Forum is een gevaar voor de democratie, daar praat je niet mee

Wat we goed moeten begrijpen is dat een cordon sanitaire geen aanval op de democratie is, maar juist de verdediging daarvan.

In zijn alarmerende essaybundel Absolute democratie, kroniek van een aangekondigde afrekening waarschuwt schrijver Ilja Leonard Pfeijffer voor een fundamenteel andere opvatting over democratie die zich in de gehele westerse wereld in het hart van de democratie heeft genesteld: de gedachte dat de winnaar van de verkiezingen het democratisch mandaat heeft om te doen wat-ie wil, onbelemmerd door rechtsstaat, checks and balances of internationale verdragen. De PVV en het Forum voor Democratie zijn de meest in het oog springende Nederlandse exponenten van deze gevaarlijke visie.

In het geval van Forum verandert het vervangen van Thierry Baudet door Lidewij de Vos als lijsttrekker hier helemaal niets aan. Het is een cosmetische ingreep. Baudet bleef immers gewoon partijvoorzitter met absolute macht binnen een autocratisch gestructureerde partij. Wat De Vos het electoraat moet bieden is niet meer dan een 'frisser' gezicht, iemand die (vooralsnog) niet ogenschijnlijk doorgesnoven op het allerhoogste podium heeft staan oreren over reptielen in mensvorm. Dat was voor sommige media al genoeg om direct over te gaan tot rehabilitatie met uitgebreide profielen en interviews waarin De Vos de standaard FvD-denkbeelden kon deponeren. Interviews waarin de term ‘remigratie' genormaliseerd werd, een eufemisme voor massadeportaties dat rechtstreeks uit het handboek van Martin Sellner komt, de Oostenrijkse neonazi die een donatie ontving van Christchurch-terrorist Brenton Tarrant die 51 mensen, moslims, vermoordde door twee moskeeën onder vuur te nemen.

Niets van het huidige Forum is nieuw. Wie naar de geschiedenis van de partij kijkt, ziet een consistente lijn vanaf de oprichting. Het is de partij waarvan de leider, Thierry Baudet dus, al ruim daarvoor (2009) op de thee ging bij veroordeelde antisemiet Jean-Marie Le Pen. Dit is de partij waarvan de leider vijf uur dineerde met de notoire Amerikaanse white supremacist Jared Taylor. Dit is de partij die banden onderhield met zogenaamde “studieclub” Erkenbrand, door de AIVD geclassificeerd als extreemrechts. Dit is de partij waar in appgroepen van de Forumjugend, JFVD, het nationaalsocialisme werd verheerlijkt, memes werden verspreid van een coke-snuivende Anne Frank, en waar extreemrechtse terroristen als Anders Breivik en Brenton Tarrant, gezamenlijk verantwoordelijk voor 128 doden, een 'goddelijk duo' noemden.

Anno 2026 staan tal van leden van die beruchte appgroepen van de JFVD - waar ook Lidewij de Vos haar partijloopbaan begon - op hoge, verkiesbare plekken voor de gemeenteraadsverkiezingen. Plots lijken er hier en daar wat mensen wakker te worden, wat in tot nu toe zeker vier gemeenten heeft geleid tot het bij voorbaat uitsluiten van Forum aan collegevorming of wat voor samenwerking dan ook. Een uitstekend initiatief, maar hoezo zijn ze nu pas wakker?

Forums gedachtegoed is vanaf dag 1 doordrenkt met concepten die rechtstreeks uit het extreemrechtse arsenaal komen. We zijn de bizarre ‘Uil van Minerva’-toespraak nog niet vergeten, toch? ‘Boreaal Europa’ is nooit iets anders geweest dan een hondenfluitje voor arisch rasdenken. 'Homeopathische verdunning' is niets anders dan het verkondigen van de zogenaamde “omvolking”, de complottheorie die talloze extreemrechtse massamoordenaars inspireerde. Zoals gezegd, niets van het huidige Forum is nieuw.

