Joop

Er waait een humanistische wind in de islam

  •  
02-02-2016
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
11133556913_e51b682981_k

© cc-foto: Edward Musiak

Een gevoelig punt is de behandeling van religieuze minderheden
Wanneer we ons wereldbeeld baseren op de media, zullen we niet zelden concluderen dat een van de grote problemen van deze tijd ‘de islam’ is. Voorbeelden te over: lijfstraffen voor kritische burgers, vervolging van religieuze minderheden door IS en sektarisch wapengekletter. Invloedrijke moslimorganisaties en individuele moslims nemen geregeld in woord en daad afstand van deze misstanden, maar dat nieuws bereikt in onvoldoende mate onze huiskamers – laten we daar ook open over zijn. Uiteindelijk gaat het natuurlijk niet om mediaberichtgeving. Het gaat om de vraag hoe moslims in diverse lagen van de samenleving, van gezin tot moskee, van netwerkorganisatie tot politiek, structureel kunnen werken aan de bevordering van mensenrechten. Het gaat daarbij dus ook om de wezenlijke vraag hoe mensenrechten en pluriformiteit opnieuw gegrond kunnen worden vanuit de theologische bronnen zelf.
De belangrijkste islamitische bronnen zijn de Koran en de vele tradities over het leven van Mohammed, de soennah. Als deze zo geïnterpreteerd worden dat ze aanleiding geven om misdaden te plegen en om mensenrechten te schenden, dient op basis van die bronnen ook een weerwoord geformuleerd te worden. Een weerwoord, dat doorsijpelt naar de samenleving en daarmee drager wordt van een nieuwe cultuur. Dit is ook de veelgehoorde oproep aan ‘de islamitische gemeenschap’, die met de opmars van IS en de recente aanslagen in Parijs, wereldwijd steeds luider klinkt. De islamitische wereld blijkt, gelukkig, niet doof voor deze oproep.
In september 2014 was er een belangrijke stellingname van honderden geleerden, die vanuit theologisch perspectief minutieus verwoordden dat IS zijn handelwijze juist niét op de islamitische bronnen kan baseren. Deze analyse werd samengevat in een open brief aan de zelfbenoemde leider van IS: A Letter To Baghdadi. In december 2015 kwamen daar 70.000 (!) geleerden uit India bij. Tijdens een jaarlijkse bijeenkomst van Zuid-Aziatische moslims werd hun afwijzing van IS ondertekend door maar liefst 1,5 miljoen aanwezige moslims. Ook Europa, de Verenigde Staten en landen uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten roerden zich. Islamitisch geïnspireerd terrorisme kan op steeds meer openlijke en omvangrijke ‘interne’ kritiek rekenen.
Een gevoelig punt is de behandeling van religieuze minderheden, zoals christenen en Yezidi’s, in moslimlanden. Vorige week werd in het Marokkaanse Marrakesh over dit thema een conferentie gehouden. Meer dan 250 vooraanstaande soennitische en sjiitische moslimgeleerden en intellectuelen waren aanwezig, samen met vertegenwoordigers van andere levensovertuigingen. Dat heeft geleid tot de Marrakesh Declaration. De aanwezigen stellen daarin ondubbelzinnig vast dat de veiligheid en rechten van religieuze minderheden gewaarborgd moeten worden. De verklaring is geworteld in het islamitische recht en verwijst naar het Handvest van Medina , waarin de profeet Mohammed en de Arabische stad Medina exact 1400 jaar geleden afspraken maakten over de vrijheid van godsdienst.
Deze link tussen islam, burgerschap en ‘seculiere’ wetten is dus niet nieuw, maar dit werd de laatste jaren altijd gedaan vanuit de Cairo Declaration of Human Rights (1990). De ‘Caïro-verklaring’ hanteerde de Shari’a als norm. Wat bijzonder is aan Marrakesh is dat het nu de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948) als norm gebruikt voor de Shari’a. Daarmee vervalt eindelijk het kunstmatige onderscheid tussen ‘Westerse’ en ‘islamitische’ normen en waarden. Mensenrechten worden namelijk herbevestigd als de bodem onder elke op vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid gerichte samenleving. Wat dat betreft waait er opnieuw een stevige humanistische wind in de islamitische wereld, zoals dat in het verleden meerdere keren gebeurde.
Enis Odaci – voorzitter van Stichting Humanislam, denktank voor islamitisch humanisme Arnold Yasin Mol – Islam and Human Rights Institute, docent islamitische rechtsfilosofie FAHM instituut Jonas Slaats – christelijk theoloog, schrijver en actief in de internationale interreligieuze dialoog

