Gevlucht maar geen nieuw thuis

Het is september, de laatste maand van de zomer, de maand die in de Iraanse kalender Shahrivar heet. Maar voor veel Iraniërs heeft Shahrivar sinds 2022 niet meer dezelfde kleur. Voor velen van ons staat deze maand nu voor pijn, bloed en een reis waarvan niemand weet wanneer die eindigt.

Gedwongen vertrekken was een keuze om in leven te blijven. Een keuze die gepaard ging met de pijn van het afscheid, het verdriet om wat we verloren en het verlangen om mensen ooit weer te zien. Mensen van wie de wet, de dood en de heersende dictatuur ons de kans op een weerzien hebben afgenomen.

Ik hoor de kreten van ‘Vrouw, Leven, Vrijheid’ nog steeds. De dagen waarop het getoeter van auto’s de straten vulde en mensen ondanks hun angst de straat op gingen. Ik voel de spanning van het vluchten nog steeds in mijn lichaam. Op die momenten leek ik ineens extra energie te hebben om te rennen. Die angst komt soms nog steeds terug, door een nieuwsbericht, een geluid of een beeld.

Er zijn inmiddels een paar jaar voorbij. Op 16 september van dit jaar is het vier jaar geleden dat Mahsa Amini door de staat werd gedood. Voor mij en miljoenen Iraniërs is Mahsa niet alleen de naam van een jonge vrouw. Haar naam werd een kreet van vrouwen en mannen die vochten — en nog steeds vechten — voor vrijheid en voor hun meest basale mensenrechten.

Ongeveer een maand na die dagen werd ik tijdens een van de protesten gearresteerd. Een paar dagen later liep ik met blauwe plekken op mijn benen en een uitgeput lichaam naar huis. Maar waar ik me op dat moment nog meer zorgen over maakte dan over de pijn in mijn benen, was de laptop die ik bij me had. Daarop stond informatie over mijn samenwerking met mensenrechtenorganisaties en over mijn activiteiten rond het verspreiden van nieuws en rapportages.

Ik had geen tijd om bang te zijn of na te denken. Als ik opnieuw zou worden gearresteerd, stond niet alleen mijn eigen leven op het spel. De informatie op die laptop had ook mijn vrienden en collega’s in gevaar kunnen brengen. Ik kon niet langer blijven en hopen dat mij niets zou overkomen. Op dat moment begreep ik dat blijven geen keuze meer was. Dit was mijn doodlopende weg in Iran.

Samen met mijn man verliet ik Iran. We trokken te voet door bossen, over bergen en door rivieren. Onderweg maakten we dingen mee waar ik misschien nog jaren voor nodig heb om erover te kunnen praten. We werden gegijzeld en afgeperst en maakten momenten van angst mee waarop we niet wisten wat ons een paar stappen verder te wachten stond. Maar uiteindelijk bereikten we, op welke manier dan ook, een plek die veilig zou moeten zijn.

Nederland.

Vertrekken was voor mij geen keuze voor een nieuw leven. Vertrekken was mijn keuze om in leven te blijven. Toen ik in Nederland aankwam, was ik niet iemand die simpelweg van het ene land naar het andere was gereisd. Mijn lichaam was verzwakt en mijn geest gebroken. Zo erg gebroken dat ik zelfs de motivatie om te leven was kwijtgeraakt.

Er is het gezegde: ‘Alles wat je niet doodt, maakt je sterker.’ Maar vandaag weet ik niet meer of dat waar is. Sommige dingen maken je niet sterker. Sommige dingen breken je. Angst, arrestatie, vluchten, het missen van je familie, het verliezen van vrienden en een leven dat je gedwongen achter je moest laten, maken je niet vanzelf een sterker mens. Misschien komt het sterker worden, als je het überhaupt zo kunt noemen, pas veel later. Misschien is dat wat gedwongen migratie betekent: eerst leren overleven, en pas daarna opnieuw leren leven.

Wellicht klinkt het naïef, maar sindsdien volg ik bijna iedere ochtend het nieuws uit Iran. In de hoop dat ik op een dag lees dat de dictatuur in Iran is gevallen. Die hoop verdween niet na de protesten van Dey 1404, na het meedogenloze doden van demonstranten en zelfs niet tijdens de oorlog tussen Iran en de Verenigde Staten.

Nog steeds kijk ik ’s ochtends het nieuws. Misschien zie ik op een dag het nieuws waar ik al jaren op wacht. Op die dag wil ik, met tranen van blijdschap, de koffer die nog altijd niet helemaal is uitgepakt dichtdoen en teruggaan. Mijn koffer staat al jaren halfopen. Omdat een deel van mijn leven nog steeds in Iran ligt. Soms verlaat je je land en begin je ergens anders een nieuw leven, maar blijft een deel van je hart kloppen voor het huis waar je vandaan komt.