Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Rutte jammert over wantrouwen Kamer

Oppositie constateert patroon: premier houdt telkens informatie achter
Joop

Fantasten hebben vaak gelijk

  •  
03-12-2011
  •  
leestijd 6 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Geef 'onuitvoerbare' dromen weer de ruimte
We leven in een tijdperk van permanente noodgevallen. Crisis volgt op crisis en ramp op affaire. We schrikken op van een verdwaalde orka, een verdrietige asielzoeker of gekibbel in de top van een voetbalclub. Altijd is er de financiële crisis, het kloppend hart van ons politieke bewustzijn. Maar ondertussen blijven onze politici fantasieloze utilisten: ze repareren het heden zonder na te denken over een andere toekomst. De diagnose is eenvoudig: het utopisme is dood.
‘En maar goed ook’ zullen vele rechtgeaarde liberalen, wijs geworden socialisten en zelfgenoegzame conservatieven zeggen. Want inmiddels weten we wel waar utopieën op uitlopen: chaos, rampen en – in het ergste geval – genocide. Aan het begin van de eenentwintigste eeuw staat de zelfverklaard realist die weet dat de Tuin van Eden voorgoed is verdord. Het enige wat overblijft is de tuin van Candide, die we zo goed en zo kwaad als het gaat moeten onderhouden.
Radicale ideeën over een betere wereld zijn letterlijk ondenkbaar geworden. ‘Dromen, durven en doen’ leren we tegenwoordig van gedragsgoeroes in plaats van intellectuelen. ‘Iedereen heeft dromen op het gebied van werk, relatie, gezondheid, persoonlijke ontwikkeling…’ zo staat er op de achterkant van een boekje van geluksdokter Ben Tiggelaar. Achter die obsessie met ons eigen succes gaapt een gat waarin de droom van een betere wereld past.
Hoe is het zover gekomen?
In de eerste plaats, zo luidt het argument, heeft de geschiedenis geoordeeld dat alle utopieën gedoemd zijn te mislukken. Al op de middelbare school wordt er met behulp van spannende romans als Brave New World en 1984 ingepeperd dat dromen uiteindelijk in nachtmerries veranderen. Een utopie wordt een dystopie, of sterker nog, een utopie is een dystopie. Terwijl we een dyslecticus helpen met lezen, zeggen we tegen de dystoop dat hij zijn utopie maar beter kan vergeten.
Maar wie zegt dat het oordeel van de geschiedenis ook eerlijk is? Hebben de utopisten echt zoveel bloed aan hun handen? Er zijn sterke aanwijzingen dat het geloof in een betere wereld geen eerlijke kans heeft gekregen.
Hoe het verlangen naar een wereld van geluk, vrede en overvloed verantwoordelijk kan zijn voor de gruwelen van de twintigste eeuw is mij een raadsel. Het nazisme was geobsedeerd met een eeuwige rassenstrijd, niet met een vreedzaam Luilekkerland. Natuurlijk, de Nazi’s hadden ook hun ideeën over een gezond en vrolijk leven. Maar dat de Nazi’s het volkorenbrood de ‘Endlösung’ van het broodvraagstuk noemden maakt een pleidooi voor de schijf van vijf toch nog niet genocidaal?
Als we afdalen naar het moratorium van de twintigste eeuw dan blijkt dat utopieën, zelfs als we ze heel ruim definiëren, voor niet meer dan een vijfde van alle politieke doden verantwoordelijk zijn. In een wereld die moderniseert en rationaliseert eisen religie, nationalisme en hebzucht nog altijd het gros van de slachtoffers. En dat sommige gelovigen tot geweld oproepen brengt toch niet alle religies in diskrediet? Waarom zou dat wel gelden voor het utopisch denken?
De Amerikaanse historicus Russell Jacoby heeft een onderscheid gemaakt tussen twee vormen van utopisch denken. Met de eerste vorm zijn we welbekend. Het is het utopisme van de blauwdruk.
De blauwdruk biedt geen abstracte idealen, maar kraakheldere richtlijnen waar in geen geval van afgeweken mag worden. Neem Tommaso Campanella, die in 1602 de exacte kledij van de inwoners van zijn utopie beschreef. Zij dragen ‘witte onderkleding’, ‘zonder plooien’ en met ‘bolvormige knopen’. Aan de voeten horen ‘grote sokken’, een soort van ‘halve sandalen die zijn vastgemaakt met gespen’ en daarover weer een ‘halve schoen’. De zogenoemde ‘Metafysicus’ die aan het hoofd staat van Campanella’s ideale ‘Zonnestad’ weet via een netwerk van informanten alles over zijn onderdanen. Iedereen is verplicht elkaar lief te hebben; op haat staat de doodstraf. Particulier bezit is ten strengste verboden.
Campanella’s utopie lijkt verdacht veel op het communisme van de twintigste eeuw: goede bedoelingen met een gruwelijke uitkomst. De utopie van de blauwdruk is een utopie van dwang: mensen moeten dit geloven, moeten dat eten en moeten deze kleding dragen. De blauwdruk geef een kraakhelder beeld van het keurslijf waarin de toekomst gedwongen wordt.
In dat opzicht past het blauwdruk-utopisme perfect bij onze tijd: een tijdperk van extreme visualisatie. Deze samenleving  wordt overspoeld door een tsunami van beelden. Wat is er eigenlijk nog waar van het cliché ‘een beeld zegt meer dan duizend woorden’? Hoe groter het billboard hoe verder het in betekenisloosheid verzandt. Zoals een oncharmante foto de herinnering aan een geniaal feestje teniet doet, zo damt de hypervisualisatie ons eigen inbeeldingsvermogen in. De beelden uit het nu verblinden ons voor visioenen van de toekomst.