Het kerstgala van de JFVD in december 2025 was een who's who van Europees extreemrechts. De “frisse” FVD-fractievoorzitter De Vos zat aan tafel met deze mensen. Dit waren haar eregasten.

Wanneer je Forum fascistisch of nazistisch noemt is er altijd wel iemand die tut-tuttend met een vingertje komt wapperen dat de partij niet onder die wimpels geschaard mag worden omdat ze democratisch zou zijn. Wat Forum voor Democratie wil is met democratische middelen de democratie ontmantelen. Dat is heel wat anders. Baudet zei zelf dat "het allerbeste zou zijn als wij absolute heersers zijn". Om de een of andere reden willen wegkijkers altijd dat je de woorden van dictators-in-de-dop niet serieus nemen. Herinner je je nog dat Trump zei dat hij op dag 1 een dictator zou zijn? Grapje, toch?

Bij Forum zien we precies wat Pfeijffer bedoelt met 'absolute democratie': het idee dat het ondemocratisch zou zijn als de winnaar van de verkiezingen zich belemmerd ziet door regels, wetten en ongekozen rechters. FVD-kiezers roepen om het hardst zich zorgen te maken om de democratie, wat er in werkelijkheid op neerkomt dat hun partij wordt gefrustreerd door de grenzen van de rechtsstaat.

Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Nijmegen hebben het juiste gedaan door FvD uit te sluiten van coalitievorming. Zoals gezegd een goed begin, maar dit moet breder. De media moet stoppen met het normaliseren van extreemrechts gedachtegoed door De Vos vanzelfsprekend uit te nodigen om 'remigratie' te bepleiten. Andere partijen moeten ophouden te doen alsof FvD een normale gesprekspartner is.

Pfeijffer wijst in zijn boek op het grote gevaar van onverschilligheid: de extreemrechtse en antidemocratische krachten willen niks liever dan die houding en daar moeten we ons tegen teweerstellen. Zijn voorbeelden van premier Meloni in Italië zijn leerzaam: door antidemocratische stapjes zo klein te maken dat je ze nauwelijks merkt, en door de pers onder controle te brengen (zie ook Polen en Hongarije), lijkt het voor veel mensen lange tijd alsof er geen vuiltje aan de lucht is. Tot het te laat is. Dat het niet met kleine stapjes hoeft te gaan, die afkalving van de vrijheid, maar ook in één klap allemaal kan worden vernietigd zien we in de VS.

Wat we goed moeten begrijpen is dat een cordon sanitaire geen aanval op de democratie is, maar juist de verdediging daarvan. Democratieën hoeven geen partijen ruimte te geven die deze democratie willen afschaffen. Karl Popper's paradox is hier van toepassing: onbeperkte tolerantie leidt tot de ondergang van de tolerantie zelf. FvD heeft meermaals bewezen niet geïnteresseerd te zijn in democratisch debat, maar slechts in het creëren van angst, het aanwakkeren van haat tegen minderheden, en het ondermijnen van rechtsstatelijke principes.

De banden met terrorisme-verheerlijkers, neonazi's, white supremacists en deportatie-voorstanders zijn de bruine draad die door de hele partij heen loopt. Forum voor Democratie was altijd al een gevaar voor minderheden, voor de rechtsstaat, voor de democratie zelf.

Pfeijffer heeft gelijk. We kunnen niet doen alsof er géén reden is om bang te worden. Het is het absolute minimum van een democratie dat die permanente waakzaamheid vereist: ‘De democratie kan uitsluitend worden beschermd door een verbond van alle democratisch gezinde partijen tegen de antidemocratische krachten.’

Het is belangrijk om geen dag langer te wachten met een cordon sanitaire. Elke poging om extremisten te beteugelen door ze bij het democratische proces te betrekken is futiel. Dat geldt voor de politici en voor de kiezers. Aan het eind van hoofdstuk 23 van Absolute democratie debiteert Pfeijffer misschien wel de grootste waarschuwing van allemaal: ‘Mensen kiezen niet voor fascisme uit onwetendheid, ze kiezen voor fascisme omdat ze er zin in hebben.’ Laat ze daar niet mee wegkomen.