Found footage

Strikt genomen geldt het fenomeen vooral gevonden bewegend-beeld. Beeld buiten context van film of video. Snippers dus, kleine stukjes 8 danwel 16mm-film of zelfs 35mm (bioscoopformaat). Zogenaamde ‘aanloopstroken’ werden door operateurs nog wel eens rücksichtslos van een andere film afgeknipt en voor de hoofdfilm gemonteerd. Een aanlopertje voor in de projector. Later werden die stukjes dan weer weggehaald en begonnen hun zwervend bestaan.

Soms zelfs betrof het hele actes van films die jaren later opdoken als unieke ‘verloren gegane’ films. Dikwijls obscuria en stomme zwart/witfilm én op kleiner formaat dus familiefilmpjes, veelal geluidloos en zonder begin, midden en einde. Alle beelden die niet in uw private handen horen dus, en aan dat verstolene karakter ontleent het genre uiteraard zijn aantrekkelijkheid.

Ook bevatten films aangetast door het zogeheten ‘vinegar’ (een chemische reactie van nitraatfilm en daarom weggegooid), vaak interessante beelden al dan niet met geluid. De verkleuringen en de originele beelden versmelten als het ware tot nieuw, vervreemdend materiaal dat de fantasie flink kan prikkelen. Oud-Filmmuseumdirecteur Peter Delpeut monteerde van dergelijk materiaal ooit twee complete films: ‘Lyrisch Nitraat’ en ‘The forbidden Quest’. Nauwelijks narratief maar simpelweg betoverende beelden uit een tijd die allang niet meer bestaat.

Toch zou ik verloren ‘weeskinderen’ als dia’s, persfoto’s en oude familiefoto’s ook onder deze noemer willen scharen. Hoe vaak komen die immers niet uit allerlei nalatenschappen op de markt terecht? Dat soort beelden zijn altijd een bron van vreugde en soms ook van verwondering. Nog interessanter wordt het wanneer het persfoto’s betreft van media die in hun digitale drang hele archieven opschoonden en opsloegen en de originelen met bananendozen tegelijk aan opkopers verkochten.

De foto boven dit stuk is gemaakt door persfotograaf Henny Kroon en is zo’n fraai voorbeeld. Een mooie, scherpe zwart/witfoto die de eenpitter maakte vlak na de bekendmaking van de verloving van prinses Beatrix en Claus von Amsberg, én vlak na die brisante foto uit 1965 van het verliefde paar door John de Rooij (Neerlands eerste echte paparazzo).

Die ‘verboden foto’, onscherp en enigszins versluierd door bosschages, wordt hier nog eens op semi-officiële wijze over gedaan. Het verliefde stel in een ongedwongen pose in de tuin van paleis Soestdijk. De wapperende rok en het voetje van de grond laten zien dat dit bepaald geen staatsieportret betreft maar eerder een foto gebruikt voor damesbladen als Margriet of Libelle.

‘Onschuldiger fotografie’, zoals oude reclamefoto’s, blijven ook een boeiend bevroren tijdsbeeld geven dat vooral in zwart/wit zo scherp is gevangen (een foto uit dezelfde partij waar ik het Koninklijk koppel aantrof vermeldt op de achterzijde ‘Margriet 20 Nov. 1954’). Bij de ongedwongenheid van de foto van Beatrix en Claus dringt zich overigens de vraag op of in deze tijden van politieke correctheid en nieuwe preutsheid een dergelijke beeld voorbij de RVD was gekomen. Te ongeposeerd, te frivool… nieuwe tijden, nieuwe zeden?

Professionele beelden die zijn gebruikt bij de opmaak van krantenartikelen of reclames laten zich aan de ‘vinder’ lezen als geheimtaal. Alleen voor ingewijden. Aantekeningen achterop en stempels verwijzen naar bladen en nieuwsfeiten van weleer en filmpjes van vakantievierende families delen zomaar hun vergeelde emoties met vreemde ogen.

Filmfoto’s (stills of lobbycards) die vroeger de vitrines van bioscopen sierden zijn soms aangemerkt als ‘onvervreemdbaar eigendom’ van de filmmaatschappijen of, pikanter, voorzien van een reliëfstempel der vaderlandse filmkeuring. Keurige, naoorlogse burgers werden hiermee veiliggesteld voor al te veel publicitaire voortvarendheid van de Amerikaanse filmmaatschappijen. Hollywoodsterren met te weinig kleren en teveel veren werden dan subtiel ‘bijgelakt’ zodat alsnog het predikaat ‘goedgekeurd’ volgde.

Daarmee was de openbare orde gered en het onschuldige publiek behoed voor het Sodom en Gomorra uit Hollywood en algeheel zedelijk verval.