Meer over:

opinie, leven, wereld,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (36)

rabarber2
rabarber22 feb. 2016 - 20:25

Wat mooi! Dat moet toch een hele geruststellende gedachte zijn voor die homoseksuele jongen, terwijl hij van het dak wordt gegooid. Ik als "kaffir" kan ook opgelucht ademhalen en mij weer helemaal thuisvoelen in mijn Schilderswijk tussen de in-your-face-islamitische lieverds. Mijn geliefde kan ook weer met een gerust hart alleen naar het zwembad. Bedankt voor dit positieve nieuws!

1 Reactie
jahoor2
jahoor23 feb. 2016 - 11:11

Bedankt voor je genuanceerde bijdrage @raberber. Maar je hebt het met de schilderswijk ook niet echt getroffen.

JoostHelder
JoostHelder2 feb. 2016 - 17:15

Het is godgeklaagd om te beweren dat je op basis van de Sharia tot humanistische oplossingen kunt komen. Slechts een simpel voorbeeld: Afvalligheid van de Islam 8.1 Wanneer een persoon die de puberteit bereikt heeft en bij zijn verstand is vrijwillig de Islam afvalt, verdient hij het gedood te worden. 8.2 In een dergelijk geval, is de Kalief verplicht hem te vragen berouw te tonen en tot de Islam terug te keren. Indien hij dit doet, wordt het aanvaard van hem, indien hij weigert, wordt hij onmiddellijk gedood. 8.3 Indien hij een vrij man is, heeft niemand het recht om hem te doden behalve de Kalief of zijn vertegenwoordiger. Indien iemand anders hem doodt, wordt deze persoon terechtgewezen (wegens het zich toekennen van een recht waarop de Kalief aanspraak maakt). 8.4 Er is geen schadevergoeding te betalen voor het doden van een afvallige (aangezien het iemand is die het verdient te sterven). 8.6 Indien een echtgenoot in een voltrokken huwelijk afvallig wordt van de Islam, wordt het koppel gescheiden gedurende een wachtperiode van 3 menstruatiecycli. Indien de echtgenoot terugkeert tot de Islam voor het einde van de wachtperiode, wordt het huwelijk niet geannuleerd maar wordt het beschouwd als niet onderbroken geweest te zijn. Mensen die denken op basis van zulke teksten tot oplossingen te kunnen komen hebben in een Westers land niets te zoeken!

4 Reacties
Zandb
Zandb2 feb. 2016 - 19:09

Wat u een simpel voorbeeld noemt is helaas niet zo simpel. Zoals binnen het christendom verschillende stromingen verschillende leerstellingen ontwikkelen o.g.v. de bijbel, zo is dat met de koran ook het geval. Verder moet u goed in de gaten houden, dat een "sharia" in Nederland hooguit de waarde kan krijgen die iemand er (vrijwillig) aan toekent; omdat kerk en staat gescheiden horen te zijn, heeft een sharia namelijk geen enkele rechtsgrond.

Frank Straathoff
Frank Straathoff2 feb. 2016 - 23:06

@Zandb Keep on dreaming Gerrit...

jahoor2
jahoor23 feb. 2016 - 11:12

altijd leek de amateur islamologen aan het werk.