Kinderen krijgen via televisie, Internet en digitale schoolborden hun dagelijkse portie plaatjes en filmpjes toegediend. Alles wat abstract is moet een gezicht krijgen. Ze mogen zich ook niet meer vervelen; de televisie en een eindeloze toevoer van speelgoed zorgen daar wel voor. De speelplaats van het kind is geen boomhut in het veld, maar een plein vol toestellen met veiligheidslicentie. Voetbal verplaatst zich van de straat naar het veld, waar papa’s schreeuwend aan de zijlijn staan. Dat er ook iets verloren gaat met de komst van coaches en uniforms wordt over het hoofd gezien.
De kolonisatie van de tijd en ruimte van het kind ondermijnt zijn fantasie voor de rest van zijn leven. Spelen is niet langer een creatieve bezigheid maar een vorm van bezigheidstherapie. Eens vermaakten kinderen zichzelf en was verveling nog geen gevaarlijke ziekte. Het medicijn tegen verveling, opwinding, is een drug die uiteindelijk passiviteit veroorzaakt. ‘Een generatie die niet tegen verveling kan zal een generatie van de middelmaat zijn’, schreef Bertrand Russell al in 1930.
In deze tijd van hypervisualisatie zou nog een utopische blauwdruk niet meer zijn dan nog een billboard aan de kant van de weg. De utopie van de blauwdruk is, evenals het billboard, vooral een spiegel van de eigen tijd. Voor een glimp van de hemel wordt de catalogus van vandaag opengeslagen. Zo raakt de blauwdruk al snel gedateerd – in de kleding van Campanella zou niemand zich meer durven vertonen.
Er is een andere vorm van utopisch denken. Deze utopie weerstaat de tirannie van de beelden en stelt geen harde richtlijnen voor de toekomst. Het is iconoclastisch. Als de utopie van de blauwdruk een haarscherpe foto is, dan is de iconoclastische utopie niet meer dan een abstract schilderij.
Deze traditie van utopisch denken is vooral in leven gehouden door Joodse denkers. Omdat zij geen beeld verbonden aan hun utopie bleven zij trouw aan het tweede gebod: ‘Gij zult geen godenbeelden maken’. Het Jodendom is een religie van het boek – in tegenstelling tot het oudere polytheïsme dat in de greep was van een beeldenfetisj. Heilige teksten zijn nooit eenduidig en vergen constante herinterpretatie. Daarmee stimuleren ze de verbeeldingskracht. Maar in de eenentwintigste eeuw zijn we teruggevallen op de beeldenafgoderij van onze voorvaders.
Voor de iconoclasten bestaat er geen harde tegenstelling tussen redelijke voorstellen en onuitvoerbare dromen. Een utopisch gedachtegoed kan, juist door abstract te blijven, concrete maatregelen stimuleren. Voor wie goed kijkt zit de geschiedenis vol met succesvolle fantasten. Was Martin Luther King ten prooi gevallen aan een naïef utopisme toen hij riep dat hij een droom had? Was Gandhi een idioot toen hij zei dat ‘de waarheid en de liefde altijd zullen overwinnen’?
Ideeën die eens met hoofdletters werden geschreven, Vrijheid, Gelijkheid en Eeuwige Vrede, worden tegenwoordig als gevaarlijke illusies beschouwd. Maar King begreep dat hij niet verraden kon worden door zijn ideeën, integendeel, het was de bittere realiteit die zijn ideeën tekort deed: 
I have a dream that one day this nation will rise up and live out the true meaning of its creed: “We hold these truths to be self-evident: that all men are created equal.
Het was niet meer dan een droom. Maar die droom was genoeg om de wereld te veranderen.
Een ex-bankmedewerker werd onlangs gevraagd waarom hij meedeed aan de Occupy protesten terwijl de beweging geen standpunten heeft. ‘Ho is even. Geen standpunten?’, reageerde hij verontwaardigd,  ‘Die hebben we wel: we vinden dat het zo niet langer kan!’
Zoals zoveel politieke slogans zijn de leuzen van Occupy negatief geformuleerd. Maar moet diegene die ‘Stop de oorlog!’ roept ook beloven dat eeuwige vrede ons vervolgens ten deel zal vallen? Waarom zouden die hippies precies moeten uitleggen wat er na het graaikapitalisme komt? Dat is nu juist het probleem van de blauwdruk, die wil de toekomst in een keurslijf dwingen waar zij niet inpast. Dromen zijn anders: ze zijn vaag, abstract en zetten zich af tegen de realiteit. Niemand weet hoe de hemel er uitziet, maar we weten dondersgoed hoe die er niet uitziet.
Het verbinden van een utopische passie met de politieke praktijk is de opdracht van onze tijd. Zijn het louter werkloze uitkeringstrekkers die hun tentje hebben opgezet op het Beursplein? Het zal wel. Dat we het werkelijke protest overlaten aan wereldvreemde hippies is tekenend voor ons eigen gebrek aan verbeeldingskracht. Een generatie die niet wil dromen verliest het recht op een betere wereld.
Dit artikel verscheen eerder in de Volkskrant

