Geef plantaardige melk hetzelfde belastingvoordeel als koemelk

Geachte minister Heinen en minister Hermans,

In een Kamerbrief van juli 2025 over de verbruiksbelasting schrijven uw ministeries dat u de huidige verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken wil omzetten naar een gedifferentieerde belasting op basis van het suikergehalte. 

Tegelijkertijd wordt in de brief gesteld: “Het ligt vanuit gezondheidsperspectief dan ook niet in de rede om andere plantaardige zuiveldranken dan sojadranken uit te zonderen van de gedifferentieerde verbruiksbelasting zoals in scenario VI wordt voorgesteld.” 

Koemelk, sojamelk en erwtenmelk zijn wel uitgezonderd van de verbruiksbelasting. In de onderhavige brief wordt duidelijk dat het vanuit gezondheidsperspectief juíst in de rede ligt om alle plantaardige melk tenminste hetzelfde belastingvoordeel te geven als koemelk.

Ten eerste bevat koemelk meer suiker (lactose) dan ongezoete plantaardige melkdranken. Zie het overzicht hieronder.

• AH Terra Amandeldrink ongezoet: 0,8 gram koolhydraten waarvan 0 gram suiker
• AH Terra Plantaardige haverdrink ongezoet: 8,1 gram koolhydraten waarvan 1,4 gram suiker
• AH Terra Plantaardige rijstdrink naturel: 10 gram koolhydraten waarvan 2,6 gram suiker
• AH Terra Plantaardige erwtendrink ongezoet: 0,2 gram koolhydraten waarvan 0,2 gram suiker
• Alpro Amandeldrink zonder suikers gekoeld: 0 gram koolhydraten waarvan 0 gram suiker
• Alpro Amandeldrink original: 2,7 gram koolhydraten waarvan 2,4 gram suiker
• Alpro haverdrink no sugars: 5,5 gram koolhydraten waarvan 0 gram suiker
• Alpro Barista kokos: 3,3 gram koolhydraten waarvan 3,3 gram suiker
• Alpro Barista soja: 2,6 gram koolhydraten waarvan 2,5 gram suiker
• Alpro Barista haver: 6,7 gram koolhydraten waarvan 3,3 gram suiker
• Oatly! Haverdrank halfvol calcium: 7 gram koolhydraten waarvan 3,4 gram suiker
• Oatly! Haverdrank vol: 7 gram koolhydraten waarvan 3,4 gram suiker
• Oatly! Haver barista edition: 7,1 gram koolhydraten waarvan 3,4 gram suiker
• AH volle melk: 4,6 gram koolhydraten waarvan 4,6 gram suiker
• AH halfvolle melk: 4,7 gram koolhydraten waarvan 4,7 gram suiker
• AH magere melk: 4,7 gram koolhydraten waarvan 4,7 gram suiker

Ten tweede is melk een bron van transvet en verzadigd vet. Het Voedingscentrum schrijft: “Transvet komt van nature voor in melk en vlees van herkauwers zoals koeien, geiten en schapen. [...] Transvet verhoogt het LDL-cholesterolgehalte van het bloed. LDL-cholesterol is niet goed voor de bloedvaten. Bovendien verlaagt transvet het HDL-cholesterol. Transvet verhoogt op deze manier het risico op hart- en vaatziekten. Door minder vlees en dierlijke vetten te eten, beperk je de inname van transvet. Dat kan door te kiezen voor plantaardige producten of halfvolle of magere zuivel.” 

Naast transvet is het van belang om verzadigd vet te vermijden. Het Voedingscentrum schrijft: “Verzadigd vet komt vooral veel voor in dierlijke producten, zoals vet vlees, volle melkproducten, roomboter en volvette kaas (48+). [..] Verzadigd vet verhoogt het LDL-cholesterol in het bloed. LDL-cholesterol is niet goed voor de bloedvaten. Op deze manier vergroot een teveel aan verzadigd vet het risico op hart- en vaatziekten. [...] Het is overtuigend aangetoond in experimenteel onderzoek dat het vervangen van verzadigd vet door onverzadigd vet het LDL-cholesterol verlaagt. Experimenteel onderzoek is de vorm van onderzoek met de meeste bewijskracht. [...] Het vervangen van verzadigd vet door onverzadigd vet verkleint het risico op hart- en vaatziekten.” Een overstap van koemelk naar plantaardige melk ligt geheel in lijn met dit advies. Het resulteert in de inname van minder verzadigd vet en meer onverzadigd vet. Zie in het overzicht hieronder het vetgehalte van plantaardige melkdranken versus koemelk. Plantaardige melk bevat meer van het gezonde onverzadigd vet, terwijl volle en halfvolle koemelk meer verzadigd vet bevat. Magere melk bevat helemaal geen vet en dus ook geen gezond onverzadigd vet.