Sardar2
Sardar23 feb. 2016 - 14:05

@ Frank Straathoff, 3 februari 2016 at 00:06 Sharia of welke islamitische wet of reglement dan ook kan de kans van uitvoering krijgen als ook de politieke macht islamitisch is gewordend. Zoals Zandb het aangeeft nu ontbreekt een ‘rechtsgrond’ daarvoor. Je houding brengt geen duidelijkheid waarin je tegen bent. Ben je tegen islam of tegen om de islam kansen bieden om eigen ‘rechtsgrond’ te krijgen. Met eerste en in het ontbreken van grondige verklaringen plaats je jezelf onder islamofoben. Wilders kiest voor deze optie en kan niet anders concluderen dat islam geen religie is maar een te bestrijden ideologie. Met tweede optie, ben je gedwongen aan te geven hoe moet men een islamisering van politieke macht en rechtsorde tegen te houden zonder de huidige rechten van religieuze minderheden te ontkennen.

jellevwal
jellevwal2 feb. 2016 - 15:48

IS lijkt me gewoon een vrijheidsstrijd. Elke vrijheidsstrijd heeft een ideologie. Het was de Islam die in 1979 Iran bevrijdde van de wrede westerse zetbaas shah, die in 1953 door de CIA aan de macht was gebracht. IS wil Islamitische gebieden bevrijden van de westerse knoet. Alle guerrilla oorlogen voor bevrijding verliepen wreed, dat was zo in de Algerijnse oorlog, dat was zo in Joegoslavië in WWII. Wat mij tegenstaat bij deze 'humanisten' is dat ik het gevoel heb dat ze hun ziel aan de duivel hebben verkocht. Dat er niet meer mis is met de Islam dan met veel andere godsdiensten blijkt uit Islamitisch Spanje, waar Moslims, joden en christenen redelijk vredig naast elkaar leefden. De onverdraagzaamheid begon daar met de christen veroveringen. De verdreven sephardische joden brachten ons de Gouden Eeuw, die helaas buiten Europe wat minder rooskleurig was.

3 Reacties
Ultrasnak
Ultrasnak3 feb. 2016 - 10:48

Het Kalifaat oftewel de Islamitische Staat heeft inderdaad niets met vrijheid of vrijheidsstrijd, alles met islam (vandaar ook de naam ISLAMITISCHE Staat) en niet bar veel met ba'ath, oftewel de pan-Arabische vorm van socialisme te maken. Als dat laatste het geval was dan zouden ze zich bij Assad aansluiten.

jahoor2
jahoor23 feb. 2016 - 11:13

@Ultrasnak landen met democratisch is de naam zijn ook allemaal heel democratisch.

Sardar2
Sardar23 feb. 2016 - 14:19

@ jellevwal, 2 februari 2016 at 16:48 [Het was de Islam die in 1979 Iran bevrijdde van de wrede westerse zetbaas shah] Jij gelooft meer de propaganda van islamieten zelf dan de oppositie van islamitische regime van Iran. De opstand in Iran tegen Shah was alles behalve een religieuze opstand. Vanwege dictatoriale bewind van Shah was er niet brede burgeresorganisaties en geen oppositie met brede burgerlijke wortels. De religieuze centra waren juist versterkt door shah om politisering van niet conservatieve jonge generaties voor te komen. De conservatieve Bazaar en religieuze centra hebben samen de kans gekregen om na de val van shah een (sterk georganiseerde) blok te vormen tegen burgers en andere politieke alternatieven, met opnieuw steun van buitenaf (westen).

Tom Meijer
Tom Meijer2 feb. 2016 - 14:49

Ik lees niets over atheisten. Ik vrees ook dat humanistisch verward wordt met humaan, want hoe je het ook keert of wendt, het moderne humanisme heeft weinig tot niets gemeen met welke godsdienst dan ook. Maar ik denk dat zelfs het woord humaan hier teveel van het goede is.

Machielse93
Machielse932 feb. 2016 - 14:26

Het is merkwaardig hoe ijzersterk de islamitische gemeenschap vast hangt aan de koran, hadith en de soera. Ikzelf ben er niet van overtuigd dat het gaat werken. De wereld globaliseert en ontwikkeld zich steeds sneller. Ik zie het niet als iets positiefs als binnen deze wereld de islam steeds sterker vasthoudt aan wat er 1400 jaar geschreven is. Zolang moslims wereldwijd heilig geloven in de koran zullen er individuen en groepen zijn die het gewelddadig blijven interpreteren. Helaas geeft de islam daar in tegenstelling tot andere religies meer ruimte toe. Ik hoop dan ook dat de verlichting snel komt.

