Joop

Genialiteit groeit op ellende

  •  
24-11-2013
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Simon Rozendaal: Pas als buitenstaander kun je naar binnen kijken
Het Beste Idee van 2013 is een bundel waarin 150 wetenschappers, journalisten, schrijvers, filosofen en kunstenaars vertellen wat zij het beste idee vinden dat ze het afgelopen jaar hebben gehoord, gelezen of bedacht. Joop publiceert de komende dagen een selectie van die bijdragen. Deze keer: Simon Rozendaal
Is het mogelijk om te herkennen wat een belangrijk idee is? In theorie wel, in de praktijk echter is het vrijwel onmogelijk. Neem het concept waarmee Jim Watson en Francis Crick in 1953 kwamen: dat de over-erfbaarheid van eigenschappen eindelijk kon worden begrepen door te veronderstellen dat het DNA-molecuul de structuur van een dubbele wenteltrap met vier verschillende treden had.
Er was een lokaal sufferdje dat ergens op pagina 23 melding maakte van het feit dat twee onderzoekers uit Cambridge in het wetenschapsblad Nature met een interessante theorie waren gekomen, maar daar bleef het bij. Het was wellicht het belangrijkste idee van de twintigste eeuw, maar er was geen enkele vooraanstaande krant die het op zijn voorpagina had gezet, het was niet de talk of the town .
En dit geldt voor bijna alle grote ideeën uit de geschiedenis. Het duurt een jaar of tien tot twintig en soms zelfs nog langer voor tijdgenoten in staat zijn om een idee te wegen. Een boek dat in 2013 verschijnt, kan dus niet de pretentie hebben om de beste ideeën van 2013 te presenteren.
Met dat voorbehoud doe ik toch een poging. Het beste idee dat ik in 2013 tegenkwam, was de stelling van Anton Blok – een gerenommeerde maar voor mij tot aan zijn boek onbekende hoogleraar culturele antropologie –  dat de doorbraken in wetenschap en kunst van outsiders afkomstig zijn, van mensen die tegenslagen in het leven hebben gehad en daardoor buiten de gemeenschap zijn beland.
Ik ga niet precies weergeven wat zijn bevindingen zijn – hij heeft tien jaar aan zijn studie gewerkt en het staat helder vermeld in De Vernieuwers (Prometheus, 2013) – maar het gaat om de essentie: pas als buitenstaander kun je naar binnen kijken. Een waarlijk vernieuwend idee vereist een frisse blik. Wanneer je elke ochtend om acht uur lijn 4 naar de universiteit neemt en om vijf uur met lijn 4 weer terug naar huis koerst om ’s avonds gezellig met vrouw en kinderen te yahtzeeën, dalen de verrassende vergezichten nooit in.
Genialiteit groeit op ellende. Het is beter wanneer vader op tweejarige leeftijd onder een tram stapt, moeder een hardvochtig kreng is, dat je op de basisschool wordt uitgelachen omdat je huidskleur, religie dan wel kapsel niet deugt en wanneer je als volwassene geen fatsoenlijke baan kunt krijgen. Dat levert – net als bij Ludwig Wittgenstein, koukleumend in een huisje met uitzicht over mistige fjorden – inspiratie en tijd op om iets prachtigs te bedenken.
Simon Rozendaal (Schiedam, 1951) studeerde scheikunde aan de TU Delft, was medeoprichter van de wetenschapspagina en wetenschapsbijlage van NRC Handelsblad, stapte in 1986 over naar het weekblad Elsevier, presenteerde diverse tv-programma’s over wetenschap en schreef ruim twintig boeken, waaronder ‘Het Grote Goed Nieuws Boek’, ‘Gesprekken met Grote Geleerden’ en ‘De winkel van mijn vader’. 

Meer over:

opinie, leven,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (13)

arieroos
arieroos24 nov. 2013 - 17:06

Tsja ... Francis Crick en James Watson waren zeker geen buitenstaanders. Het waren doodnormale wetenschappers, met een doodnormale carriere, die gewoon voor een lab in Cambridge werkten toen ze de DNA structuur ontdekten. En als ik erover nadenk, dat geldt eigenlijk wel voor meer genieen. Newton werkte gewoon voor een universiteit (toevallig ook Cambridge) toen hij zijn belangrijkste werk deed, bijvoorbeeld. Of neem Kant; die leefde een zodanig georganiseerd leven, dat de inwoners van Koningsberg hun klokken gelijk konden zetten op zijn wandelingen. Toch waren zijn vergezichten aardig verrassend. Natuurlijk, je hebt ook voorbeelden van watenschappers die wel een soort buitenstanders waren; Einstein is daar de bekendste van. Maar het is zeker niet noodzakelijk om buitenstaander te zijn, als je met geniale ideeen wilt komen.

harryo2
harryo224 nov. 2013 - 17:06

Of dit nu het beste idee van het jaar was, dat weet ik niet. Maar romantisch is het zeker.

WendyB2
WendyB224 nov. 2013 - 17:06

Nou vraag ik me af hoeveel geniale ideeën de Hongerwinter van 1944 nou precies heeft opgeleverd. Het enige wat je erover kan zeggen is dat geniale ideeën nooit afkomstig kunnen zijn van conformisten, omdat conformisten per definitie nooit vernieuwende ideeën kunnen/willen hebben. Non conformisten zijn vaak outsiders en vaak ook 'losers' maar dat hoeft natuurlijk helemaal niet. De competitieve samenleving van nu waarin iedereen elkaars concurrent is leidt in ieder geval tot conformisme en dus sowieso niet naar enige prestatie van belang. Prestaties in het verleden werden altijd geleverd door specialisten en een specialist concurreert in principe met niemand. Specialisten zijn wel vaak outsiders.