Meer over:

opinie, leven

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (40)

Winston2
Winston23 dec. 2011 - 17:22

Mooie column, goede boodschap; dankjewel :-)

eeweew
eeweew3 dec. 2011 - 17:22

Ik heb me altijd al geërgerd aan mensen die als je zegt dat iets anders moet of beter kan gelijk beginnen met het vragen naar concrete ideeën, en als je hier dan mee komt moet je gelijk alles uit je handen laten vallen om (hoe kansloos ook) je idee uit te voeren. Alsof je geen ideeën mag hebben waar je niets mee kan. De hele samenleving lijkt zo in elkaar te zitten. Bedankt voor deze blik hierop in ieder geval.

Dewik2011
Dewik20113 dec. 2011 - 17:22

Mensen die denken dat het 5 voor 12 is mbt tot €, EU, klimaat zijn somberder dan nodig....er is hoop. De mens is namelijk in staat tot ongelofelijke dingen. En ontwikkelingen die bijdragen tot overleven gaan razendsnel. Als ik mijn dochters probeer uit te leggen dat internet 15 jaar geleden nog niet bestond, denken ze dat ik gek geworden ben. Ik kom wel eens in Siberie, daar is het maandenlang -40C, ik kom ook wel eens in het midden-oosten, daar is het +40C. Dat is een verschil van bijna 100C (!!) met de uitschieters, en op beide plekken kan men moeiteloos grote miljoenen- steden opereren en plezier hebben. er is geen enkel probleem. In Durban windt men zich op over eeen graadje meer of minder....hilarisch...een mens kan dat verschil niet eens voelen. Mensen zijn ongelooflijk slim, adaptief, innovatief en overlevers. Wat er is over 15 jaat weet niemand...15 jaat geleden hebben we ook niet kunnen voorspellen wat voor vlucht de internet revolutie teweeg zou brengen en het leven voor iedereen drastisch zou veranderen. Het wachten is op de volgende revolutie die zich spontaan zal voltrekken.

Warnerdj
Warnerdj3 dec. 2011 - 17:22

Utopische Passie voor het Leven... Zo zou het moeten zijn.

JanJansen17
JanJansen173 dec. 2011 - 17:22

Kom er maar in naïevelingen, dromers, utopisten, fantasten, , idealisten en wereldverbeteraars.... Het is geen schande uw creatieve gedachten uit te dragen en te delen met de rest van de wereld. Integendeel, de wereld is aan u toe!!

TheoJ2
TheoJ23 dec. 2011 - 17:22

Door te zeggen: "ik ben voor vrede" maak je geen vrede. Door te zeggen: "einde aan de hebzucht" wordt hebzucht niet uitgebannen. Je bestrijdt de crisis ook niet door te zeggen: "er moet nooit meer een crisis komen".

JoopSchouten
JoopSchouten3 dec. 2011 - 17:22

Het is lastig 'dromen' in een nachtmerrie. Dromers zijn te respectvol en te bescheiden geweest. Dromers moeten weer brutaal worden en hun Morele Superioriteit ongegeneerd uitdragen. 'Het gelijk' staat immers aan hun kant. De oorzaken en gevolgen van de huidige ellende zijn bewezen en in kaart gebracht (...) en bevatten allemaal legitieme argumenten om de regeringsleiders voor de voeten te gooien. Deze nachtmerrie moet stoppen. Er zijn genoeg alternatieven (...) voor een betere wereld. Zolang dictators geen vaste grond onder de voeten krijgen is alles mogelijk, zo droom ik. Bedankt voor dit verhaal Rutger. O ja, voordat ik het vergeet: Fuck neoliberalen.

neutralist
neutralist3 dec. 2011 - 17:22

Iedereen kan zijn eigen droom waarmaken maar durft niet eens zijn werkgever te verlaten om eraan te beginnen. DE meesten zitten in een kramp. Geluk is ook een keuze maar wie durft hem te maken? Verder vind ik het een vrij zweverig stuk en sluit ik mij aan bij de wijze woorden van mijn VVD genoot Aert.

Tom Meijer
Tom Meijer3 dec. 2011 - 17:22

Een uitstekend stuk waarin de spijker op de kop geslagen wordt. Er wordt te weinig gefilosofeerd wat er beter kan. Als niemand dat doet dan droogt de ideeënstroom op en stagneert de maatschappij. Alleen al het feit dat mensen zeggen dat dingen anders moeten is voldoende om uit stagnatie te komen. Het gaat erom dat het besef dat iets anders moet, en anders zou kunnen, tot veel mensen doordringt. Er komen dan 'vanzelf' mensen die met oplossingen aankomen. Mensen, ook hier, die dit zweverig en wollig vinden hebben geen begrip van hoe maatschappelijke ontwikkelingen verlopen. Zij zijn zelf een exponent van de stagnatie.

Winston2
Winston23 dec. 2011 - 17:22

Mooie column, goede boodschap; dankjewel :-)

eeweew
eeweew3 dec. 2011 - 17:22

Ik heb me altijd al geërgerd aan mensen die als je zegt dat iets anders moet of beter kan gelijk beginnen met het vragen naar concrete ideeën, en als je hier dan mee komt moet je gelijk alles uit je handen laten vallen om (hoe kansloos ook) je idee uit te voeren. Alsof je geen ideeën mag hebben waar je niets mee kan. De hele samenleving lijkt zo in elkaar te zitten. Bedankt voor deze blik hierop in ieder geval.

Dewik2011
Dewik20113 dec. 2011 - 17:22

Mensen die denken dat het 5 voor 12 is mbt tot €, EU, klimaat zijn somberder dan nodig....er is hoop. De mens is namelijk in staat tot ongelofelijke dingen. En ontwikkelingen die bijdragen tot overleven gaan razendsnel. Als ik mijn dochters probeer uit te leggen dat internet 15 jaar geleden nog niet bestond, denken ze dat ik gek geworden ben. Ik kom wel eens in Siberie, daar is het maandenlang -40C, ik kom ook wel eens in het midden-oosten, daar is het +40C. Dat is een verschil van bijna 100C (!!) met de uitschieters, en op beide plekken kan men moeiteloos grote miljoenen- steden opereren en plezier hebben. er is geen enkel probleem. In Durban windt men zich op over eeen graadje meer of minder....hilarisch...een mens kan dat verschil niet eens voelen. Mensen zijn ongelooflijk slim, adaptief, innovatief en overlevers. Wat er is over 15 jaat weet niemand...15 jaat geleden hebben we ook niet kunnen voorspellen wat voor vlucht de internet revolutie teweeg zou brengen en het leven voor iedereen drastisch zou veranderen. Het wachten is op de volgende revolutie die zich spontaan zal voltrekken.

Warnerdj
Warnerdj3 dec. 2011 - 17:22

Utopische Passie voor het Leven... Zo zou het moeten zijn.