1 Reactie
Sardar2
Sardar23 feb. 2016 - 14:42

@ Machielse93, 2 februari 2016 at 15:26 [De wereld globaliseert en ontwikkeld zich steeds sneller. Ik zie het niet als iets positiefs als binnen deze wereld de islam steeds sterker vasthoudt aan wat er 1400 jaar geschreven is.] Ik zie principieel geen botsing tussen globalisering en oude denk- en handelwijze van verschillende gemeenschappen. Er is wel enorme kloof tussen hedendaagse niveau van vrijheden en levensstijlen met oude verworvenheden. Niet alleen islam of andere religies maar ook ideologieën zijn overbodig als gemeenschappelijke verklaring van maatschappij, politiek en bestuur. Maar in huidige vorm van globalisering (neoliberalisme) worden juist deze oude vormen aangegrepen om ontwikkelingen die tegen de hedendaagse vrijheden en levensstijlen zijn wel door laten gaan. Het versterkte islamitische politiek is grote voorbeeld daarvoor. Ook het continue vast houden aan de bewering dat huidige islam hetzelfde is als 1400 jaar geleden of dat islam een ideologie zou zijn verzwakt het strijd tegen nieuwe vormen van islam die een bedreiging vormen voor hedendaagse democratie, vrijheden en levensstijlen. In die manier versterkt men een religie die al van binnen verslagen is en gedwongen om zich aanpast aan huidige omstandigheden, maar dan niet in dienst van een verlichting maar populistische en extremistische ontwikkelingen. Om te kunnen hedendaagse democratie, vrijheden en levensstijlen beschermen tegen de bedreiging uit deze hoek (maar ook andere vormen van conservatieve extremisme), is het benadrukken van het verschil tussen islam als religie in een seculiere en humanistische samenleving met politieke en ideologische delen daarvan al enorme stap in het isoleren van alle oude verworvenheden die heden overbodig zijn.

PietManeo
PietManeo2 feb. 2016 - 13:33

Saillant is dat deze conferentie is gehouden in Marokko. De Marokkaanse koning gaat er prat op dat joden hoge functies hebben binnen de overheid als bewijs voor zijn tolerantie jegens andere religies. Het christendom is echter geen officiele religie in Marokko, en er zouden geen christelijke marokkanen bestaan. Natuurlijk zijn die er wel maar ze moeten zich schuil houden en in geheime kerken diensten bijwonen. En als je je als Marokkaan bekeerd van islam tot het christendom riskeer je lange gevangenisstraf. https://news.vice.com/article/house-churches-and-silent-masses-the-converted-christians-of-morocco-are-praying-in-secret

3 Reacties
Sol Invictus
Sol Invictus2 feb. 2016 - 14:32

onze democratie is opgericht in een dictatuur. saillant!

truusbeek2
truusbeek23 feb. 2016 - 8:07

Isaak. Marokko kent een beperkte godsdienstvrijheid. Zo is het moslims verboden zich te bekeren tot een andere godsdienst, controleert de politie in Casablanca dat er geen Marokkanen een kerk binnengaan en kunnen Marokkaanse moslims die zich bekeren tot het christendom niet gedoopt worden. Voor moslims is het toegelaten hun geloof te verkondigen, maar voor christenen is dit verboden en regelmatig worden christenen het land uitgezet.

