Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

De Nederlandsche Bank biedt excuses aan voor slavernijverleden

President Klaas Knot vertelt over de praktijken van zijn historische voorganger
Joop

Europese rechters steunen privacyvoorvechters in surveillancezaak

  •  
22-01-2016
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Over een belangrijke uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens over een surveillancezaak in Hongarije, waar ook Nederland mee te maken krijgt
In Nederland is er een draconische wet in de maak die de inlichtingen- en veiligheidsdiensten bevoegdheden geeft tot mogelijke massasurveillance, zonder dat er een rechter aan te pas komt. Meer dan vijfhonderd kritische reacties stroomden binnen op het eerste conceptvoorstel (Wiv 20xx) dat de baan vrijmaakt voor ongerichte en willekeurige onderschepping van communicatiegegevens, ook van Amnesty Nederland. Een recente uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in een surveillancezaak tegen Hongarije is een steun in de rug van Amnesty en andere privacy- en mensenrechtenvoorvechters in Europa.
Hongaarse politiestaat De rechtszaak werd aangespannen door twee activistische advocaten, Máté Dániel Szabo en Beatrix Vissy, omdat Hongarije hun recht op, onder andere, privacy zou hebben geschonden. Onder de door hen betwiste wet mag de TEK , een contraterrorisme cel van de Hongaarse politie, clandestien huizen binnendringen en brieven of e-mails onderscheppen, zonder aan te hoeven tonen dat de getroffene onder verdenking staat of deze te verwittigen. Bovendien hoeft de geheime politie geen rekenschap af te leggen aan een gerechtelijke instantie; ze hoeft alleen maar de minister van Justitie te verzoeken dit soort ongerichte surveillance toe te staan omwille van de ’nationale veiligheid’. En laat deze minister nu deel uitmaken van dezelfde regering waarvan de premier het hoofd van deze politiecel kan benoemen (en ontslaan). Met zo’n excessieve machtsconcentratie in handen van de regering, lijkt er in Hongarije sprake van een politiestaat in wording.
Voorwaarden aan surveillance Het Europese Hof stelde de twee beklaagden in het gelijk dat dit soort massasurveillance de mensenrechten schendt. In navolging van een eerdere surveillancezaak tegen Rusland, Roman Zakharov versus Russia , waarschuwde het Hof dat ‘een systeem van geheime surveillance […] de democratie kan ondermijnen of zelfs vernietigen onder het voorwendsel deze te beschermen’. Volgens het Hof moet een surveillancemaatregel strikt noodzakelijk zijn om een bedreiging van onze democratische instellingen te stoppen of ‘om de vitale inlichtingen in een individuele operatie te kunnen verkrijgen’. Oftewel, het lijkt erop dat het welbekende sleepnet niet mag.
Gevolgen voor Nederland De uitspraak heeft ook gevolgen voor Nederland. Als lid van de Raad van Europa, zal ook Nederland alleen communicatiegegevens mogen onderscheppen van gespecificeerde specifieke persoon of groepen die een bedreiging vormen. Bovendien benadrukte het Hof dat lidstaten onpartijdig en onafhankelijk toezicht dienen in te stellen dat onafhankelijk is van de regering. En dat dit bij voorkeur vooraf gebeurt door een rechter, want dat is de beste waarborg tegen misbruik van heimelijke surveillance door de staat.
Het kabinet is nu aan zet. Vooralsnog steunt Nederland het Hof in Straatsburg, in tegenstelling tot Rusland en de Conservatieve Partij in het Verenigd Koninkrijk , die niet langer automatisch de vonnissen willen uitvoeren. De regering zou daarom niet alleen Hongarije aan moeten spreken op zijn verplichtingen onder het eroderende mensenrechtensysteem in Europa, maar ook zelf met een wetsvoorstel moeten komen waarin de mensenrechten maximaal gewaarborgd zijn.

Meer over:

privacy, politiek, opinie

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (8)

Buzzer
Buzzer23 jan. 2016 - 21:53

De verschillen met Hongarije zijn niet zo heel groot. De nieuwe ongebreidelde tapwet wordt met verve verdedigd door onze "socialistische" minister Plassterk, zonder zijn "kijk mij eens hip zijn met mijn mooie hoed" tegenwoordig. Vroeger toen hij zijn praatjes nog hield bij het Buitenhof kon ik hem best waarderen, nu weet ik wat het waren. Gladde praatjes.

hugo bergveen
hugo bergveen23 jan. 2016 - 18:41

Deze uitspraak biedt eigenlijk alleen soelaas als iemand er toevallig achter is gekomen dat hij wederrechtelijk is afgeluisterd; hij kan dan al een hele hoop ellende hebben beleefd. Geheime diensten zijn immer per definitie geheim? Wat zouden we moeten zonder onderzoeksjournalistiek? Het meest trieste is nog dat al die afluisterij enerzijds de recente aanslagen niet heeft kunnen voorkomen en anderzijds achteraf onschuldig gebleken mensen in de terroristenafdeling heeft gebracht.

jellevwal
jellevwal23 jan. 2016 - 16:20

Heeft Lettinga niet inde gaten dat tientallen miljoenen mensen vrijwillig Windows 10 hebben genomen, het grootste spionage project aller tijden.

Sol Invictus
Sol Invictus23 jan. 2016 - 10:50

"In Nederland is er een draconische wet in de maak die de inlichtingen- en veiligheidsdiensten bevoegdheden geeft tot mogelijke massasurveillance, zonder dat er een rechter aan te pas komt." wie jagen dat ook alweer na? o ja, de zogenaamde liberalen.

