Fascisme moet je aanpakken, laat je niet lamslaan

Na jaren van waarschuwen dat het fascisme opkomt zijn we helaas op het punt beland dat waarschuwen voor de opkomst plaats moet maken voor waarschuwen voor het onjuist aanpakken van fascisten en fascisme. Dat we het moeten hebben over hoe we het nu bevechten en de kop indrukken. Dat we moeten eisen dat mensen zich niet langer neutraal opstellen maar actie ondernemen.

Want al heel lang is er gewaarschuwd voor de gevaren van extreemrechts. Van de normalisering. Van hoe de media en de politiek het fascisme ruimte blijven geven en wat de gevolgen daarvan zijn. Zowel in Nederland als daarbuiten. Nu het voor het grote deel van de mensen niet meer te ontkennen is dat het er is, zeker met hoe Trump zich nu verhoudt, is het tijd om duidelijk te maken dat het alsnog verkeerd kan gaan aflopen als we niet juist handelen hiertegen.

Voor een groot deel is Nederland nog niet op het punt waar Amerika is, maar dat kan heel snel gebeuren en zo ver weg daarvan zijn we helaas niet, maar ik zal de extremere voorbeelden van Amerika gebruiken omdat het ons als samenleving meer tijd geeft om proactief te handelen.

Propaganda
Eerst begin ik kort even met propaganda. Heel veel mensen hebben hier een misplaatst idee van. Dat propaganda niet meer is dan het overbrengen van een bepaald idee en mensen te overtuigen daarin te geloven. Voor een deel is dat juist, en daarin is bijna alles propaganda te noemen en is het ook gewoon een feit dat iedereen, ja ook jij, de lezer, er vatbaar voor is en er waarschijnlijk ook ‘in trapt’. De vraag is alleen, is dat per se erg? Niet altijd, als je bijvoorbeeld van standpunt bent veranderd over van individualistische denkwijzen naar een collectievere denkwijze over hoe de maatschappij ingericht zou moeten worden. Propaganda is dus niet inherent alleen maar slecht.

Maar propaganda is ook meer dan alleen overtuigen van een andere visie, of zelfs ‘indoctrinatie’ in die visie. Propaganda kan namelijk nog heel veel erger zijn. Het kan mensen letterlijk lamslaan en ongevoelig maken voor de wereld om hen heen. Waarschijnlijk overkomt het jou ook. Een grote kans dat terwijl je dit leest je al misschien door hebt: “Verrek, ik doe dit!”, omdat je bijvoorbeeld minder naar het nieuws kijkt. Minder vaak met vrienden en familie praat over de politiek. Minder bezig bent met wat er gebeurt buiten je directe omgeving om. Uit ‘zelfbescherming’, omdat het je allemaal te veel wordt.

Ook dat is een doel en een bijeffect van propaganda. Dat je uiteindelijk zo lamgeslagen bent dat je alles maar laat gebeuren. Want wat kan je eigenlijk ook ertegen doen? En hierbij hoeft dus niet gelogen te worden. Het is niet nodig dat iemand je vertelt dat de wereld wit of zwart is, het is niet nodig om bronnen te verbergen of aan te dikken. Het gaat er alleen maar om dat jij uiteindelijk passief blijft.

Dit zien we veel om ons heen, maar ook zeker in de VS. En het meest kwalijke is het als mensen met macht om wél te handelen en daadkrachtig te handelen dat tegenwerken. Bijvoorbeeld door te zeggen dat je beter rustig kan blijven, dat je niets moet uitlokken, omdat de fascisten dat zouden willen. Maar wat fascisten juist willen is dat je thuisblijft, dat je niet in verzet komt.