PietManeo
PietManeo3 feb. 2016 - 10:33

@ Isaak. Ik heb het niet over kerken die bestierd worden door buitenlanders en bedoeld zijn voor buitenlanders en touristen. Ik heb het over Marokkaanse christenen. Heeft u wel eens een Marokkaan bij een kerkdienst gezien? Als een Marokkaan zich bekeerd loopt hij wel degelijk het risico in de gevangenis te komen. Ook zijn er recent nog regelmatig buitenlandse christenen het land uitgegooid. Het staat trouwens allemaal gewoon in de Marokkaanse wet, kunt u gewoon nalezen. https://www.opendoorsusa.org/newsroom/tag-news-post/morocco-continues-to-purge-nation-of-foreign-christians/

jahoor2
jahoor22 feb. 2016 - 12:39

Zoals gelukkig lang niet elke Nederlander een domme PVV´er is. Zo zijn er gelukkig ook genoeg verstandige Moslims. Goed om te lezen.

taylor
taylor2 feb. 2016 - 12:09

Mag ik even lachen, ja dat mag ik.

H.Witte
H.Witte2 feb. 2016 - 11:59

Zet de verlichting zich langzaam in. Laten we het hopen. Ik ben geen geleerde op dit gebied, kan het artikel derhalve niet echt goed beoordelen, maar geef 'kennis" hier het voordeel. Muggenziften is niet mijn hobby. Positief blijven wel.

Meta Foor
Meta Foor2 feb. 2016 - 11:54

in Koran staat duidelijk en niet voor andere interpretaties vatbaar dat de islam verspreid moet worden over de hele wereld. Daar horen dus de verschillende methodes toe, en de gematigde kant vult prima de hard core IS aan. Religieuze strategie heet dat , waarvan de katholieke kerk de uitvinder is , omdat die religie eerder beonnen is ... (en we weten allemaal dat early starters niet altijd succesvol zijn)

truusbeek2
truusbeek22 feb. 2016 - 11:50

Window dressing!

BlackUhuru
BlackUhuru2 feb. 2016 - 11:39

Er wordt hier een aantal positieve ontwikkelingen gemeld die reden tot optimisme geven. Ik zie echter 1 groot probleem. De auteurs zoeken een namelijk een oplossing in de Soennah, zij schrijven hierover: 'Als deze zo geïnterpreteerd worden dat ze aanleiding geven om misdaden te plegen en om mensenrechten te schenden, dient op basis van die bronnen ook een weerwoord geformuleerd te worden.' Het probleem is dat het op deze manier een geloofskwestie blijft met voor en tegenstanders. De enige reden dat streng gelovige christenen (in Nederland) relatief weinig problemen veroorzaken is de resolute scheiding tussen kerk en staat. Het geloof is hier een persoonlijke beleving en wordt niet vermengd met de staatsinrichting. Streng religieuze christenen hebben hier leren leven met aan de ene kant bijvoorbeeld de afkeuring van homoseksualiteit vanuit het geloof en aan de andere kant de bescherming zoals die aan iedereen geboden wordt door de grondwet. Hiervoor hoeft geen basis gevonden te worden in de bijbel, zij houden zich simpelweg aan de wet. Scheiding tussen kerk en staat komt helaas niet aan bod in bovenstaand verhaal, laten we hopen dat er voortschrijdend inzicht ontstaat wanneer het weerwoord gevonden in de Soennah niet overtuigend genoeg blijkt.

2 Reacties
jahoor2
jahoor22 feb. 2016 - 12:45

Scheiding van kerk en staat betaat in Beieren niet eens. Het is een prima initiatief om juist vanuit het geloof verandering in gangh te zetten.

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen2 feb. 2016 - 22:07

[Scheiding van kerk en staat betaat in Beieren niet eens.] Scheiding van kerk en staat bestaat alleen in Frankrijk. Daar zijn politieke partijen op religieuze grondslag verboden, krijgen kerken geen belastinggeld, en is het dragen van religieuze symbolen in openbare gebouwen verboden (en dat is "god"zijdank niet discriminatoir, het geld voor moslims, joden, christenen, sikhs en andere religies gelijk)

