Europa slaat alarm over energiecrisis, futloos kabinet duikt weg

Terwijl het kabinet in Den Haag de bevolking adviseert rustig te gaan slapen, zet de Europese Unie zich schrap voor een “langdurige energieschok” met ontwrichtende gevolgen. "Alle mogelijkheden" worden onderzocht om de gevolgen van de crisis, een direct gevolg van de door de VS en Israël gestartte illegale oorlog tegen Iran, te temperen, zegt de Eurocommissaris voor Energie Dan Jørgensen in een interview met The Financial Times.

HLN meldt:

De Deense Eurocommissaris ziet de toekomst niet rooskleurig in. “Dit wordt een langdurige crisis. De energieprijzen zullen nog heel lang hoog blijven”, voorspelt hij. Jørgensen waarschuwt dat het voor sommige “cruciale” producten “de komende weken nog erger zal worden”. Europese landen moeten er volgens hem dus zeker van zijn dat ze “beschikken over wat ze nodig hebben”. Hoewel de EU zich op dit moment nog niet in een “voorzieningscrisis” bevindt, werkt Brussel wel plannen uit om de “structurele en langdurige gevolgen” van het conflict aan te pakken, aldus de Eurocommissaris. Het gaat onder meer om rantsoenering van brandstof en het vrijgeven van meer olie uit de noodreserves.

Jørgensen laat er geen twijfel over bestaan dat Europa zich moet voorbereiden op de "ergste scenario's" ook al is nog volstrekt onduidelijk hoe de crisis zich zal voltrekken. Op dit moment is er nog geen sprake van alarmerende tekorten maar de gevolgen laten zich al op veel vlakken met merken. Zo is de prijs van diesel in Nederland binnen een dag met maar liefst tien cent gestegen tot een recordhoogte van 2,793 euro per liter.

In België waarschuwt minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot de bevolking dat de energievoorziening in gevaar komt. De Belgische zakenkrant De Standaard relativeert dat door er op te wijzen dat Europa niet zo heel afhankelijk is van fossiele brandstof uit de Perzische Golf omdat het olie en gas ook uit andere delen van de wereld betrekt.

Vooral voor ruwe olie is Europa heel afhankelijk van andere landen. Van de 14,6 miljoen vaten ruwe olie die Europese landen (inclusief de niet-EU-landen) in 2024 per dag consumeerden, konden ze er slechts 2,7 miljoen zelf produceren. Daarvan neemt Noorwegen 60 procent voor zijn rekening en het Verenigd Koninkrijk 22 procent. Bijna 12 miljoen vaten per dag komen uit de rest van de wereld, wat het equivalent is van zes grote olietankers per dag. Die meren vooral aan in enkele grote oliehavens die de olie via pijpleidingen dieper Europa insturen. Zo komen per dag 2 miljoen vaten in Rotterdam toe. Via een 110 kilometer lange pijpleiding stroomt die ruwe olie naar de raffinaderijen in de Antwerpse haven. Midden-Europa en Zuid-Duitsland worden bevoorraad via leidingen verbonden met Italiaanse en Franse havens.

De krant waarschuwt er wel voor dat de situatie snel kan veranderen als Aziatische landen, die van oudsher veel afhankelijker zijn van olie en gas uit de Perzische Golflanden, hun fossiele brandstoffen ook uit andere delen van de wereld gaan halen. Dan kan de blokkade van de Straat van Hormuz ook tot tekorten in Europa gaan leiden. En een klein tekort leidt al direct tot enorme prijsstijgingen.

De Europese Unie roept burgers ondertussen op het energieverbruik zoveel mogelijk terug te dringen, bijvoorbeeld door de auto te laten staan. Bij Deutsche Welle wordt opgemerkt dat de bevolking er nu nog weinig van merkt, in verhouding tot wat er gaat komen:

"We beseffen de omvang van de crisis nog niet," vertelde Ana Maria Jaller-Makarewicz, hoofdenergieanalist voor Europa bij het Institute for Energy Economics and Financial Analysis in Londen, aan DW. "Ik denk dat we het verschil volgende maand gaan merken. Er worden nu al [vloeibaar aardgas] ladingen omgeleid naar Azië," voegde ze eraan toe, doelend op de concurrentie tussen Europa en Azië om de slinkende voorraden.