Fascisten hebben altijd hulp
Fascisten komen nooit plots aan de macht. Mussolini, Hitler, Salazar en Franco konden allemaal niet aan de macht komen zonder hulp. Hulp vanuit de samenleving, van mensen met (economische of politieke) macht en hetzelfde geldt voor de opkomende fascisten nu. Trump in Amerika, Wilders, Baudet en Eerdmans hier, Orban in Hongarije, Farage in het VK, Le Pen in Frankrijk. Allemaal mensen die steun krijgen vanuit de politiek en economische krachtpatsers. In hun eentje vaak irrelevant, niet charismatisch en makkelijk te ridiculiseren. Maar doordat ze steun krijgen van mensen met geld en macht vaak meer op de voorgrond geduwd dan zonder die hulp.

Daarbij spelen natuurlijk ook de media, in brede zin, een rol. Die vaak ‘nieuw’ meer aandacht geven dan ‘oud’. Echt lang niet altijd met slechte bedoelingen en zeker nu vaak niet omdat ze ook eigendom zouden zijn van een fascist (dat was ‘vroeger’ vaak wat makkelijker). Maar te vaak zullen media dit soort mensen uitnodigen om live aan te schuiven op TV of vrij aan het woord te laten. Soms met het misplaatste idee dat de ‘mensen thuis wel beter weten’. Helaas werkt het zo dat alles wat media aandacht geven ook gelegitimeerd wordt. Zeker als het zonder veel tegenspraak gebeurt.

Maar ook na hun opkomst, wanneer fascisten hun macht willen consolideren, hebben ze nog hulp nodig. Juist in deze cruciale fase, waar fascisten nog tegengewerkt kunnen worden, zou hun alle hulp ontzegd moeten worden. Want in deze fase is het vaak nog mogelijk om het fascisme zonder bloedvergieten een halt toe te roepen. Want als fascisten de macht hebben geconsolideerd, geven ze het ook niet meer zonder slag of stoot weg. Dan kan je het alleen bevechten met gewapend verzet.

In deze fase doen fascisten er ook alles aan om de macht van de gewone man te beperken. Fascisten zullen proberen de rechterlijke macht kleiner te maken of buiten spel te zetten. Ze zullen proberen dit te verhullen als iets goeds voor het volk, omdat deze rechterlijke macht alleen maar tegenwerkt. Ze zullen ook wetten aan hun laars lappen of met nieuwe wetten komen die haaks staan op de huidige wet, waarbij er meer macht naar hen gaat. Er zijn binnen en buiten Nederland legio aan voorbeelden te bedenken. Het verdacht maken van rechters als politiek gekleurd, of met wetten komen die rechten afpakken van je medemens, wellicht omdat ze als ‘anders’ worden geframet, of door met een eigen paramilitaire eenheid te komen die angst en terreur zaait voor degene die daarvan de baas is, zoals we nu ook in de VS zien gebeuren.

Dat kunnen ze niet doen zonder hulp. Al bestaat die hulp maar uit passiviteit.

Fascisten altijd tegenwerken
Wil je fascisme stoppen, dan zul je er dus voor moeten zorgen dat fascisten geen hulp krijgen. Geen actieve hulp zoals geld, vrije aandacht in de media en medewerking op politiek vlak, maar zeker ook niet passieve hulp door maar af te wachten en te vertrouwen op een systeem dat constant wordt afgebroken door de fascisten als ze in een positie van macht verkeren.

Voor ons in Nederland zitten we, sinds de val van het kabinet, vooral in de fase dat we ons moeten richten op het tegengaan van actieve hulp aan fascisten. Dat politici en politieke partijen zich volledig distantiëren van deze fascisten en de media breed zich ervan weerhouden om fascisten gratis zendtijd te geven door middel van (live) interviews. En met name moeten politici zich realiseren dat er op geen enkele manier met fascisten samengewerkt moet worden. Niet in het vormen van een meerderheidskabinet, noch in het vormen van een minderheidskabinet. Macht is macht voor fascisten, en die zullen ze altijd voor henzelf gebruiken. Hoe redelijk ze zich ook voordoen naar je.

