Europa in een nieuw krachtenveld

Wie stuurt op essentiële momenten de Amerikaanse buitenlandse politiek? De VS zelf of Israël? In 1996 had Bill Clinton zijn eerste gesprek met de opkomende politicus Benjamin Netanyahu. Toen zijn Israëlische gast de deur uit was zei Clinton tegen zijn medewerkers, “Who the fuck does he think he is? Who’s the fucking superpower here?” Beetje ordinair geformuleerd, maar het onderwerp is nog steeds actueel.

Zuid-West-Azië ligt tegen Europa aan. Voor Europeanen wordt de vraag steeds belangrijker: is de Israëlische invloed op de Amerikaanse politiek tanende en welke zijn de tegenkrachten in het Midden-Oosten?

De lancering van J.D. Vance.
Dinsdag deelde bemiddelaar Pakistan mee, dat ”Iran and the US along with their allies, have agreed to an immediate ceasefire everywhere, including Lebanon and elsewhere”, uitgewerkt in tien punten. President Trump refereerde daaraan op sociale media als “a workable basis on which to negotiate”. Zaterdag (vandaag dus) zou verder onderhandeld worden. Snelle actie van Washington! Onmiddellijk daarna echter voerde Israël een vernietigend bombardement uit op Libanon. Iran, dat de sterke kaarten in handen heeft, vuurde onmiddellijk ook raketten af.

Lukt het de Amerikaanse president - die om electorale redenen dringend behoefte heeft aan een einde van deze voor Amerika zeer schadelijke oorlog – om zich aan de greep van de Israëllobby te ontworstelen? Dat is mogelijk als het vice-president J.D. Vance lukt om zich door de Israëlische sabotage heen te bluffen. Hij is nu in Pakistan. Voor hem staat ongelooflijk veel op het spel. Volgens een ‘uitgelekt bericht’ was hij in februari de enige in de Amerikaanse top die weerstand wilde bieden aan de druk van Netanyahu om deze Iran-oorlog te beginnen. Als de geruchten dat de geestelijke toestand van Trump niet stabiel is in de komende maanden blijken te kloppen en de president het einde van zijn termijn niet (in functie) haalt, dan komt ‘J.D.’ al vóór de presidentsverkiezingen van november 2028 aan de beurt om het presidentschap over te nemen.  

Voor de Europeaan die vindt dat herwinnen van soevereiniteit ten opzichte van de Verenigde Staten de weg is om overeind te blijven, is het interessant om te zien hoe de machtsverhouding tussen de president en zijn ‘vice’ zich ontwikkelt. De eerste scène speelt zich nu af in Zuid-West-Azië. In Pakistan.

Israël: geen uitweg
Israëls positie als superieure militaire macht in dit gebied heeft zware klappen gekregen (“5000 destroyed structures”). Zijn luchtverdedigingssysteem had het in de twaalfdaagse oorlog in juni 2025 al zwaar. In de afgelopen weken werd door Iran in Israël een ravage aangericht die aan het westerse mediapubliek grotendeels voorbij is gegaan.

Verbijsterend was ook de precisie van de Iraanse raketten en drones. In Iran zelf is door de VS en Israël zeer veel platgegooid, maar het lijkt voor een groot deel te gaan om civiele doelen omdat lanceerinstallaties en de wapenproductie goed beschermd waren. De verzetsorganisatie Hezbollah in Libanon blijkt nog steeds sterk en heeft nu zelfs middelen om Israëlische tanks uit te schakelen. Dat Israël de afgelopen dagen als een wilde burgerslachtoffers maakte is een signaal dat het militair niet goed gaat tegen Hezbollah. En al heeft de slag in de Gazastrook 75.000 geïdentificeerde doden ‘opgeleverd’ - volgens onder andere de Lancet gaat het werkelijke aantal richting 200.000 - Hamas is er nog.

Minder opvallend: de Amerikanen hebben in 2025 bij de toegang tot de Rode Zee tegen de Houthi’s de aftocht geblazen nadat Trump de overwinning had uitgeroepen. Op en rond het Arabisch Schiereiland zijn de Amerikaanse radarinstallaties grotendeels verwoest. Saoedie-Arabië, Turkije, Egypte en Pakistan (een nucleaire macht!) tenderen naar een bondgenootschap. Op de VS wordt steeds minder vertrouwd, Israël lijkt uit te zijn op destabilisatie van staten in de regio en Iran wordt gezien als opkomende macht. Het was een slecht jaar voor de combinatie VS-Israël.

NAVO is terminaal
Door Trump, wordt alom gezegd maar de rot zat er heel lang in. Het duw- en trekwerk tussen VS en Rusland over het hoofd van Europa heen begon al onder de oude Bush, begin jaren negentig. Waarom wil Turkije nu in zo’n club met Saoedie-Arabië en Pakistian, de ‘islamitische’ atoommacht iets verderop? Vreest Ankara, lid van de NAVO, dat de garanties van het Atlantische bondgenootschap verdampen op het moment dat de VS wéér voor Israël kiezen als dat land besluit dat Turkije aangepakt moet worden? Lawrence Wilkerson werpt die interessante vraag op. 

Optimisme, pessimisme
Moeten wij als Europeanen hier allemaal somber van worden? Wij zien de gezamenlijke macht van het “vrienden”-koppel VS-Israël afnemen, Iran machtiger worden (hoe erg is dat; wanneer was Iran voor ’t laatst op veroveringstocht onze kant op; vijfde eeuw voor Christus?) en hij ziet een bondgenootschap ontstaan tussen die vier staten die maar één gezamenlijk en overheersend belang hebben: geen oorlogen meer in Zuid-West-Azië die tot doel hebben om staten langs etnische lijnen te fragmenteren. En: deze vier staten gezamenlijk hebben gezamenlijk de macht om de Perzische Golf en de Rode Zee open te houden.

De Amerikaanse wereldorde – de ruler-based order zoals Michael Hudson het noemt – zal de komende tien jaar wel op zijn einde lopen. China was de laatste vijfduizend jaar relatief naar binnen gericht en dat zal niet heel snel veranderen. De Russische dreiging richting midden en west Europa wordt teveel opgeblazen. Zodra Europa en vooral de Duitsers en de Polen de productie van tanks en drones, etc. weer op orde hebben kunnen de spanningen afnemen. Dan zullen sommige politieke denktanks misschien zelfs op het originele idee komen om de inmiddels uitgebouwde spoorlijnen en handelsroutes van China naar Rusland en naar Iran ook door te trekken naar Europa.

Al die tijd bouwt de Brusselse ambtenarij gestaag voort aan een Europees bestuurssysteem dat eigenlijk verbazingwekkend goed functioneert.