'Extreemrechts staat op de drempel van de macht in Duitsland en Frankrijk, dat kan het einde van de EU betekenen'

Er ontvouwt zich een huiveringwekkende scenario. In Duitsland rukt de racistische en nationalistische AfD op naar het centrum van de macht, mede omdat de CDU in elkaar aan het storten is. De crhistendemocraten haalden bij de jongste deelstaatverkiezingen Mecklenburg-Voor-Pommeren niet eens de kiesdrempel. Extreemrechts maakt daar handig gebruik van. Het is een ontwikkeling die de vraag oproept of de herneniging van Duitsland na de Val van de Muur wel zo'n goed idee was. AfD is vooral in de voormalige DDR een politieke factor en kon daar mede dankzij het anti-Westerse sentiment wortelschieten. De partij is een bondgenoort van de Russische heerser Poetin.

Tegelijkertijd bevindt Frankrijk zich in een grote economische crisis. Volgend jaar wordt daar een nieuwe president gekozen en het is verre van ondenkbaar dat de ultrarechtse Marine Le Pen de eerste vrouw op die post gaat worden. In de Belgische krant De Morgen en bij Project Syndicate zet Joschka Fischer, oud-vicekanselier en voormalig minister van Buitenlandse Zaken namens de Duitse Groenen, in een opinieartikel de mogelijke gevolgen uiteen. Hij wijst er op dat de politieke stabiliteit een van de belangrijkste pijlers is van de Duitse democratie die na de Tweede Wereldoorlog in toenmailg West-Duitsalnd opbloeide. Die stabiliteit en voorspelbaarheid duurde aanvankelijk voort na de hereniging van het door de geallieerden opgedeelde land.

"Dankzij een sterke rechtsstaat, een strategische verankering in het Westen en een rotsvaste toewijding aan de Europese integratie kon de Bondsrepubliek opnieuw vertrouwen opbouwen bij haar buurlanden en voormalige vijanden. Precies dat engagement heeft de hereniging destijds mogelijk gemaakt. Komt er nu een einde aan dat tijdperk? Brokkelen de pijlers af? Als dat zo is, wordt de rest van Europa opnieuw geconfronteerd met de 'Duitse kwestie'. Voor het eerst in decennia zouden Europeanen zich dan moeten afvragen naar welke kant het grootste en machtigste land in hun midden overhelt. Ze zouden er niet langer zeker van zijn of Duitsland nog stevig verankerd zit in Europa en de NAVO, of opnieuw een eigen, nationale koers vaart."

Het kan betekenen dat Europa inderdaad, zoals extreemrechts wil, teruggaat naar vroeger, dat wil zeggen naar de situatie van voor de Tweede Wereldoorlog. De tijd waarin ongelijkheid heerste en er voortdurend sprake was van oorlog onderling tussen landen als middel om politieke conflicten 'op te lossen'.

"De rest van Europa moet er inmiddels rekening mee houden dat zowel Frankrijk als Duitsland, de twee grootste en meest onmisbare lidstaten van de EU, vanuit een zwakke interne positie opereren. Beide landen worden van binnenuit bedreigd door hun eigen variant van het nieuwe nationalisme. De contouren van een Europees nachtmerriescenario tekenen zich al af. (...) In dat scenario valt de onmisbare Frans-Duitse motor van de EU helemaal stil. Als de twee grootste en belangrijkste lidstaten zwichten voor politieke renationalisatie, is het moeilijk voor te stellen hoe de Europese Unie en de euro dat kunnen overleven."

Fischer constateert dat de veiligheid van heel Europa op het spel staat nu de VS zich dreigen terug te trekken en Rusland steeds agressiever wordt. Hij vraagt zich openlijk af of de Europese soevereiniteit, waarden en vrijheid het jaar 2027 gaan overleven. "De komende weken en maanden kunnen beslissend blijken. Het nieuwe nationalisme is een openlijk verraad aan het naoorlogse Europese project en een indirecte stem voor Rusland."