Maar ook in Nederland wordt er constant voorgehouden dat ‘het niet zo’n vaart zal lopen’, het niet zó extreem zou zijn, er nog altijd meerdere partijen nodig zijn voor een meerderheid en nog duizenden andere excuses waaruit je zou op moeten maken dat je maar moet vertrouwen in het systeem en vooral niet actief in verzet moet gaan komen. Maar die passiviteit zal altijd leiden tot verlies van de democratie, zoals we nu ook in de VS zien gebeuren.

En dat brengt mij op een heel ander punt, waarover ik eigenlijk eerst alleen wilde schrijven, voor ik de rest even wilde toelichten om het begrijpelijker te maken.

Het falen van Tim Walz
Al weken worden de inwoners van Minneapolis in de staat Minnesota van de VS geterroriseerd door fascistische knokploegen, zogenaamd om illegale migranten op te pakken maar feitelijk is het straatterreur gericht tegen iedereen waar Trump bang voor is. Dat is ook de reden dat Trump niet zijn knokploegen naar ‘Rode’ staten stuurt en alleen naar ‘Blauwe’ staten, waar Democraten de ‘macht’ hebben. Met doden tot gevolg die dan via propaganda weer zo erg grijs worden gemaakt dat mensen zich ervoor afzonderen en passief blijven.

In die setting is het dan ook nodig om actief in verzet te komen tegen dit soort fascistische straatterreur. Door je macht te gebruiken om de macht van iemand als Trump te toetsen. Zoveel macht heeft Trump namelijk niet. Wat je vooral niet moet doen is, als machthebbende die tegen een fascist in kan gaan, je neerleggen bij wat Trump doet. Tim Walz, de gouverneur van de staat Minnesota, doet dat dus wel.

Gisteren kwam hij naar buiten met een videoboodschap gericht aan de inwoners van zijn staat. Hierin zei hij onder andere dat mensen zich niet moeten uitlokken, passief moeten blijven, alles alleen maar moeten opnemen en te vertrouwen in het rechtssysteem. “Trump wants a show, don’t give it to him.”

Maar daar gaat het dus fout, het rechtssysteem is in handen van iemand die zich daar weinig van aantrekt. Die zijn knokploegen zal blijven sturen om mensen bang te maken en naar willekeur te doden. Dit houdt niet vanzelf op zolang hij niet wordt tegengewerkt en dat doe je, in de VS, niet meer via de rechter. Dat doe je door er macht tegenover te zetten. “Trump doesn’t want a show, he wants you to take it lying down like a bitch."

Fascisten ‘please’ je niet
Het is tijd dat mensen in de VS in georganiseerd verzet komen tegen de fascistische machtsovername van Trump en de zijnen. Vertrouwen op een herstel naar het normaal heeft er alle schijn van dat het zal falen. Dat het uitstellen van handelen leidt tot het overwinnen van het fascisme. Trump staat nu ook weer op het punt de ‘insurrection act’ te gebruiken. Zoiets moet je voor zijn, zeker als je al een jaar ziet waar Trump toe in staat is. Deze ICE-razzia’s zijn namelijk al lang aan de gang en er zijn al veel doden gevallen. Wie houd je dan nog voor de gek als je stelt dat dit vanzelf wel weggaat? Laat staan dat het nog maar de vraag is of er nog ‘tussentijdse verkiezingen’ plaats zullen vinden.

Uiteindelijk is het ook alleen macht wat fascisten in de weg kan staan, wat ze terug kan duwen. Zie het als een pestkop; houd een pestkop op met pesten als je maar stil blijft liggen op de grond en je jezelf laat vernederen? Of houdt een pestkop op als je terugslaat, als je mensen op je heen verzamelt die je helpen die pestkop te verslaan? En wat voor advies geef jij je kinderen als ze worden gepest op school? En wat als de school zelf het probleem negeert? Ik kan mij niet voorstellen dat je dan zegt dat je kind zich maar moet laten pesten.

Zo werkt dat ook met fascisten, ook met Trump. Dat hebben we ook al vaak gezien. Mamdani was bijvoorbeeld heel hard voor Trump, zei gewoon waar het op stond, zonder daarbij te hoeven liegen. Gebruikte ook het woord ‘fascist’ om Trump te omschrijven. En wat deed Trump? Die nodigde Mamdani uit in het Witte Huis en liet Mamdani daar gewoon Trump een fascist noemen.

