplanten worden geteeld. Een heel klein deel daarvan is, zoals we weten, eetbaar.
Een ander probleem met de glastuinders is de mate waarin de overheid hen pleegt te pamperen. Ze krijgen jaar en dag grootverbruikerskorting op gas en een verlaagd tarief voor energiebelasting. Bovendien, wanneer een tuinder zijn energie-slurpende enkelglazen kas ‘verbetert’, krijgt hij subsidie. Eveneens wanneer hij zijn bedoening aan een iets ‘nettere’ buurman overdoet. Garagehouders en autoslopers beschikken niet over dit soort faciliteiten.
Waarom investeert de overheid in een bedrijfstak die energie vreet, voor schadelijke lichtvervuiling zorgt en via lekken van kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen de biodiversiteit in de omgeving schaadt en de kwaliteit van ons drinkwater bedreigt?
Want over die kwaliteit luiden de waterschappen nog steeds heftig de alarmbel. In schril contrast met de manier waarop de glastuinbouwsector zich samen met het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de Wageningen University enthousiast afdroomt over toekomstige ecomodernistische hoogstandjes die alle problemen in een helaas nog niet exact te bepalen toekomst definitief zullen oplossen.
Aardwarmte in het Westland vanaf vier kilometer diep omhoog pompen? Voortaan ook aardbevingen in Den Haag?
Overigens, hoogstandjes die al bestaan, vinden de tuinders meestal te duur. Zoals transparante en semitransparante zonnepanelen in hun kasdekken. Met die zonne-energie zouden tuinders op termijn van het gas af kunnen. Maar zij vinden dat de overheid die panelen maar moet betalen.
En dan nog, ook een zuinig en duurzaam Westland blijft ogen als een dystopie, met de esthetische uitstraling van een Marskolonie uit de tekentafels van Elon Musk. Om nog te zwijgen van alle tuinbouwfilialen die elders in ons land de pan uit rijzen. Wie met de Thalys zuidwaarts van Schiphol de tunnel induikt en na een tijdje weer bovenkomt, waant zich in het Westland. Nee hoor, het is Zoetermeer, in het zogenaamde Groene Hart.
Wanneer iedereen het heeft over ingrijpende oplossingen voor de klimaatverandering, rijst de volgende vraag. Moeten overheid en landbouw niet eens nadenken of onze intensieve glastuinbouw in de huidige vorm nog iets is van deze tijd? Een reset nodig?
Er lijkt namelijk een duurzaam alternatief te bestaan, waarmee nu overal wordt geëxperimenteerd: verticale landbouw. Daarbij worden jaarrond gewassen in lagen boven elkaar geteeld in gebouwen, met ledlicht. Het land- en watergebruik daalt hierdoor enorm. Geen verontreiniging meer door pesticiden of schadelijke micro-organismen. Technisch wordt het bovendien mogelijk om gewassen meer voedingswaarde geven en de smaak en houdbaarheid te verbeteren. Verticale landbouw is ideaal voor de steden. Denk aan leegstaande kantoren en andere gebouwen die ongeschikt zijn voor transformatie tot woningen. Aan lege dozen op kwijnende industrieterreinen. Verticale landbouw kan uitstekend aansluiten bij de huidige trend dat supermarkten en andere retailers om meer duurzame landbouwproducten uit de naaste omgeving halen.
Heel anders dan het klassieke verdienmodel van de zeer vervuilende en energieverslindend glastuinbouw dat is gebaseerd op het exporteren van kastomaten en gerbera’s naar Polen en Dubai en daarmee nog eens een extra zware voetafdruk nalaat.
Eind jaren zestig was het Westland de locatie voor de tv-serie De glazen stad. In het Westland zouden nu de kassen kunnen plaatsmaken voor een nieuwe woonstad in een parklandschap. Met een paar landbouwflats om de inwoners van groente en fruit te voorzien.
O ja, eerst moet al dat gif nog uit de grond. Wij weten wie dat gaat betalen. Niet de vervuilers, maar de burgers. Volgens onze overheid moeten die immers tweemaal betalen voor de transitie. Direct voor die in hun eigen woning, indirect voor zaken als gifverwijdering, uitkopen van boeren en vissers, plus innovatiesubsidies voor bedrijven als Tata.

