Feministen hebben te weinig oog voor het lot van vrouwen in Soedan

co-auteur: Jos Hummelen (presentator van De Africast)

De Dikke van Dale kreeg er onlangs een nieuw woord bij: vulvalip. Feministisch Nederland vierde het als een overwinning voor hoe we over het vrouwelijk lichaam spreken. Terecht. Woorden doen ertoe. Maar terwijl Nederland discussieert over het juiste woord voor een deel van het vrouwelijk lichaam, worden in Soedan vrouwen en meisjes verkracht, ontvoerd en vernederd juist vanwege datzelfde lichaam. Daar blijft het opvallend stil over.

Dit pleidooi is geen pleidooi om de ene vrouwenstrijd belangrijker te maken dan de andere. Het roept wel een ongemakkelijke vraag op: waar eindigt onze feministische solidariteit? En waarom lijkt die zoveel moeilijker hoorbaar wanneer de vrouwen om wie het gaat Soedanees zijn?

Een gang langs de websites van verschillende feministische organisaties laat een waaier aan onderwerpen zien: van het Nieuwe Spelalfabet (van Ali tot Zeynep) tot een artikel over inclusie bij de kinderopvang. Maar zoek op 'Soedan' en het wordt ineens een stuk stiller. Een reportage in De Volkskrant gaat langs een Utrechtse feminist die het woord 'schaamlip' wil vervangen door 'vulvalip'. Een concreet doel en een belangrijke strijd, zoals we dat door de geschiedenis heen van feministische organisaties zagen. We feliciteren de activisten die zich hier voor hebben ingezet en hopen dat er nu ruimte komt om zich solidair te tonen met vrouwen in Soedan. Want, terwijl wij hier bezig zijn met het vinden van de juiste woorden, vind in Soedan de meest systematische campagne van seksueel geweld tegen vrouwen in de recente geschiedenis plaats. Zwarte vrouwen worden verkracht zodat hun baby’s tenminste 'Arabisch' zijn.

Uit onderzoek van UNICEF blijkt dat tussen januari 2024 en februari 2025 minstens 221 kinderen slachtoffer werden van verkrachting, onder wie zestien kinderen jonger dan vijf jaar. Vier van hen waren nog maar één jaar oud. Sta daar misschien maar niet te lang bij stil. Sinds 2025 is het geweld tegen vrouwen toegenomen. Onderzoekers van de Verenigde Naties documenteerden massaverkrachtingen in en rond El-Fasher, waar vrouwen en meisjes van zeven tot zeventig jaar oud werden verkracht, soms voor de ogen van hun eigen familie.  Mensenrechtenorganisaties beschrijven bovendien hoe vrouwen door milities worden vastgehouden en als seksslaaf worden ingezet. Dit is geen bijkomende wreedheid van een oorlog. Het is een oorlogstactiek.

Soedanese vrouwen zijn namelijk veel meer dan alleen slachtoffer. Ze zijn al eeuwenlang leiders. Van de Kandakes, de krijgshaftige koninginnen van het oude koninkrijk Kush, tot hun voortrekkersrol in de revolutie van 2019, waarin vrouwen letterlijk en figuurlijk vooraan liepen in de protesten tegen het regime van Omar al-Bashir. Ook nu, temidden van huiveringwekkend seksueel geweld, houden vrouwen hun gemeenschappen draaiende. Ze werken in gaarkeukens, vangen de talloze ontheemden op, starten kleine bedrijfjes, geven kinderen les en houden, kortom, het verzet in leven. Juist daarom is het geweld tegen hen gericht: als je vrouwen raakt en ontmenselijkt, dan verneder en ontwricht je de hele gemeenschap.

Geweld tegen vrouwen in Soedan is dan ook geen bijkomstigheid. Het wordt strategisch ingezet om gemeenschappen te terroriseren, sociale structuren kapot te maken en vrouwen die van oudsher politiek actief zijn, het zwijgen op te leggen. Zoals een Soedanese activiste het onlangs verwoordde tegenover Global Fund for Women: nergens in Soedan is een vrouw nog werkelijk veilig.

Wat nodig is, gaat verder dan geld alleen en morele steun. Een goed voorbeeld van waar die steun naartoe zou moeten, is het recente initiatief Sudan Civic Convergence Tracks, waarin vrouwen en maatschappelijke organisaties uit alle provincies van Soedan samenwerken aan een gedeelde agenda voor vrede. Vrouwen aan tafel: een goede zaak. Ook moet er een speciaal tribunaal voor de vervolging van daders van verkrachting en seksueel geweld komen, zodat straffeloosheid niet de norm blijft. Kan Nederland daar een rol spelen? Daarnaast springt de rol van sociale media in het oog. De des- en misinformatie over Soedanese vrouwen voedt vrouwenhaat en maakt vrouwen die zich uitspreken nog kwetsbaarder. Wie klopt er eigenlijk aan bij X, TikTok of Meta om hen daarvoor ter verantwoording te roepen?

Vanuit Amsterdam wordt Radio Dabanga gemaakt en worden de feiten tegenover de feitenvrije haat gesteld. Soedanese vrouwen durven verslag te doen, met gevaar voor eigen leven. Misschien hoeven we dus niet minder verontwaardigd te zijn over wat hier gebeurt. Misschien moeten we onze verontwaardiging alleen wat internationaler maken.

De strijd van Nederlandse feministische bewegingen en die van Soedanese vrouwen staan uiteindelijk niet tegenover elkaar. Een vrouw die strijdt voor taal die haar lichaam niet reduceert, en een Soedanese vrouw die strijdt om zeggenschap over datzelfde lichaam niet met geweld te verliezen, vertrekken vanuit hetzelfde principe: een vrouw behoort zichzelf toe.

En precies daarom wringt de stilte rond Soedan. Solidariteit is relatief eenvoudig wanneer een strijd dichtbij is, herkenbaar voelt en onderdeel wordt van ons publieke debat. De echte test komt wanneer de vrouwen duizenden kilometers verderop wonen, nauwelijks de krantenkoppen halen en weinig politieke macht hebben. Soedanese vrouwen vragen niet om medelijden. Ze vragen om dezelfde solidariteit, aandacht en rechtvaardigheid die feministische bewegingen overal ter wereld opeisen.

Misschien is dat wel de ongemakkelijkste vraag van allemaal: Is feministische solidariteit werkelijk universeel als sommige vrouwen harder moeten schreeuwen om gehoord te worden?