En zo gebeurde het deze week ook met Jerome Powell, de baas van de Federal Reserve. Die ging eerst tegen Trump in, waarna er van de week een soort ‘gijzelingsfilmpje’ werd geplaatst. Hierna was er zoveel terugslag richting Trump van mensen om hem heen met macht, dat Trump bang werd en nu anderen, zoals Pirro, de schuld geeft en onder de bus gooit. En zo gaat het altijd. Overal waar Trump tegengas krijgt daar krabbelt hij terug.

En dat blijft dus ook de belangrijkste les van dit stuk. Fascisten kunnen alleen maar groeien en doorgaan als niemand ze tegenwerkt. Zo kan je iemand als Trump niet te vriend houden door hem te vertellen hoe geweldig hij is, of hem ‘Daddy’ te noemen en met vleiende sms’jes te komen, dat is door hem te laten zien dat er consequenties zitten aan zijn daden. Ook daarin zit een belangrijke les voor de EU als blok. Juist nu moet de EU samen zich hard opstellen en naar Trump seinen: “Nee, jullie krijgen Groenland niet. Groenland is van de Groenlanders.” Dit moet je ook niet achter de schermen doen, maar daar waar het strijdtoneel van Trump ligt. In het openbaar, waar hij zich moet verdedigen en hij niet het één kan zeggen waar iets totaal anders is besproken.

Fascisme en links in Nederland
Ik heb het nu veel gehad over de actualiteiten in de VS dat ik toch weer even moet terugbuigen naar Nederland. Want ook in Nederland zie je dit gedrag heel erg. We zagen het bijvoorbeeld op 20 september, bij de “Malieveldslag”.

Al snel werd getracht te doen alsof het nieuws niet gepolitiseerd mocht worden. Er kwam een verklaring dat dit geweld zou veroordelen, waar nota bene de partijen opstonden die het geweld aanwakkerden (en nog steeds doen). Sindsdien is, in strijd met de waarschuwingen vanuit de AIVD en de NCTV, extreemrechts verder genormaliseerd. Ook tijdens deze formatieperiode is er getracht door de VVD om met zo’n extreemrechtse partij een kabinet te vormen. Wat overigens veel zegt over hoe de VVD naar extreemrechts kijkt. Al heeft de huidige leider al langere tijd een blinde vlek voor waar het politieke gevaar werkelijk zit.

Maar ook hier worden we murw geslagen. Wordt ons constant weer een nieuwe fophef voorgehouden die verschrikkelijk zou zijn. Moet links wéér luisteren naar rechts, terwijl rechts van alles aan het verzinnen is over wat links nu weer vindt. Het is daarom ook de hoogste tijd dat we eens een echte lijn in het zand trekken. Dat we zeggen dat het nu wel eens afgelopen is met het constant over ons heen laten lopen en ons laten aanpraten wat we moeten vinden van iets.

Links, wij dus, moeten eens stoppen met het constant willen pleasen van anderen. Laten we eens doen wat wij willen. Laat linkse partijen eens opkomen voor de idealen en waarden waar wij voor staan. Laten we ons eens leiden door onze ideologie. Laten we ons vooral niet aanpraten dat we nu mee moeten werken aan alles wat het minderheidskabinetje wil, omdat dit een soort van verkapt idee is dat het in het landsbelang zo moet.

Het landsbelang is namelijk niet een ‘stabiel minderheidskabinet’. Het landsbelang is dat we de welvaart weer eerlijk gaan herverdelen. Dat we eens stoppen met iedereen een kans geven, maar dat iedereen de mogelijkheid krijgt. Dat we onszelf niet in de passiviteit laten lullen omdat [x] niet kan vanwege Europa of omdat de VS zo eng is. Nee, laat onszelf onze koers bepalen in plaats van dat van buitenaf op laten leggen.

En laat ons het fascisme wéér verslaan.