Europa heeft Eurolisme nodig

Het continent van de geschiedenis en het thuis van de ideeën. Na de eeuw van de American Dream is het tijd voor de Europese droom.

Van storytelling en social media tot personal branding. Mede door haar flitsende vorm van marketing wisten de Verenigde Staten zich de afgelopen eeuw te ontpoppen tot de absolute grootmacht in de wereld. Producten als Tesla, Amazon en Apple zijn echter niet de bestverkochte merken die ze op de markt hebben gebracht. De Verenigde Staten hebben niets beter weten te verkopen dan haar eigen verhaal, met name aan haar eigen bevolking.

De American Dream was namelijk een goed verhaal: een land van mogelijkheden waar het niet uitmaakt wie je bent of waar je vandaan komt; in de Verenigde Staten lagen de kansen. In hoeverre dit ooit echt waar was, is nog maar de vraag, maar het zorgde er wel voor dat de Amerikaan, hoe zwaar hij het zelf ook had, pal achter zijn land bleef staan. Want wat goed was voor Amerika, moest automatisch ook goed zijn voor de Amerikaan.

De Amerikaanse droom was daarmee vooral de droom van het individu, van de ik. Een land waar je, als je maar hard genoeg werkt, het van krantenjongen tot miljonair kan schoppen. En hoewel de meeste Amerikanen bleven steken in hun oorspronkelijke inkomensgroep, deed dit niks aan hun droom af. De massale investeringen in het Amerikaanse leger mochten dan wel ten koste gaan van zaken als gezondheidszorg of onderwijs, maar wanneer de Amerikaan een filmpje zag van een stealth bomber met het nummer Somewhere van Linkin Park op de achtergrond, wist de Amerikaan dat dit nodig was zodat hij in vrijheid kon leven.

Emotioneel vs rationeel
Dit staat in schril contrast met het Europese verhaal. Waar de Verenigde Staten draagvlak creëerden door in te spelen op emotie, bleven Europese leiders en de Europese Unie vasthouden aan rationaliteit. Dit mocht dan wel het eerlijke verhaal zijn, maar hierdoor kreeg Brussel steeds meer het imago van een grijze bureaucratie die mijlenver van haar burgers afstaat. Dat imago begint in een tijdperk van polycrises, een tijdperk waarin meerdere geopolitieke, maatschappelijke en economische crises elkaar opvolgen en versterken, waardoor een gevoel van onveiligheid ontstaat, een steeds groter probleem te worden.

Het is dan ook logisch dat de Europese politieke stromingen die de laatste jaren winst boekten, veelal anti-EU-populisten waren. Zij waren een van de weinigen in Europa die doorhadden dat bange stemmers gewonnen konden worden met een emotioneel verhaal. Want als iemand uit angst gelooft in het gevoel dat je weet te presenteren, maakt de rationele waarheid opeens een stuk minder uit.

Hierin heeft de pro-Europese stroming zichzelf verloren, want de droomwereld, die is typisch Europees. De moderne roman ontstond in de 17e eeuw in Europa. Opera kwam uit de doeken in Italië in de 16e eeuw en de beroemdste sprookjes kwamen tot stand in de 19e eeuw in Duitsland. Toch zijn we in Europa, met name in de politiek, vergeten hoe we een gevoel kunnen overbrengen door middel van een verhaal.

Waar de Amerikaan beetje bij beetje ontwaakt uit zijn droomwereld, is het voor Europa al langer duidelijk dat de tijd van de Amerikaanse werelddominantie aan zijn einde komt. Tegelijkertijd weet men maar al te goed hoe groot de opgave is om Europa daadwerkelijk onafhankelijk te maken van de VS. Een rapport van het Internationaal Instituut voor Strategische Studies (IISS) uit 2025 stelt dat Europa ongeveer 1 biljoen dollar (ongeveer 850 miljard euro) extra moet investeren in haar defensie, verspreid over de komende 25 jaar, om zichzelf te kunnen verdedigen zonder de Verenigde Staten binnen de NAVO. De Information Technology & Innovation Foundation (ITIF) schreef in januari dit jaar dat digitale soevereiniteit (dus onafhankelijk worden van Amerikaanse technologie) Europa de komende tien jaar ongeveer 3,6 biljoen euro kan kosten.

Een meloen doorslikken
Dit zijn slechts twee voorbeelden die weergeven wat onafhankelijk worden van de VS in de praktijk met zich mee brengt. Dit ooit te kunnen realiseren, vraagt grote offers van de Europese bevolking, want al dit geld zal ergens anders vandaan moeten komen. Tot deze offers zal men niet snel bereid zijn op basis van enkel een rationeel verhaal. Om onafhankelijk van de VS te worden, moet Europa daarom draagvlak creëren door in te spelen op de emoties van haar inwoners.

