Externalisering is het nieuwe kolonialisme

Waar externalisering van asiel amper vijf jaar geleden onmogelijk, onbespreekbaar en onaanvaardbaar was, is dat vandaag een doodgewoon onderdeel van beleid geworden: op Europees vlak en ook in Nederland. Het prestigieuze Instituut Clingendael bracht er deze week een wetenschappelijk rapport over uit.

In dat rapport, in opdracht van het ministerie van Asiel en Migratie toen PVV-minister Marjolein Faber daar nog de scepter zwaaide, worden vijf mogelijkheden bekeken: van het outsourcen van de asielprocedure op veilige plekken, screening, ontschepingsplatforms, de hele asielopvang tot terugkeerhubs, met één gemene deler: als het maar buiten Europa is.

Want, zo citeert Clingendael het politieke discours in Nederland, Europa kan de instroom van asielzoekers niet meer aan, is niet in staat om afgewezen asielzoekers terug te sturen en migratie is een businessmodel geworden van mensensmokkelaars.

Dat is een vaak herhaalde retoriek, maar dat maakt het daarom nog niet waar. Integendeel. Zowel Europees als in Nederland daalt het aantal asielaanvragen al jaren. Sinds begin deze eeuw is het aantal aanvragen nog niet zo laag geweest als vorig jaar. Dat mensensmokkelaars veel geld verdienen aan migratie is een feit, maar dat is juist een gevolg van het rigide Europese grens- en visumbeleid. Daardoor is het voor mensen van buiten Europa bijna onmogelijk legaal te komen, waar mensensmokkelaars gretig van de mazen van de grenzen gebruik maken. Als er veilige migratieroutes zouden zijn, waren er geen mensensmokkelaars nodig.

Tot zover niets nieuws. Wat wel schokkend nieuws is, is dat externalisatie de nieuwe vorm van kolonialisme is. Met miljarden euro’s belastinggeld sluiten de Europese Unie en ook Nederland deals met landen in met name Afrika met geen ander doel dan om internationale verplichtingen en mondiale solidariteit af te kopen.

Er is in essentie geen verschil met de kolonialen van weleer die met kralen, spiegeltjes, buskruit en alcohol Afrikaanse heersers afdwongen hun land en koninkrijken af te staan. Wie geld heeft, bepaalt de regels, dat gold toen en dat geldt nu. Landen in het Zuiden, de meeste behoren tot de armste van de wereld, worden misbruikt om een falend migratiebeleid van het rijke Westen op te lossen. Zij moeten, in ruil voor geld, asielzoekers opvangen, wat ook nog eens cynisch is: 70 procent van alle vluchtelingen wereldwijd verblijft al in die landen.

Waar dat toe leidt, laat de casus Uganda zien, een land waarmee Nederland een deal heeft gesloten om afgewezen asielzoekers op te vangen. Uganda figureert al jaren in de wereldtop 5 van landen die de meeste vluchtelingen opvangen: 1,9 miljoen. Nederland huisvest 260.000 vluchtelingen, waarvan de helft Oekraïners, en toch vindt de Nederlandse politiek dat Uganda plek heeft voor nog meer asielzoekers, afgewezen ditmaal. Maar er is meer: Uganda heeft een slechte staat op het gebied van mensenrechten, LHBTQ’ers riskeren de doodstraf. Ook dat was voor Nederland geen probleem. Pas toen recente presidentsverkiezingen op een bloedbad uitliepen, werd de deal “on hold” gezet.

Hoe kwetsbaar zo’n deal is, merkte Nederland toen pas. Want er is geen alternatief voor Uganda, daar is niet over nagedacht, zo merken ook de onderzoekers van Clingendael op. Hier wringt zich dat externalisatie is bedacht vanuit een eurocentrische en dus beperkte blik op de wereld, met in de kern het koloniale idee dat onze veronderstelde, maar vooral zelf gecreëerde opvangproblemen van asiel elders moeten en kunnen worden opgelost, als er maar voor betaald wordt.

De praktijk is echter dat veel landen in het Zuiden niet voldoen aan de waarden en verplichtingen over bijvoorbeeld mensenrechten die de Europese Unie aan haarzelf heeft opgelegd geschikt zijn. Ze hebben vaak dictatoriale bestuurders en maling aan mensenrechten. Totnogtoe was dat voor de Europese Unie geen probleem, zie de deals met Tunesië en Egypte die beide migranten de woestijn in sturen. Maar dictators chanteren het Westen, als er niet meer betaald wordt dan afgesproken: Turkije is daarvan een voorbeeld, waar president Erdogan migranten de grens naar Europa over zette, toen hij zijn zin niet kreeg. 

En dan is er tot slot de harde ironische werkelijkheid dat al die miljarden euro’s niet gaan naar de werkelijke opvang in de regio. Het rijke Westen heeft snoeihard bezuinigd in humanitaire- en ontwikkelingssamenwerking. De wereldvluchtelingenorganisatie UNHCR heeft sinds vorig jaar slechts éénderde van de middelen die ze nodig heeft voor vluchtelingenopvang.

Ook dat is een koloniale erfenis, want het zijn de landen in het Zuiden die de gevolgen van die enorme financiële tekorten in de opvang ondervinden.