JanJansen17
JanJansen173 dec. 2011 - 17:22

Kom er maar in naïevelingen, dromers, utopisten, fantasten, , idealisten en wereldverbeteraars.... Het is geen schande uw creatieve gedachten uit te dragen en te delen met de rest van de wereld. Integendeel, de wereld is aan u toe!!

TheoJ2
TheoJ23 dec. 2011 - 17:22

Door te zeggen: "ik ben voor vrede" maak je geen vrede. Door te zeggen: "einde aan de hebzucht" wordt hebzucht niet uitgebannen. Je bestrijdt de crisis ook niet door te zeggen: "er moet nooit meer een crisis komen".

JoopSchouten
JoopSchouten3 dec. 2011 - 17:22

Het is lastig 'dromen' in een nachtmerrie. Dromers zijn te respectvol en te bescheiden geweest. Dromers moeten weer brutaal worden en hun Morele Superioriteit ongegeneerd uitdragen. 'Het gelijk' staat immers aan hun kant. De oorzaken en gevolgen van de huidige ellende zijn bewezen en in kaart gebracht (...) en bevatten allemaal legitieme argumenten om de regeringsleiders voor de voeten te gooien. Deze nachtmerrie moet stoppen. Er zijn genoeg alternatieven (...) voor een betere wereld. Zolang dictators geen vaste grond onder de voeten krijgen is alles mogelijk, zo droom ik. Bedankt voor dit verhaal Rutger. O ja, voordat ik het vergeet: Fuck neoliberalen.

neutralist
neutralist3 dec. 2011 - 17:22

Iedereen kan zijn eigen droom waarmaken maar durft niet eens zijn werkgever te verlaten om eraan te beginnen. DE meesten zitten in een kramp. Geluk is ook een keuze maar wie durft hem te maken? Verder vind ik het een vrij zweverig stuk en sluit ik mij aan bij de wijze woorden van mijn VVD genoot Aert.

Tom Meijer
Tom Meijer3 dec. 2011 - 17:22

Een uitstekend stuk waarin de spijker op de kop geslagen wordt. Er wordt te weinig gefilosofeerd wat er beter kan. Als niemand dat doet dan droogt de ideeënstroom op en stagneert de maatschappij. Alleen al het feit dat mensen zeggen dat dingen anders moeten is voldoende om uit stagnatie te komen. Het gaat erom dat het besef dat iets anders moet, en anders zou kunnen, tot veel mensen doordringt. Er komen dan 'vanzelf' mensen die met oplossingen aankomen. Mensen, ook hier, die dit zweverig en wollig vinden hebben geen begrip van hoe maatschappelijke ontwikkelingen verlopen. Zij zijn zelf een exponent van de stagnatie.

trujac
trujac3 dec. 2011 - 17:22

Prima artikel waarin goed tot uiting komt dat politici en beleidsmakers weinig of geen historisch besef hebben. De generatie politici die de Euro er toen b.v.doorgedrukt hebben, waren net zulke opportunisten en populisten als Wilders nu is.

1 Reactie
eeweew
eeweew3 dec. 2011 - 17:22

Kunt u deze conclusie uitleggen?

[verwijderd]
[verwijderd]3 dec. 2011 - 17:22

Maar Rutger, je noemt ze conservatieven, of liberalen, maar ze zijn geen van beide. Het zijn sociaal darwinisten - rijkdom is de maat voor evolutionair succes en een ticket voor de toekomst, armoede is een teken van zwakte. Het is niet zozeer dat er geen idealisme achter zit, het is meer dat ze het niet durven te benoemen, in de wetenschap dat deze ideologie niet erg populair is. Liberalen stopten het sociaal darwinisme begin vorige eeuw. En conservatief kan je ze toch ook amper noemen, als je het tempo ziet waarmee deze sociaal darwinisten de democratische rechtsstaat ontmantelen. Dit is vooraleerst een strijd van woorden. Noem Mark Rutte geen liberaal omdat hij zichzelf zo noemt. Noem Mark Rutte voor wat hij IS.

2 Reacties
JanJansen17
JanJansen173 dec. 2011 - 17:22

" Het zijn sociaal darwinisten - rijkdom is de maat voor evolutionair succes en een ticket voor de toekomst, armoede is een teken van zwakte "" Mooi gezien, bedankt!! Dit is precies zoals ik het huidige politieke klimaat ervaar, maar heb het nooit zo treffend kunnen verwoorden.

Winston2
Winston23 dec. 2011 - 17:22

Alweer juist Strangelove... Alleen is de term "sociaal darwinisme" afgeleid van een foutieve uitleg van de theorieën van Darwin. In de originele druk van zijn boek "On the Origin of Species" komt de term zelfs helemaal niet voor; Darwin gaf er de voorkeur aan, net als biologen van nu, te spreken over "natuurlijke selectie". Het was de socioloog Herbert Spencer die na het lezen van Darwin's boek de term "survival of the fittest" bedacht: "Spencer stelde dat als de overheid niet zou ingrijpen de bekwaamste (rijkste) mensen uiteindelijk zouden overblijven en er een superbeschaving zou ontstaan waaruit de zwakkere groepen geëlimineerd zouden zijn." http://nl.wikipedia.org/wiki/Survival_of_the_fittest Na verschijnen van het boek "The Selfish Gene" van de Britse bioloog Richard Dawkins, deden de moderne economen er nog een schepje bovenop: de evolutieleer werd opnieuw, en deze keer nog effectiever, aangegrepen, deze keer als verklaring van het neoliberalisme het overdragen van alles en iedereen aan de grillen van de markt die wel zou zorgdragen voor het natuurlijke selectieproces... Dawkins liet het er niet bij zitten en schreef woedend een vervolg getiteld "Nice Guys Finish First" om nog maar eens te onderstrepen hoe de evolutieleer werd misvormd en misbruikt om een dystopische ideologie aan de man te brengen. Ik zou het gewoon houden op de naam die iedereen al kent en bovendien het beestje aardig goed beschrijft: neoliberalen. Neoloberalisme is wat komt van een puur kapitalistisch pragmatisme; het wordt terecht een non-ideologie genoemd. Het is gewoon wat volgt uit puur pragmatisch gedrag in een wereld die heeft geaccepteerd dat het kapitalisme, de markteconomie, het enige en beste is waartoe mensen in staat zijn. Een wereld die niet meer droomt...