Het is daarom tijd voor een nieuw Europees verhaal. Een verhaal waardoor de Europeaan bereid is haar eigen persoonlijke belangen aan de kant te schuiven voor het gezamenlijke Europese belang. Dit verhaal moet inspirerend zijn waardoor ze bereid is, zoals Gert-Jan Segers het ooit noemde, een meloen door te slikken. Niet het verhaal van de ik, maar het verhaal van het wij. Hoe wij Europeanen, hoe verschillend we ook zijn, samen van Europa het beste continent ter wereld maken. 

In dit nieuwe Europese verhaal draait het niet om zwakte, maar om kracht: niet dat we elkaar nodig hebben omdat we individueel tekortschieten, maar dat we als sterke landen samen onverslaanbaar zijn. Geen verhaal van angst en beven, maar van macht en trots. Europa heeft daarom om onafhankelijk te worden van de VS en sterk te staan in de wereld pro-Europees populisme nodig. Europa heeft Eurolisme nodig.

Pro-Europees populisme
Ik snap dat velen even moeten slikken bij het lezen van een oproep tot meer populisme; het is voor velen namelijk een vies begrip. Maar in feite is populisme niets meer dan het sturen van emoties. Een populist ziet een grote groep mensen die onzekerheid, angst of boosheid voelen. Deze emoties pakt hij bij de hand en begeleidt hij naar de voor hem gewenste uitkomst. Dit doet hij niet op basis van rationele argumenten, maar door de mensen emotioneel voor zich te winnen. Vooralsnog wordt populisme voornamelijk gekenmerkt door het anti-migratie en anti-Brussel sentiment.

Door populisme echter over te laten aan de anti-EU-populisten blijven zij een monopolie houden op de onzekerheid. Eurolisten kunnen echter net zo goed wijzen op die onzekerheden. Eurolisme heeft, zoals gebruikelijk binnen het populisme, een zondebok nodig. Met Trump die aan de touwtjes trekt in Amerika, heeft dit verhaal een perfecte boeman. Niet alleen heeft hij duidelijk gemaakt dat de VS Europa niet langer zal beschermen wanneer we aangevallen worden, hij dreigde er zelfs mee om Europees grondgebied te annexeren. We worden dus niet alleen militair bedreigd vanuit het oosten, maar ook vanuit het westen.

Vervolgens is het voor de Eurolist een fluitje van een eurocent om naar Europa te wijzen als simpele oplossing voor dit probleem. Zo kan hij trots verwijzen naar de militaire macht die Europa in de moderne geschiedenis altijd heeft gehad, en dat we het verplicht zijn aan onze voorouders om die weer op te bouwen, omdat alleen Europeanen Europa kunnen en moeten beschermen. Daarom moeten we massaal investeren in een Europees leger, ook al moeten we met zijn allen inleveren om dat te realiseren.

Onze verschillen zijn geen zwakte
Maar ook op het gebied van handel: waarom zou Europa bang moeten zijn voor Amerikaanse handelssancties? Kijk naar de vele succesvolle bedrijven die Europa heeft. We weten inmiddels van de cruciale rol die ASML heeft in de chipindustrie, maar er is nog veel meer. Trump hamert al langer op het belang van het Noordpoolgebied. Laten het nou net Finse scheepsbouwbedrijven zijn die, volgens Le Monde, 60 procent van alle huidige ijsbrekers ter wereld hebben gemaakt. Het Duitse BASF is het grootste chemiebedrijf ter wereld. De Europese vliegtuigbouwer Airbus produceert ongeveer de helft van alle commerciële straalvliegtuigen ter wereld. Zo zijn onze onderlinge verschillen in Europa niet onze zwakte, maar zorgen ze juist voor een breed scala aan expertise. Voor de Eurolist is dit bewijs van de economische kracht die Europa heeft op het wereldtoneel.

En het is niet alleen dat de Eurolist duidelijk maakt dat Europa al sterk is; Europa is juist het beloofde land voor nieuwe ontwikkeling. Data- en analysebedrijf Revelio Labs publiceerde in maart dit jaar dat de zogenoemde ‘brain drain’ in de techindustrie een ommekeer heeft gemaakt. Waar voorheen de meeste talenten in de techindustrie van Europa naar de VS trokken, stellen zij dat er inmiddels meer techmedewerkers van de VS naar Europa komen dan andersom. En dit zouden niet enkel starters betreffen, maar juist voornamelijk ‘mid-career en senior professionals’. Dit betekent dus dat er alleen maar meer kennis onze kant op komt, kennis die de Amerikanen juist kwijtraken.

We have a dream
Het is daarom niet nodig dat wij als Europeanen bang zijn voor de toekomst. Laten we in plaats van te focussen op onze zwaktes en uitdagingen de nadruk leggen op hoe goed en sterk we al zijn. Laten we hardop dromen van een Europa dat zichzelf verdedigt, dat sterk staat op de kapitaalmarkt. Een plek die de voedingsbodem is voor nieuwe ideeën en waar iedereen bij wil horen. Een Europa waar haar inwoners zo trots op zijn dat geen offer te groot is. Niet het land van I have a dream, maar het continent van we have a dream.