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (20)

dirk den boer
dirk den boer29 okt. 2021 - 20:48

Uiteraard komt verticale landbouw nooit in de plaats van de produktie van graan, fruit en groente, behalve misschien de cress plantjes en de veldsla die vooral vers en direct in de buurt aangeleverd dient. Daar wordt het trouwens nu al op vrij grote schaal voor ingezet, en dat zal op plekken en in de rijkere landen ook best nog toenemen, maar zal nooit meer dan in hoogstens 1% van onze calorieenbehoefte in de vorm van plantaardig en dierlijk voedsel uitmaken. Alles heeft zijn plaats op deze wereld, economisch en ecologisch.

Thomaa
Thomaa29 okt. 2021 - 11:40

Geen wetenschappelijk verhaal. Als eerst het verhaal rondom gasgebruik. Zoals we weten, zit hier belasting op. Deze belasting werd deels ingevoerd voor de staatskas, maar ook deels om te zorgen dat er minder gas werd gebruikt, zodat de uitstoot van CO2 daalde. Dit gebeurd door een hogere prijs via belastingen, want zoals iedereen weet leid dit tot minder gebruik van de goederen. Nu stoot de glastuinbouw geen CO2 uit bij het gebruik van aardgas, maar word dit juist uitermate efficient gebruikt. Het CO2 gaat naar de planten, van de warmte van het gas word stroom geproduceerd. Deze stroom word dus geproduceerd zonder uitstoot, want de CO2 word weer opgenomen. Ten tweede lekt zeker de kassenbouw geen bestrijdingsmiddelen, maar word dit water constant gereinigd via uv licht of verdamping, en dan opnieuw langs de planten gevoerd. De bestrijdingsmiddelen zijn in dit water opgelost. Ten derde de zonnepanelen. In de kassenbouw geld de standaardregel 1% meer licht is ook 1% meer productie. Als het dek word gemaakt van zonnepanelen, word een deel van het zonlicht opgevangen en word de productie minder. Gevolg: de kassenbouwer moet met kunstlicht gaan bijschijnen omdat er minder licht in de kas valt, dus geen energiewinst en wel extra kosten. Als volgende: aardwarmte leidt niet tot aardbevingen. Bij aardwarmte word er water door de warme grond heengepompt, in groningen word er gas uit de grond gepompt. Even googlen en het verschil is duidelijk, aardwarmte leidt niet tot aardbevingen. Uiteraard hebben we dan het concept vertical farming. Dit idee komt me bekend voor, waarvan ook alweer? Precies, de kas. Vertical farming is letterlijk het concept van een kas. Dat hiermee het landgebruik daalt, klopt. Tegelijk gebruikt verticale landbouw meer Energie. Bij een kas hoeft namelijk overdag niet te worden bijgeschenen, omdat de zon door het glas naar binnenvalt. Bij meerdere verdiepingen is dit niet mogelijk, en dus moet er Dan met kunstlicht dag en Nacht licht worden bijgeschenen. Ook is het concept van een verticale farming hetzelfde als een kas. Het watergebruik daalt dus niet, en stijgt zelfs als je kijkt naar de hieveelheid water die uit de leiding komt. Bij een kas word al het water op het dak opgevangen, en daarna gebruikt voor het bewateren en oplossen van de stoffen voor de planten. Bij vertical farming valt er te weinig Regen op het Dak, en dus moet er veel leidingwater worden toegevoerd. De technische mogelijkheden zijn hetzelfde in de kas en maken geen verschil. Sterker nog, de verticale kassen die er nu zijn, gebruiken alleen maar techniek uit de echte kassen van het Westland. Kortom, verdiep je ergens in voor je wat roept.