Pasop
Pasop23 jan. 2016 - 9:21

Het is verbazingwekkend dat binnen een democratie en binnen een rechtstaat ingehuurde krachten (politici & ambtenaren) hun opdrachtgevers massaal willen kunnen controleren. Privé is geen privilege maar een geboorterecht! Alleen de privépersoon zelf bepaalt wat hij/zij met de buitenwereld wil delen en niet mede door die privépersoon ingehuurde krachten. En de allerlaatste instituten die ik mijn vertrouwen gun in Nederland zijn verbonden aan justitie & veiligheid of zijn een politieke partij. Maar dat zal wel exclusief aan mij liggen…….

rbakels
rbakels23 jan. 2016 - 6:19

Om levensgevaarlijk terrorisme te bestrijden lijkt ALLES gerechtvaardigd. Al blijkt vaak achteraf dat terroristische aanslagen voorkomen hadden kunnen worden niet door nog meer af te luisteren maar door het gezond verstand te gebruiken en de al beschikbare informatie beter te gebruiken (met name door meer uitwisseling). Omdat geheime diensten zo veel mogen mag de informatie die ze verzamelen uitsluitend worden gebruikt voor het doel waarvoor die bestemd is, namelijk de nationale veiligheid waarborgen. En daar zit het zwakke punt! Die informatie kan ook gebruikt worden voor strafvervolging, en zelfs voor politieke doeleinden. En dat mag niet. Heel dubieus is ook dat de AIVD individuen tot potentiële jihadisten bestempelt, een kwalificatie waar ze juridisch weinig tegen in kunnen brengen. Een "gedachtenpolitie" is dan dichtbij. Qua grondrechten is Nederland niet zo erg als het VK, maar toch ietwat achterlijk. Wij vallen voor Grondrechten terug op het Europees Verdrag (en Hof) voor de Rechten van de Mens (geen EU maar als gezegd Raad van Europa, en al uit 1950). Een land als Duitsland heeft - door schade en schande wijs geworden - een krachtig eigen systeem van grondrechtenbewaking. Maar ook de VS hebben zoiets. Het misverstand in het VK maar ook in VVD kringen is de gedachte van "het primaat van de politiek". In de klassieke rechtsstaat moeten ook politici zich echter aan regels houden, en grondrechten respecteren. Politici kunnen het vervelend vinden als ze door rechters tot de orde worden geroepen, maar grondrechten-rechters hebben juist uitdrukkelijk die taak. Dan kun je nog zeggen dat wij zo'n beschaafd land zijn dat zo'n controle niet nodig is - maar dat blijkt vaak nog tegen te vallen. Denk aan de "bed bad brood" discussie. In VVD kringen zijn rechters van het EHRM uitgescholden voor "politici in toga", omdat ze zonder democratische legitimering politieke besluiten zouden nemen. Maar dat is nj juist niet zo. Rechters oordelen slechts over rechtmatigheid, niet over doelmatigheid. Bestuursrechters doen dat elke dag. De conclusie moet helaas zijn dat Nederland maar een zwakke rechtsstaat is. "Rechtsstaat" niet in de populistische zin van strenger straffen en "meer blauw op straat", maar in de zin van gescheiden machten die elkaar controleren. De oorzaak is dat wij een stokoude Grondwet hebben. In essentie stamt die uit 1848. Thorbecke stond toen voor de taak de kern van de macht te verschuiven van de Koning naar het Parlement. Daarbij gaf hij - naar moderne staatkundige inzichten - te veel macht en vrijheid aan het Parlement. Veel grondwettelijke bepalingen bevatten een clausule in de trant van "tenzij het parlement anders beslist". Maar in Thorbeckes tijd waren parlementariërs nog nette mensen. Thorbecke gruwde van het idee van "beroepspolitici". Het staatsrechtelijke systeem moet echter bestand zijn tegen idioten, vandalen en volksmenners - en het Nederlandse systeem blijkt dat nu helaas niet te zijn.

2 Reacties
Mark Gh
Mark Gh23 jan. 2016 - 9:59

Frits, rechters hebben zo af en toe wel de neiging om politiek te bedrijven. Ze zouden handelingen van (rechts)personen moeten toetsen aan de wet en dat kan een vrij binair proces zijn. Helaas zit er vaak onnodig veel interpretatie in. Wat wij in mijn ogen zouden moeten doen is een grondwettelijk hof oprichten dat expliciet mandaat krijgt wetten, handelingen en besluiten van ambtenaren te toetsen aan de Grondwet en die eventueel nietig te verklaren. Dit zou misschien de Eerste Kamer kunnen vervangen.

OlavM
OlavM24 jan. 2016 - 0:13

@ Frits Jansen: Met je betoog ben ik het in het algemeen eens, maar niet juist is: [Veel grondwettelijke bepalingen bevatten een clausule in de trant van “tenzij het parlement anders beslist”.] Je bedoelt: “behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet” (aldus letterlijk in art. 7 Grondwet over de vrijheid van meningsuiting). De grondrechten kunnen bij formele wet -gemaakt door regering + Staten-Generaal, en gepubliceerd in het Staatsblad- worden ingeperkt. Dat geldt dus b.v. ook voor het recht op vrijheid van meningsuiting. Het is soortgelijk geregeld in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het EVRM stelt in art. 10 de beperking, dat de uitoefening van het recht op vrijheid van meningsuiting kan worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden, beperkingen of sancties, die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn. Anders dan velen lijken te denken is de vrijheid van meningsuiting dus nooit absoluut geweest, en zal dat ook niet worden. In het Wetboek van Strafrecht (wet in formele zin) worden daaraan van oudsher beperkingen gesteld (belediging, laster, smaad; recenter ook nog groepsbelediging, discriminatie, aanzetten tot haat en geweld, enz.).