Yggdrasil
Yggdrasil3 dec. 2011 - 17:22

J.C.Bloem: Aanvaarding Toen ik jong was, bestond ik in vormen Van het leven, dat komen zou: Een vervoerend de wereld doorstormen, Een lied en een eindlijke vrouw. Het is bij dromen gebleven; Ik heb, wat een ander ontsteelt Aan het immer weerbarstige leven, Slechts als mogelijkheden verbeeld. Want ik wist door een keuze verloren Ieder ander verlokkend bestaan. Ik heb dan ook niets verkoren, Maar het leven is voortgegaan. En het eind, dat ik wilde ontvluchten, Is de aanvang gelijk, die het had: Onder Hollandse regenluchten, In een kleine Hollandse stad. Ingelijfd bij de bedaarden Wordt het hart, dat geen tegenstand bood. Men begint met het leven te aanvaarden En eindlijk aanvaardt men de dood.

2 Reacties
JanJansen17
JanJansen173 dec. 2011 - 17:22

Wat heeft deze morgen veel mooie woorden!!!!!!!!! Erg mooi Yggi, thanks!! Maar je moet niet al te depri zijn wanneer je ze leest

TheoJ2
TheoJ23 dec. 2011 - 17:22

Mooi, Yggy !

Winston2
Winston23 dec. 2011 - 17:22

Mensen die dromen van een betere toekomst worden fantasten genoemd, terwijl diezelfde categorie mensen doorgaans een veel meer realistische kijk heeft op het verleden. Een goede lijn uitzetten voor de toekomst moet toch gepaard gaan met een realistische blik op het verleden dat het heden heeft gecreëerd van waaruit we naar de toekomst gaan werken? Ik bedoel: iemand die geen flauw benul heeft van wat zich werkelijk afspeelt in de wereld kun je toch geen planning voor de toekomst toevertrouwen? Daarom wil ik betogen dat de echte fantasten degenen zijn die nog steeds geloven dat kapitalisme werkt. Die geloven dat het deze belachelijke economie is geweest die ons vooruitgang heeft gebracht. Als je terugkijkt op de afgelopen honderd jaar, is duidelijk dat 90% van de bevolking en vooral de arbeiders systematisch worden beroofd van wat hen rechtmatig toekomt. De mensheid als geheel wordt beroofd van een gezonde, veilige leefomgeving, om van de rest van de natuur maar niet te spreken. Het zogenaamde realisme en pragmatisme die de kapitalist, de liberaal en de neoliberaal ons hebben opgedrongen hebben ons bij de volgende economische crisis gebracht. En een milieucrisis en een oorlog tegen terrorisme en opkomend rechts nationalisme en de EUrocrisis... In de twintiger jaren kreeg de industrie te maken met een dilemma: door overproductie werd het aanbod groter dan de vraag naar producten. Tussen 1860 en 1920 (stoommachine, lopende band) is de industriële productie vertienvoudigd, terwijl de bevolking maar met een factor drie groeide. Met de komst van wisselstroom werden de fabrieken van elektriciteit voorzien en de T-Fords die van de lopende band rolden luidden een nieuw tijdperk van materiële overvloed in. Dat kon op verschillende manieren worden opgelost. De meest voor de hand liggende oplossing was natuurlijk het verlagen van de arbeidsuren en het verhogen van de salarissen zodat vraag en aanbod weer in een natuurlijker evenwicht komen en bovendien de welvaart is gestegen (meer vrije tijd en een hogere levensstandaard), zoals je dat mag verwachten van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang die de verhoogde productiviteit mogelijk heeft gemaakt. Echter, beursgenoteerde bedrijven zijn verplicht de winst te maximaliseren, ongeacht de gevolgen voor mens, milieu of maatschappij. De elite zag nog meer problemen: inkorten van de werkweek zou wel eens schadelijk kunnen zijn voor het "arbeidsethos" en met te veel vrije tijd zouden de mensen wel eens kunnen "radicaliseren" (lees: wakker worden)... Mensen zouden wel eens de tijd kunnen nemen stil te staan bij hun eigen (rechts-) positie in de maatschappij... Nee, de focus moest liggen op werk, werk en nog eens werk. Meer werk en beter werk. En dan breng je dat natuurlijk niet als een plicht, nee, "werk" is een *recht* en een *keuze*. Het wordt omkleed met nobele zegswijzen als Arbeid Adelt en iedereen die werkt houdt de eigen broek omhoog, wat van werkelozen natuurlijk hand ophoudende luierdragers maakt. Voor de "happy few" maak je het mogelijk geld uit het niets te maken door ze te laten speculeren met geleend geld. Eindresultaat: roaring twenties gevolgd door een crash die zijn weerga niet kende. Als iemand zegt dat democratie nooit echt de bedoeling is geweest van de elite en dat onze democratie daarom ook nooit een echte democratie is geweest, dan is dat een fantast. En dat terwijl democratie toch echt iets anders is dan eens in de vier jaar mogen kiezen wie vanaf dan alle beslissingen voor je mag nemen. Democratie wil zeggen dat je zelf mag mee beslissen en weet je wat? Dat had al lang gekund. De technologie hebben we al en als we iets minder zouden focussen op werk, consumptie en nog eens productie, dan had ook iedere burger de tijd gehad zich in de materie te verdiepen en wellicht ook de interesse. Maar burgers zijn niet belangrijk, mensen ook niet. De onderdanen van Koning Economie zijn ondernemers, werknemers en consumenten, zegt de fantast. Naar de fantast is nooit geluisterd. Terwijl Jules Verne en Copernicus ook fantasten waren in hun tijd. Daar moet je niet naar luisteren... En toen was het te laat. Productie wordt niet meer gezien als middel om menselijke wensen en behoeften te vervullen, nee, productie is een doel op zichzelf geworden. Waar de Goden van weleer genoegen namen met een offer zo nu en dan, een stukje vlees, wat bloemen en wierook of een maagd, wil Koning Economie ALLES hebben. Want tijdens de volgende economische "boom" die in de jaren tachtig inzette werd ook al niet gekozen voor minder arbeidsuren en meer salaris; alweer werd de toename in welvaart gereserveerd voor enkele procenten van de wereldbevolking. Voor de rest werd de volgende truc uit de hoge hoed der volksmenners getoverd. Het salaris ging weer niet omhoog, nee het werd gemakkelijker gemaakt te lenen. Huisje kopen? Studie volgen? Kom maar op. Het is inmiddels de normaalste zaak van de wereld geworden dat een jonge afgestudeerde begint met een torenhoge schuld, begint letterlijk als loonslaaf. Want ik vrees dat voor het merendeel van de afgestudeerden in de nabije toekomst geen vet betaalde baan staat te wachten. Wat is beter om gehoorzame, gedweeë werknemers te kweken dan ze in een puur op de markt gerichte opleiding een schuld te laten opbouwen? Maar wie dit zegt is een fantast, ziet complotten en moet hulp zoeken... Wel zelf betalen natuurlijk. En die werknemer is ook de consument. Mensen krijgen geen aandacht, de consument daarentegen kan zich verheugen op 24/7 aandacht van de industrie. Het "aan de man brengen" van alles hebben we geperfectioneerd, zelfs presidentskandidaten worden ons verkocht. Een befaamde marketing award is in 2008 uitgereikt aan de verkiezingscampagne van Obama; het perfecte bewijs dat ook politiek niet aan de klauwen van Koning Economie ontsnapt. The best democracy that money can buy. Maar... Wie spreekt van Koning Economie, die heeft geen gelijk, die heeft een overschot aan verbeeldingskracht en ziet ze vliegen. En dan ben ik nog coulant... De zonderling die verbaasd om zich heen kijkt en zich afvraagt "waarom heeft iedereen toch zo'n haast? waarom kan ik de sterren niet meer zien? waar is onze 'welvaart' nu? vanwaar al die haat, nijd, hebzucht en stress?"... Tja, dat zijn dan dromers, klagers, fantasten. Alles gericht op meer, sneller in plaats van beter, schoner, duurzamer. Meer productie, meer werk, niet alleen gezonde jonge mannen, nee de moeders ook, plus de 65-plussers en dan de kinderen in het buitenland nog. Productie, productie, productie. En lenen, lenen, lenen voor de consumptie, consumptie, consumptie... En we moeten het niet merken, dus het geld moet ook niet meer zichtbaar zijn. Iedereen een plastic pasje, dat is veel makkelijker. Niets is meer echt, waarom het geld dan wel? Hou ze gevangen in de plastic "realiteit" van de pasjes en Koning Economie, los gezongen van planeet en medemens. En noem iedereen die probeert de werknemer, consument of ondernemer wakker te maken een nietsnut, radicaal, communist, maoïst of... fantast. Ik weet wel beter: ik ben geen fantast. PVVD'ers zijn fantasten. Dat zijn de mensen die je de toekomst van land en maatschappij *niet* in handen wil geven. Dat zijn de mensen die het sprookje van Koning Economie nog geloven. Dat zijn de *echte* fantasten.