1 Reactie
Fransss en Vrij
Fransss en Vrij29 okt. 2021 - 21:46

[ Deze stroom word dus geproduceerd zonder uitstoot, want de CO2 word weer opgenomen. ] Daar kan ik niks van vinden. Het verhogen van de CO2 concentratie betekent mijns inziens niet automatisch dat die extra CO2 dan ook volledig wordt opgenomen door de planten. De huidige hogere CO2 concentratie in de lucht betekent bijvoorbeeld dat de oceanen en bomen/gewassen meer CO2 opnemen, maar niet alles, niet de hele extra hoeveelheid CO2 in de lucht sinds de industrialisatie. En hoe rijmt dat hiermee? "Het vervangen van eigen opwekking van elektriciteit met WKK’s door inkoop leidt tot een directe reductie van de CO2-emissie en levert een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling naar een klimaatneutrale sector." [ Bij een kas hoeft namelijk overdag niet te worden bijgeschenen, ] Ik zie honderden kassen om mij heen die de hele dag worden verlicht. Hebben die allemaal lichtbeperkende zonnepanelen o.i.d. over het hele dak? Of hebben ze warmte en CO2 nodig, dus zet die lampen dan maar aan want in tegenstelling tot vroeger is levering van elektriciteit aan het net niet meer concurrerend? En hoeveel warmteopwekking bespaar je doordat een compacte verticale cocon veel beter warmte vasthoudt dan een platte kas met enkelglas? [ Ten tweede lekt zeker de kassenbouw geen bestrijdingsmiddelen ] Hebben alle kassen tegenwoordig dan een vloeistofdichte bodem? Staat niks meer op de kale grond? Hoe verandert het plaatje van verticale bouw als we van het gas af moeten? https://www.glastuinbouwnederland.nl/energie/elektrificatie/

adriek
adriek28 okt. 2021 - 9:22

Toen ik las: "Voortaan ook aardbevingen in Den Haag?" ben ik gestopt. Als je niet snapt hoe aardwarmte werkt laat je zien dat je je huiswerk niet gedaan hebt.

Rutger Groot
Rutger Groot28 okt. 2021 - 6:37

Van een literatuurwetenschapper had ik toch wel een flink aantal links verwacht om dit stuk te onderbouwen. Afgehaakt bij "Aardwarmte in het Westland vanaf vier kilometer diep omhoog pompen? Voortaan ook aardbevingen in Den Haag?". Schoenmaker blijf bij je leest.

rupsje2
rupsje227 okt. 2021 - 21:10

Altijd weer dat export verhaaltje er bij... Ja er is veel export alleen blijven de producten bijna zonder uitzondering binnen 700 km van de productie plaats. Er zijn landen die zulke afstanden regionaal geproduceerd noemen. Verder snap ik het probleem met die export niet zo goed. bijna alles blijft binnen de EU, één Europa toch? hoezo zijn die grenzen nu dan wel weer belangrijk? Over dat goedkope gas...Elke industriële groot verbruiker betaald/betaalde bijna niets voor gas. Dat is met alles zo zodra je ergens veel van afneemt. En over die subsidie voor verduurzaming dat is alleen maar positief. Of is er iemand die een subsidie voor zijn verduurzaming van zijn woning afslaat? Verticale landbouw in steden is leuk en kan kleinschalig natuurlijk best wel werken. Grootschalige opzet is een sprookje tenzij men bereid is het het tienvoudige voor voedsel te betalen ten opzichte van de gemiddelde prijzen van nu. En die dreigende honger is dichterbij dan je denkt, de scheidslijn tussen voldoende en schaarste is maar dun. Volgens mij was de wereld voedsel voorraad slecht iets van 11 weken.

2 Reacties
LaBou
LaBou 28 okt. 2021 - 10:20

Toch razend knap hoe mensen voor één oplossing meerdere problemen weten te verzinnen.

Fransss en Vrij
Fransss en Vrij28 okt. 2021 - 18:11

[ blijven de producten bijna zonder uitzondering binnen 700 km van de productie plaats. ] Dat moet je dan wel afzetten tegen de bijvoorbeeld vleesimport uit Argentinië of New Zealand. Of de soja-import uit Brazilië. https://boerrobbie.nl/blogs/watiswijsheid/vlees-uit-nieuw-zeeland-dat-is-toch-helemaal-niet-duurzaam https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/40/import-sojabonen-uit-brazilie-40-procent-hoger#

Welp2
Welp227 okt. 2021 - 16:45

Ik begrijp niet helemaal waarom verticale landbouw zo zeer duurzaam zou zijn. Qua energieverbruik is het veel intensiever dan reguliere glastuinbouw (bedenk dat bij verticale landbouw ook veel energie gaat zitten in ventilatie- en luchtbehandeling-systemen). Ook is het niet voor niets dat er gebruik gemaakt wordt van (doorzichtige) kassen in de glastuinbouw ; op die manier wordt ook een heleboel zonne-energie gewonnen. Ook is het argument van hergebruik van ongebruikte gebouwen een kul-argument ; gebouwen worden gebouwd voor vrij specifieke doeleinden. Zeker wanneer er heel veel systemen (water en luchtbehandeling) moeten worden geplaatst, vormt een bestaande inrichting een groot obstakel waardoor het hele systeem minder presteert. En uiteindelijk kom je tegen het oude probleem van de investeringskosten (en operationele kosten). Zoals eerder opgemerkt is er een sterke (economische) druk om winst/opbrengst te optimaliseren. Dat effect/probleem haal je niet weg door peperdure investeringen te promoten waar niemand voor wil betalen.