Een deel van de burgers ziet de bui wel hangen en schakelt nu bijvoorbeeld snel over op elektrische auto's, meldt Omroep Flevoland:

De vraag naar elektrische auto’s is de afgelopen weken explosief gestegen. Sinds de oorlog in het Midden-Oosten zijn de brandstofprijzen flink opgelopen, en dat merken ze hier direct. "Het aantal aanvragen is ongeveer verdubbeld", vertelt Van Beeten. "We verkopen een stuk meer en zien veel mensen die eerst benzine reden en nu overstappen naar elektrisch." Volgens hem is de reden duidelijk. "Mensen zien nu hoeveel geld ze aan de pomp kwijt zijn. Dat willen ze veranderen. Die toegenomen interesse zorgt voor drukte die nauwelijks bij te benen is. "Eerlijk gezegd niet", zegt Van Beeten. "Ik begin om zeven uur ’s ochtends al met mailtjes en appjes beantwoorden en gisteren waren we tot elf uur ’s avonds bezig. Het is echt gekkenhuis."

Die enorme vraag leidt er natuurlijk toe dat de auto's ook weer duurder worden. De vliegvakantiegangers en andere luchtreizigers kunnen de gevolgen ook gaan merken. Politico waarschuwt dat vliegvelden geconfronteerd dreigen te worden met een gebrek aan kerosine. Een aantal maatschappijen, zoals Ryanair, begint daarom al vluchten te schrappen.

De overheid, die ruime ervaring heeft met inadequaat reageren, lijkt een stuk laconieker dan de burger. Zo meldt RTL Nieuws dat er 'voorzichtig' een begin wordt gemaakt met het aanvullen van de geslonken gasvoorraad:

De eerste gasbergingen in Nederland worden 'heel voorzichtig' gevuld. Het gaat om kleine beetjes, maar er is volgens gastransporteur Gasunie een begin. "Het gaat echt om de eerste kleine hoeveelheden", zegt woordvoerder Marie-Lou Gregoire van Gasunie tegen RTL Z. Ze kan niet zeggen hoeveel precies of welke partijen er zijn begonnen met vullen, omdat het gaat om 'commercieel gevoelige informatie'. 

Het door de VVD afgedwongen minderheidskabinet, dat amper handelingsruimte heeft, is zo voorzichtig dat burgers niet eens worden opgeroepen energie te besparen. NRC is daar in een hoofdredactioneel commentaar dodelijk duidelijk over:

Het kabinet maakt hier een inschattingsfout. Iedereen wil bij de huidige stijgende prijzen weten hoe zich het beste te wapenen tegen de gevolgen van de energiecrisis. Het is hoopgevend dat ondanks de politieke weigerachtigheid er voldoende verstand in de samenleving is te vinden. Neem het voorbeeld van de Patiëntenfederatie, die zorgaanbieders oproept om zorg actief digitaal aan te bieden waar dat kan. Ook burgers blijven zoeken naar oplossingen. De vraag naar zonnepanelen, warmtepompen en (tweedehands) elektrische auto’s stijgt weer sinds een maand. Dat verdient lof en navolging. Daarvoor hoeft het kabinet niet per se dwingend op te treden, zoals in de coronaperiode, maar wel gidsend. Van verstandig beleid is nog nooit iemand slechter geworden.

De enige visie en oplossing komt van de politicus die door Yesilgöz en haar partij buiten de deur is gehouden. In een opiniestuk in NRC bekritisteert Frans Timmermans de houding van de Europese Unie dat burgers de energiecrisis zelf moeten aanpakken en wijst de regeringen de enige weg naar een zekere toekomst:

Van de Europese Commissie verwacht ik structurele oplossingen, geen lekkend noodverband. De enige structurele oplossing is een versnelde afbouw van onze afhankelijkheid van geïmporteerde fossiele brandstoffen. Juist hier heeft de Commissie kapitale blunders begaan, door de energietransitie te vertragen en onze afhankelijkheid van geïmporteerde Amerikaanse fossiele brandstof drastisch te verhogen. (...) Daarom is het zo jammer dat rechts de Green Deal, in navolging van extreemrechts, tot strijdtoneel van de cultuuroorlog heeft gemaakt. Twee jaar nadat de conservatieve EVP nog volop meeliftte op de populariteit van de Green Deal en deze ook als eigen succes claimde, deugde er ineens niks meer van en wilden de conservatieven er niets meer mee te maken hebben. (...) Nu zien we dat de roekeloze, illegale Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran dramatische gevolgen heeft voor alle landen die van de import van fossiele brandstoffen afhankelijk zijn. Aziatische landen voorop, maar de klap zal ook in Europa groot zijn en lang duren.

Dat is wat er moet gebeuren maar de kans daarop is klein want de VVD vreesde de daadkracht van Timmermans. In Den Haag duikt de door de VVD te klein gemaakte coalitie weg voor de energiecrisis, waarschijnlijk ook omdat het kabinet zelf duidelijk kampt met een ernstig tekort aan figuurlijke energie. Futloosheid regeert.