2 Reacties
Ganzenwijn
Ganzenwijn3 dec. 2011 - 17:22

Of idealist? http://www.nrcnext.nl/blog/2011/10/26/kapitalisme-is-je-allerbeste-vriend/

JoopSchouten
JoopSchouten3 dec. 2011 - 17:22

Existentiële vragen : "Waarom heeft iedereen toch zo'n haast? Waarom kan ik de sterren niet meer zien? Waar is onze 'welvaart' nu? Vanwaar al die haat, nijd, hebzucht en stress?" Ik ben benieuwd wat 'Henk & Ingrid' hier op zouden antwoorden Winston (...). Bedankt voor dit sterk stuk.

trujac
trujac3 dec. 2011 - 17:22

Prima artikel waarin goed tot uiting komt dat politici en beleidsmakers weinig of geen historisch besef hebben. De generatie politici die de Euro er toen b.v.doorgedrukt hebben, waren net zulke opportunisten en populisten als Wilders nu is.

1 Reactie
eeweew
eeweew3 dec. 2011 - 17:22

Kunt u deze conclusie uitleggen?

[verwijderd]
[verwijderd]3 dec. 2011 - 17:22

Maar Rutger, je noemt ze conservatieven, of liberalen, maar ze zijn geen van beide. Het zijn sociaal darwinisten - rijkdom is de maat voor evolutionair succes en een ticket voor de toekomst, armoede is een teken van zwakte. Het is niet zozeer dat er geen idealisme achter zit, het is meer dat ze het niet durven te benoemen, in de wetenschap dat deze ideologie niet erg populair is. Liberalen stopten het sociaal darwinisme begin vorige eeuw. En conservatief kan je ze toch ook amper noemen, als je het tempo ziet waarmee deze sociaal darwinisten de democratische rechtsstaat ontmantelen. Dit is vooraleerst een strijd van woorden. Noem Mark Rutte geen liberaal omdat hij zichzelf zo noemt. Noem Mark Rutte voor wat hij IS.

2 Reacties
JanJansen17
JanJansen173 dec. 2011 - 17:22

" Het zijn sociaal darwinisten - rijkdom is de maat voor evolutionair succes en een ticket voor de toekomst, armoede is een teken van zwakte "" Mooi gezien, bedankt!! Dit is precies zoals ik het huidige politieke klimaat ervaar, maar heb het nooit zo treffend kunnen verwoorden.