3 Reacties
Fransss en Vrij
Fransss en Vrij27 okt. 2021 - 23:49

[ Ik begrijp niet helemaal waarom verticale landbouw zo zeer duurzaam zou zijn ] Ik denk dat buiten kweken in de Spaanse zon inderdaad een stuk milieuvriendelijker zou zijn. Maar een torenkantoor met dubbel glas rondom als gevel (en eventueel zonnepanelen of zonneboilers) is een veel betere vorm om de warmte vast te houden dan een enorme platte kas met enkelglas. Potentieel dus een enorme energiebesparing. Iedere kantoorklerk weet dat via de glazen wanden nog enorme hoeveelheden licht en warmte kunnen binnenkomen en ledlicht voor het middengedeelte kost geen drol meer. Dat kassen nu al het hele jaar door verlicht worden 24/7 geeft al aan dat dat blijkbaar rendabel is bovenop het dagelijkse licht van de zon, zelfs in de zomer. De niet al te oude kantoorpanden zijn al voorzien van een ventilatiesysteem en beschikken over liftschachten en verticale doorvoeren voor water, elektra et cetera, dus dat aanpassen lijkt me niet al te duur. Kortom, t.o.v. de huidige situatie de moeite van het overwegen waard. Maar exporteren naar Spanje zal onze betalingsbalans niet schaden en we hebben minder Polen of Roemenen nodig om uit te buiten.

Welp2
Welp228 okt. 2021 - 16:28

@Fransss en Vrij 1 van de voordelen van een groter oppervlak bij glastuinbouw, is dat het oppervlak van de kassen fungeren als een soort zonnepaneel. Het is ook niet voor niets dat het broeikas-effect (greenhouse effect) hierna vernoemd is ; instraling van de zon heeft een bepaald spectrum van golflengtes (zoals zichtbaar licht) die wel door glas heen gaan, terwijl uitstraling (bij aardse temperaturen vaak in de vorm van infrarood) wel grotendeels tegengehouden/gereflecteerd wordt door glas. Hoe meer oppervlak, hoe meer gebruik je maakt van deze zonne-energie. Ook wordt toch wel een aanzienlijk deel van het zonlicht in kassen gebruikt voor de foto-synthese. Foto-synthese kost immers energie om CO2 vast te leggen in (bruikbare) calorieën in de plant. Des te meer gebruik je kan maken van zonlicht, des te minder (elektrische) energie je daarvoor hoeft te gebruiken. Dit zie je ook terug in de soort gewassen die in de huidige vertical farms worden verbouwd ; dit zijn in het algemeen calorie-arme producten zoals sla en kiemplantjes ; geen producten zoals aardappelen, suikerbieten e.d.. Over het gebruik van bestaande kantoorgebouwen voor vertical farming : Naast dat vertical farming meestal enkelvloers betreft (vertical slaat op dat er meerdere stacks boven elkaar zijn, tot meerdere meters hoog). En met die enkelvloers constructies wordt klimaatbeheersing al flink onderschat. Bij meervloerse constructies nemen de technische eisen alleen maar toe. Zo is het wel de vraag of een etage-hoogte wel genoeg is voor de trays en alle (afwatering-)systemen. Ook is voor constructiewaarde voor de gemiddelde vloerbelasting maar beperkt in kantoorgebouwen. Ook is vocht (en vochtige lucht ) met betonnen constructies niet altijd een gelukkig huwelijk. Nu zijn er wel betonsoorten die beter bestand zijn toch vochtige lucht, maar deze worden nou juist minder toegepast voor gebouwen die een woon- of kantoorfunctie hebben. De huidige glastuinbouw zal vermoedelijk zich (versneld) moeten aanpassen aan hun huidige afhankelijkheid van energie/gas, maar vertical farming lost geen van deze problemen op en lijkt deze problemen alleen maar uit te vergroten.

Fransss en Vrij
Fransss en Vrij28 okt. 2021 - 22:07

@Welp Uiteindelijk is het gewoon een kwestie van geld. Als de gasprijzen, de grondprijzen, de kunstmestprijzen, de ontsmettingsprijzen en zo voorts hoger worden dan kan dat opwegen tegen de bouw- en exploitatiekosten. Mogelijk is het overduidelijk en ook duidelijk is dat we niet eindeloos goedkoop gas aan de tuinders kunnen leveren als we zelf geen gas meer in Nederland hebben. Dat verspillende subsidiefeestje is voorbij.