WendyB2
WendyB224 nov. 2013 - 17:06

Het verhaal van deze electronicaverzamelaar vind ik wel een heel triest voorbeeld van hoe Nederland genialiteit keihard afstraft en onderdrukt. De Nederlandse 6-jescultuur en middelmatigheid begint totalitaire vormen aan te nemen. http://www.duic.nl/nieuws/56036/radioactief-materiaal-gevonden-in-huis-bejaarde/

PeterDraman
PeterDraman24 nov. 2013 - 17:06

Dat een blik van buitenaf vaak behulpzaam kan zijn mag duidelijk zijn, maar om daar vandaan te recht te komen op de conclusie dat genialiteit pas echt goed tot bloei komt door in ellende op te groeien is wat ver gezocht.

GingerTed
GingerTed24 nov. 2013 - 17:06

Alles wat je niet vernietigt maakt je sterker zei Nietsche al. Maar er zijn toch ook andere voorwaarden. Er zijn er namelijk ook die zich wentelen in slachtofferschap, en de ergsten zijn die zelf nooit werkelijk slachtoffer zijn geweest maar er naar zoeken tot ze het gevonden hebben in afkomst van generaties terug of een eigen ervaren persoonlijke tegenslag om zich er vanaf dan in te wentelen. Maar met een persoonlijk sterk karakter, sterke omringende familie die voor de vormende opvoeding zorgt tot een sterke persoonlijkheid, of een zelfverzekerde cultuur, of een combinatie van deze, zal inderdaad, zoals dit stuk dan terecht betoogt, bij tegenslagen alleen maar tot meer kracht leiden.

roher
roher24 nov. 2013 - 17:06

Als we in het midden laten of iets uit armoede 'bedacht' is of niet, dan heb je natuurlijk te maken met de omgeving die het oppakt. Is de tijd weer toe aan een beetje romantiek dan duiken deze verhalen op, van wetenschappers die op een torenkamer op water en brood diep in de boeken zitten gedoken en opzienbarende dingen voor de dag toveren. Maar wat uit het artikel blijkt is dat er een ander probleem zich aandient. Nml alsof armoede bepalend lijkt dat het suffertje je idee wel oppakt en grotere kranten niet. Zegt dat iets over het suffertje?

Woeki Hypo
Woeki Hypo24 nov. 2013 - 17:06

Genialiteit groeit op ellende. Is dit een zusje van het idee dat een crisis heilzaam is of kan zijn? Zijn dit geniale ideeën of modieuze ideeën? Ideeën, die het huidige rechtse denken, het denken van de “maximizer”, het neoliberalisme en het globalisme goed uitkomen. “Het beste idee”, “genialiteit”, en de antipool “ellende”, als extreme doelen en extreme uitdaging passen in dit rechtse denken. Vandaag in armoede, morgen miljonair en overmorgen miljardair. Het kan, als je maar wilt, in de neoliberale maatschappij. Zie je kans. Grijp die kans. Het is een piramide spel. Is een piramide spel een geniaal idee? Of alleen voor sommigen? Wat te denken van de hypothese: Genialiteit genereert ellende. Daar kunnen vast wel feiten en argumenten bij gezocht worden, die de hypothese gedeeltelijk bevestigen. Is de neoliberale economie een geniaal idee en een geniale wetenschap? Het bijbehorende rechtse denken wil ambitie, excellentie, perfectie en genialiteit, overal, altijd, alles maximaal of minimaal. Het zijn vormen van extremisme, overdrijving, die als positief gebracht worden. Maar wie krijgen de nadelen? Zijn mechanisering, automatisering, robotisering, rationalisering, uitbesteding en aanbesteding geniale ideeën? Of zijn het ideeën, waarbij genieën geen verantwoordelijkheid willen nemen voor de negatieve gevolgen? En is dat geniaal, als je geen verantwoordelijkheid neemt voor de negatieve gevolgen van een idee of een geniaal idee? Laatste vraag. Kan een idee van fraude geniaal zijn? Woeki Hypo is gematigd liberaal.

JanB2
JanB224 nov. 2013 - 17:06

Graaiers zijn dus niet geniaal.

[verwijderd]
[verwijderd]24 nov. 2013 - 17:06

Zo schrijft een dikke dichter geen poëzie en is honger de beste leermeester.

1 Reactie
lembeck
lembeck24 nov. 2013 - 17:06

Wat let je... probeer het eens, zou ik willen adviseren. Vrijwillige proberen een maand lang elke week rond te komen van 30 euro in de week. Ja, die maand lukt je zeker. Nu eens ZES maanden proberen.... wanneer haak je af? Veel mensen kunnen niet afhaken. Die kunnen niet anders.

Mozzarella
Mozzarella24 nov. 2013 - 17:06

Simon Rozendaal heeft vast een erg gelukkige jeugd gehad: Zijn stukjes in de Elsevier betreden vrijwel altijd de rechtse uitgesleten paden.

1 Reactie
CliffClavin1993
CliffClavin199324 nov. 2013 - 17:06

Van harte mee eens. Rozendaal laat ons frequent weten dat: (1) de veranderingen in het klimaat op linkse leugens en samenzweringen steunen; (2) de verwoestingen in de nucleaire reactor te Fukushima in het geheel niets voorstellen. Ik van mijn kant ben zo vrij dat rechtse, reactionaire leugens te noemen; en weet bovendien zeker dat Elsevier alles wat deze leugens kan logenstraffen mijdt als de pest, populistisch en PVV-gezind als het is. (Eén bewijs: het harde feit dat het ruimen van de reactor, al die staven, zeer lang gaat duren, wegens onvoorspelbaar en gevaarlijk, en dat er niet eens duidelijk zicht is op eventuele beschadigingen, zoals ernstige corrosie omdat er met zeewater gekoeld werd.)