Winston2
Winston23 dec. 2011 - 17:22

Alweer juist Strangelove... Alleen is de term "sociaal darwinisme" afgeleid van een foutieve uitleg van de theorieën van Darwin. In de originele druk van zijn boek "On the Origin of Species" komt de term zelfs helemaal niet voor; Darwin gaf er de voorkeur aan, net als biologen van nu, te spreken over "natuurlijke selectie". Het was de socioloog Herbert Spencer die na het lezen van Darwin's boek de term "survival of the fittest" bedacht: "Spencer stelde dat als de overheid niet zou ingrijpen de bekwaamste (rijkste) mensen uiteindelijk zouden overblijven en er een superbeschaving zou ontstaan waaruit de zwakkere groepen geëlimineerd zouden zijn." http://nl.wikipedia.org/wiki/Survival_of_the_fittest Na verschijnen van het boek "The Selfish Gene" van de Britse bioloog Richard Dawkins, deden de moderne economen er nog een schepje bovenop: de evolutieleer werd opnieuw, en deze keer nog effectiever, aangegrepen, deze keer als verklaring van het neoliberalisme het overdragen van alles en iedereen aan de grillen van de markt die wel zou zorgdragen voor het natuurlijke selectieproces... Dawkins liet het er niet bij zitten en schreef woedend een vervolg getiteld "Nice Guys Finish First" om nog maar eens te onderstrepen hoe de evolutieleer werd misvormd en misbruikt om een dystopische ideologie aan de man te brengen. Ik zou het gewoon houden op de naam die iedereen al kent en bovendien het beestje aardig goed beschrijft: neoliberalen. Neoloberalisme is wat komt van een puur kapitalistisch pragmatisme; het wordt terecht een non-ideologie genoemd. Het is gewoon wat volgt uit puur pragmatisch gedrag in een wereld die heeft geaccepteerd dat het kapitalisme, de markteconomie, het enige en beste is waartoe mensen in staat zijn. Een wereld die niet meer droomt...

Yggdrasil
Yggdrasil3 dec. 2011 - 17:22

J.C.Bloem: Aanvaarding Toen ik jong was, bestond ik in vormen Van het leven, dat komen zou: Een vervoerend de wereld doorstormen, Een lied en een eindlijke vrouw. Het is bij dromen gebleven; Ik heb, wat een ander ontsteelt Aan het immer weerbarstige leven, Slechts als mogelijkheden verbeeld. Want ik wist door een keuze verloren Ieder ander verlokkend bestaan. Ik heb dan ook niets verkoren, Maar het leven is voortgegaan. En het eind, dat ik wilde ontvluchten, Is de aanvang gelijk, die het had: Onder Hollandse regenluchten, In een kleine Hollandse stad. Ingelijfd bij de bedaarden Wordt het hart, dat geen tegenstand bood. Men begint met het leven te aanvaarden En eindlijk aanvaardt men de dood.

2 Reacties
JanJansen17
JanJansen173 dec. 2011 - 17:22

Wat heeft deze morgen veel mooie woorden!!!!!!!!! Erg mooi Yggi, thanks!! Maar je moet niet al te depri zijn wanneer je ze leest

TheoJ2
TheoJ23 dec. 2011 - 17:22

Mooi, Yggy !