• AH Terra Amandeldrink ongezoet: 1,1 gram vet, 1 gram onverzadigd vet, 0,1 gram verzadigd vet
• AH Terra Plantaardige haverdrink ongezoet: 1,4 gram vet, 1,1 gram onverzadigd vet, 0,2 gram verzadigd vet
• AH Terra Plantaardige rijstdrink naturel: 1 gram vet, 0,9 gram onverzadigd vet, 0,1 gram verzadigd vet
• AH Terra Plantaardige erwtendrink ongezoet: 2,5 gram vet, 2,2 gram onverzadigd, 0,2 gram verzadigd vet
• Alpro Amandeldrink zonder suikers gekoeld: 1,1 gram vet, 1 gram onverzadigd vet, 0,1 gram verzadigd vet
• Alpro Amandeldrink original: 1,1 gram vet, 1 gram onverzadigd vet, 0,1 gram verzadigd vet
• Alpro haverdrink no sugars: 1,8 gram vet, 1,6 gram onverzadigd vet, 0,2 gram verzadigd vet
• Alpro Barista haver: 3 gram vet, 2,7 gram onverzadigd vet, 0,3 gram verzadigd
• Alpro Barista kokos: 1,4 gram vet, 0,7 gram onverzadigd vet, 0,7 gram verzadigd vet
• Alpro Barista soja: 1,9 gram vet, 1,6 gram onverzadigd vet, 0,3 gram verzadigd vet
• Oatly! Haverdrank halfvol calcium: 1,5 gram vet, 1,3 gram onverzadigd vet, 0,2 gram verzadigd vet
• Oatly! Haverdrank vol: 2,8 gram vet, 2,5 gram onverzadigd vet, 0,3 gram verzadigd vet
• Oatly! Haver barista edition: 3 gram vet, 2,7 gram onverzadigd vet, 0,3 gram verzadigd vet
• AH magere melk: 0 gram vet, 0 gram onverzadigd vet, 0 gram verzadigd vet
• AH halfvolle melk: 1,5 gram vet, 0,4 gram onverzadigd vet, 1,1 gram verzadigd vet
• AH volle melk: 3,6 gram vet, 2,4 gram onverzadigd vet, 1,2 gram verzadigd vet

Het argument dat plantaardige melk niet dezelfde hoeveelheid eiwit bevat als koemelk is niet steekhoudend. Het is immers staand beleid dat Nederlanders minder eiwit zouden moeten consumeren. Het ministerie van Landbouw schreef in de begroting 2023: “Concrete doelstellingen zijn geformuleerd of herbevestigd en de inzet richt zich op halvering van de verspilling, verschuiving van consumptie van dierlijke naar plantaardige eiwitten, vermindering van de totale eiwitconsumptie, het transparant maken van de duurzaamheid van het voedselaanbod en het vergroten van het duurzaam voedselaanbod voor consumenten.” 

Een meta-analyse van de Erasmus Universiteit uit 2020 laat bovendien zien dat eiwitten uit vlees en zuivel leiden tot sterfte, in contrast met plantaardige eiwitten die juist gezondheidsvoordelen opleveren. De onderzoekers schrijven: “Het verband tussen de inname van dierlijke eiwitten en hart- en vaatziekten werd voornamelijk veroorzaakt door eiwitten uit vlees en zuivel. [...] maar een hogere inname van eiwitten uit peulvruchten, noten, groenten en fruit ging gepaard met een lager risico op sterfte door alle oorzaken en op specifieke oorzaken.” Uit een andere studie van de Erasmus Universiteit uit 2020 blijkt dat dierlijk eiwit uit zuivel geassocieerd is met een hoger risico op diabetes type 2. De onderzoekers schrijven: “Onze bevindingen benadrukken het belang van specifieke eiwitvoedselbronnen en dat de gebruikelijke hoge inname van dierlijke eiwitten al in een vroeg stadium schadelijk kan zijn bij de ontwikkeling van diabetes type 2.” Ook bestaat er een link tussen zuivelconsumptie en de ziekte van Parkinson.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geeft tot slot aan dat dierlijke eiwitten zorgen voor uitscheiding van calcium. Koemelk is zodoende geen efficiënte bron van calcium, waardoor de dagelijks aanbevolen hoeveelheid calcium onnodig hoog ligt. De WHO schrijft: “In het bijzonder moet de verwijdering of toevoeging van voedingsstoffen die de calciumabsorptie of -uitscheiding beïnvloeden een effect hebben op de calciumbehoefte. Twee van dergelijke voedingsstoffen zijn natrium en dierlijke eiwitten, die beide het calcium in de urine verhogen en daarom moet worden aangenomen dat ze de calciumbehoefte verhogen.”

Concluderend: het ligt vanuit gezondheidsperspectief juíst in de rede om alle plantaardige melkdranken uit te zonderen van de gedifferentieerde verbruiksbelasting. Zoals deze brief aantoont leidt dit tot minder suikerinname, minder inname van trans- en verzadigd vet, een hogere inname van gezond onverzadigd vet, een lager risico op hart-en vaatziekten en diabetes type 2 en een efficiëntere opname van calcium.

Hoogachtend,

Armanda Govers, LLM en Expert Public Affairs