Eid
Eid27 okt. 2021 - 16:43

Weet je wat, we zitten zo lekker in de klimaatflow, we gaan met alles meteen stoppen waar geld mee te verdienen valt: Landbouw, veeteelt, glastuinbouw, Tata, Schiphol etc. En dan gaan we ook nog ABP laten investeren in twijfelachtige non fossiele fondsen, en tenslotte gaan we voor 30k per huis isoleren. Wan wind en zon gaat t helemaal worden. En weet je waarom dat kan? Omdat iedereen een paard en wagen heeft, plusmoestuin met een geldezeltje erin. Heerlijk vak literatuurwetenschap.

2 Reacties
rvb2
rvb228 okt. 2021 - 10:27

Landbouw kost ons geld, veeteelt kost ons geld, glastuinbouw kost ons geld, schiphol kost ons geld, met geen van die zaken wordt geld verdiend. Wel zijn zij zwaar vervuilend.

Erik Geven2
Erik Geven228 okt. 2021 - 11:55

@rvb 'met geen van die zaken wordt geld verdiend. ' Dat kun je vast onderbouwen met cijfers.

Ik weet het wel
Ik weet het wel27 okt. 2021 - 15:58

Dit is typisch wat futurist doen, meerenen met een hype zonder dat ze precies weten waarover ze praten, maar wel de verhalen geloven van al die start-ups die een marketing vertellen om hun bedrijfje levend te houden. Er zijn zeker een aantal plaatsen waar vertical farming/controlled growing kan werken (kleine plantjes maken, zoals koppert cress, hele dure sla/kruiden maken zoals in amerika/zwitserland, gebruiken voor onderzoek bij genetische bedrijven, voedsel produceren in hele dichtbevolkte steden (Singapore)) maar verder is het veel te duur en energietechnisch ook nog eens niet-sustainable. Waarom zou je in hemelsnaam ledlicht gebruiken als de zon gratis is, denk je dat die vertical farms niet verwarmd hoeven te worden? 5-7 jaar geleden een leuke hype, maar je hoort er steeds minder over en dat komt voornamelijk door de hoge kosten van de producten die er uit komen. Er moeten nog wel een aantal stappen gemaakt worden voordat dit iets wordt.

FredD2
FredD227 okt. 2021 - 15:41

Dus industrie mag niet, veeteelt mag niet, tuinbouw mag niet. Datacentra mogen niet, transport mag niet.... Wordt wel moeilijk geld verdienen zo.

2 Reacties
KM2
KM227 okt. 2021 - 17:26

Ga lekker in de (zonne) energie sector werken. Met een paar makkelijk te halen certificaten en vroeg je bed uit pak je een goed salaris en prima bonussen.

Erik Geven2
Erik Geven228 okt. 2021 - 7:15

@KM Dit is sarcasme, toch?

BobDobb
BobDobb27 okt. 2021 - 15:12

Het klinkt aardig maar er wordt hier een belangrijke denkfout begaan. Een groot deel van de energie (warmte en licht) die nodig is voor planten om te groeien komt binnen via zonlicht. Dat er (bijna gratis) aardgas wordt gebruikt werkt opbrengst verhogend vooral tijdens de delen van het jaar dat er vanwege onze noordelijke ligging niet zoveel zonlicht aanwezig is. Daarnaast heb je nog een voordeel van de verhoogde CO2 concentraties inn de kas door het verbranden van dit gas. Als je verticaal gaat kweken ben je een groot deel van deze gratis energie kwijt en zal je het hele jaar door moeten werken met kunstlicht en (eventueel) verwarming. Denkt de auteur echt dat het efficiënter is om elektriciteit op te wekken om vervolgens ledlampen te laten branden dan direct de zon te gebruiken? Er valt misschien een punt te maken van het verminderen van het gebruikte landoppervlak maar ook daar is de discussie mogelijk of dit wel realistisch is. Als je de energie opwekt in een kerncentrale, ja dann is het gebruikte oppervlak veel minder, maar mocht je het 'duurzaam' willen doen via zon en wind, dan is dit ten zeerste twijfelachtig of hier enige winst haalbaar is.