Winston2
Winston23 dec. 2011 - 17:22

Mensen die dromen van een betere toekomst worden fantasten genoemd, terwijl diezelfde categorie mensen doorgaans een veel meer realistische kijk heeft op het verleden. Een goede lijn uitzetten voor de toekomst moet toch gepaard gaan met een realistische blik op het verleden dat het heden heeft gecreëerd van waaruit we naar de toekomst gaan werken? Ik bedoel: iemand die geen flauw benul heeft van wat zich werkelijk afspeelt in de wereld kun je toch geen planning voor de toekomst toevertrouwen? Daarom wil ik betogen dat de echte fantasten degenen zijn die nog steeds geloven dat kapitalisme werkt. Die geloven dat het deze belachelijke economie is geweest die ons vooruitgang heeft gebracht. Als je terugkijkt op de afgelopen honderd jaar, is duidelijk dat 90% van de bevolking en vooral de arbeiders systematisch worden beroofd van wat hen rechtmatig toekomt. De mensheid als geheel wordt beroofd van een gezonde, veilige leefomgeving, om van de rest van de natuur maar niet te spreken. Het zogenaamde realisme en pragmatisme die de kapitalist, de liberaal en de neoliberaal ons hebben opgedrongen hebben ons bij de volgende economische crisis gebracht. En een milieucrisis en een oorlog tegen terrorisme en opkomend rechts nationalisme en de EUrocrisis... In de twintiger jaren kreeg de industrie te maken met een dilemma: door overproductie werd het aanbod groter dan de vraag naar producten. Tussen 1860 en 1920 (stoommachine, lopende band) is de industriële productie vertienvoudigd, terwijl de bevolking maar met een factor drie groeide. Met de komst van wisselstroom werden de fabrieken van elektriciteit voorzien en de T-Fords die van de lopende band rolden luidden een nieuw tijdperk van materiële overvloed in. Dat kon op verschillende manieren worden opgelost. De meest voor de hand liggende oplossing was natuurlijk het verlagen van de arbeidsuren en het verhogen van de salarissen zodat vraag en aanbod weer in een natuurlijker evenwicht komen en bovendien de welvaart is gestegen (meer vrije tijd en een hogere levensstandaard), zoals je dat mag verwachten van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang die de verhoogde productiviteit mogelijk heeft gemaakt. Echter, beursgenoteerde bedrijven zijn verplicht de winst te maximaliseren, ongeacht de gevolgen voor mens, milieu of maatschappij. De elite zag nog meer problemen: inkorten van de werkweek zou wel eens schadelijk kunnen zijn voor het "arbeidsethos" en met te veel vrije tijd zouden de mensen wel eens kunnen "radicaliseren" (lees: wakker worden)... Mensen zouden wel eens de tijd kunnen nemen stil te staan bij hun eigen (rechts-) positie in de maatschappij... Nee, de focus moest liggen op werk, werk en nog eens werk. Meer werk en beter werk. En dan breng je dat natuurlijk niet als een plicht, nee, "werk" is een *recht* en een *keuze*. Het wordt omkleed met nobele zegswijzen als Arbeid Adelt en iedereen die werkt houdt de eigen broek omhoog, wat van werkelozen natuurlijk hand ophoudende luierdragers maakt. Voor de "happy few" maak je het mogelijk geld uit het niets te maken door ze te laten speculeren met geleend geld. Eindresultaat: roaring twenties gevolgd door een crash die zijn weerga niet kende. Als iemand zegt dat democratie nooit echt de bedoeling is geweest van de elite en dat onze democratie daarom ook nooit een echte democratie is geweest, dan is dat een fantast. En dat terwijl democratie toch echt iets anders is dan eens in de vier jaar mogen kiezen wie vanaf dan alle beslissingen voor je mag nemen. Democratie wil zeggen dat je zelf mag mee beslissen en weet je wat? Dat had al lang gekund. De technologie hebben we al en als we iets minder zouden focussen op werk, consumptie en nog eens productie, dan had ook iedere burger de tijd gehad zich in de materie te verdiepen en wellicht ook de interesse. Maar burgers zijn niet belangrijk, mensen ook niet. De onderdanen van Koning Economie zijn ondernemers, werknemers en consumenten, zegt de fantast. Naar de fantast is nooit geluisterd. Terwijl Jules Verne en Copernicus ook fantasten waren in hun tijd. Daar moet je niet naar luisteren... En toen was het te laat. Productie wordt niet meer gezien als middel om menselijke wensen en behoeften te vervullen, nee, productie is een doel op zichzelf geworden. Waar de Goden van weleer genoegen namen met een offer zo nu en dan, een stukje vlees, wat bloemen en wierook of een maagd, wil Koning Economie ALLES hebben. Want tijdens de volgende economische "boom" die in de jaren tachtig inzette werd ook al niet gekozen voor minder arbeidsuren en meer salaris; alweer werd de toename in welvaart gereserveerd voor enkele procenten van de wereldbevolking. Voor de rest werd de volgende truc uit de hoge hoed der volksmenners getoverd. Het salaris ging weer niet omhoog, nee het werd gemakkelijker gemaakt te lenen. Huisje kopen? Studie volgen? Kom maar op. Het is inmiddels de normaalste zaak van de wereld geworden dat een jonge afgestudeerde begint met een torenhoge schuld, begint letterlijk als loonslaaf. Want ik vrees dat voor het merendeel van de afgestudeerden in de nabije toekomst geen vet betaalde baan staat te wachten. Wat is beter om gehoorzame, gedweeë werknemers te kweken dan ze in een puur op de markt gerichte opleiding een schuld te laten opbouwen? Maar wie dit zegt is een fantast, ziet complotten en moet hulp zoeken... Wel zelf betalen natuurlijk. En die werknemer is ook de consument. Mensen krijgen geen aandacht, de consument daarentegen kan zich verheugen op 24/7 aandacht van de industrie. Het "aan de man brengen" van alles hebben we geperfectioneerd, zelfs presidentskandidaten worden ons verkocht. Een befaamde marketing award is in 2008 uitgereikt aan de verkiezingscampagne van Obama; het perfecte bewijs dat ook politiek niet aan de klauwen van Koning Economie ontsnapt. The best democracy that money can buy. Maar... Wie spreekt van Koning Economie, die heeft geen gelijk, die heeft een overschot aan verbeeldingskracht en ziet ze vliegen. En dan ben ik nog coulant... De zonderling die verbaasd om zich heen kijkt en zich afvraagt "waarom heeft iedereen toch zo'n haast? waarom kan ik de sterren niet meer zien? waar is onze 'welvaart' nu? vanwaar al die haat, nijd, hebzucht en stress?"... Tja, dat zijn dan dromers, klagers, fantasten. Alles gericht op meer, sneller in plaats van beter, schoner, duurzamer. Meer productie, meer werk, niet alleen gezonde jonge mannen, nee de moeders ook, plus de 65-plussers en dan de kinderen in het buitenland nog. Productie, productie, productie. En lenen, lenen, lenen voor de consumptie, consumptie, consumptie... En we moeten het niet merken, dus het geld moet ook niet meer zichtbaar zijn. Iedereen een plastic pasje, dat is veel makkelijker. Niets is meer echt, waarom het geld dan wel? Hou ze gevangen in de plastic "realiteit" van de pasjes en Koning Economie, los gezongen van planeet en medemens. En noem iedereen die probeert de werknemer, consument of ondernemer wakker te maken een nietsnut, radicaal, communist, maoïst of... fantast. Ik weet wel beter: ik ben geen fantast. PVVD'ers zijn fantasten. Dat zijn de mensen die je de toekomst van land en maatschappij *niet* in handen wil geven. Dat zijn de mensen die het sprookje van Koning Economie nog geloven. Dat zijn de *echte* fantasten.

2 Reacties
Ganzenwijn
Ganzenwijn3 dec. 2011 - 17:22

Of idealist? http://www.nrcnext.nl/blog/2011/10/26/kapitalisme-is-je-allerbeste-vriend/

JoopSchouten
JoopSchouten3 dec. 2011 - 17:22

Existentiële vragen : "Waarom heeft iedereen toch zo'n haast? Waarom kan ik de sterren niet meer zien? Waar is onze 'welvaart' nu? Vanwaar al die haat, nijd, hebzucht en stress?" Ik ben benieuwd wat 'Henk & Ingrid' hier op zouden antwoorden Winston (...). Bedankt voor dit sterk stuk.