remmerik2
remmerik22 feb. 2016 - 11:18

Een vertaling van de tekst van het handvest van Medina kun je vinden bij Wikipedia. Zou dit handvest een tekst zijn binnen de westerse filosofische traditie, dan weet ik één ding zeker, dan zou deze tekst geen enkele waarde meer hebben. Het verschil tussen religie en filosofie is dat binnen de filosofie geen enkele tekst een eeuwige waarheid huldigt en vervangen kan worden door nieuwe generatie teksten. Het verschil dus tussen de filosofische traditie en die van de islam is dat de één een rijk gevulde bibliotheek is met de ontwikkeling van het denken en de andere een bibliotheek is van een boek met daaromheen enkel en alleen interpretaties over het heilige schrift. Ik denk dat een ieder weldenkend mens die het verdrag van Medina leest er geen behoefte meer zal zijn met moslims over mensenrechten te gaan praten. Religieuzen kunnen pas over mensenrechten mee discussiëren op het moment dat ze over de grenzen van hun eigen heilige geschriften heen kunnen denken. Ik denk dat we nog wel een paar eeuwen kunnen wachten voordat de joods-christelijke traditie zo ver is. Daar kan ik persoonlijk het geduld niet meer voor opbrengen.

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen2 feb. 2016 - 10:55

Humanisme: gedachte dat je een goed leven kunt leiden zonder een beroep te doen op God, ervan uitgaande dat ieder mens vrij, waardevol en gelijkwaardig is en dat iedereen zelf verantwoordelijk is voor zijn leven. Dat laatste deel van de definitie "dat iedereen zelf verantwoordelijk is voor zijn leven." is strijdig met elke religie, ook Islam. Het wezen van religie is dat het mensen leert wat ze moeten denken en legt daarmee de verantwoordelijkheid voor het leven van mensen neer bij de leraar. Een uiting daarvan is nu juist de Marrakesh Declaration, die zou volstrekt overbodig zijn voor mensen die hebben geleerd hoe ze moeten denken, maar is keihard nodig voor mensen die van bovenaf voorgeschreven krijgen wat ze moeten denken. Een goede opvoeding leert mensen dus hoe ze moeten denken, en legt daarmee de verantwoordelijkheid voor het leven neer bij het individu. Vermoedelijk bedoelt de schrijver te zeggen dat er een humane (in plaats van humanistische) wind waait.

2 Reacties
Sol Invictus
Sol Invictus2 feb. 2016 - 14:37

"Het wezen van religie is dat het mensen leert wat ze moeten denken en legt daarmee de verantwoordelijkheid voor het leven van mensen neer bij de leraar. Een uiting daarvan is nu juist de Marrakesh Declaration, die zou volstrekt overbodig zijn voor mensen die hebben geleerd hoe ze moeten denken, maar is keihard nodig voor mensen die van bovenaf voorgeschreven krijgen wat ze moeten denken." precies dezelfde kritiek kan je hebben op het wetboek van strafrecht. wat overigens hetzelfde, althans in oorsprong, 'wezen' kent als religie: sociale regels die de groep sterker maken.

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen2 feb. 2016 - 22:31

[precies dezelfde kritiek kan je hebben op het wetboek van strafrecht.] Dat kan, maar zou in dat geval niet terecht zijn. Het wvs is een aggregaat van ons gezamenlijk denken. Voor de secularisering was dat dus een aggregaat van het door onze religie voorgekouwde "wat" te denken. Sinds de secularisatie sijpelt er steeds meer van het door ons geleerde "hoe" te denken. Precies door die ontwikkeling is Euthanasie geregeld, is abortus niet onder alle omstandigheden strafbaar, is homofiliie niet meer strafbaar, en ga zo maar door.

Kolok
Kolok2 feb. 2016 - 10:39

Zolang de doodstraf op afvalligheid niet wordt afgeschaft verandert er helemaal niets.

1 Reactie
Jansen & Jansen
Jansen & Jansen2 feb. 2016 - 12:57

En die vijanden van mij die niet wilden dat ik koning over hen werd, breng hen hier en dood ze voor mijn ogen.

Common Sense
Common Sense2 feb. 2016 - 10:37

Nu nog doen.

holverda
holverda2 feb. 2016 - 10:36

Op het moment dat pal naast de grote moskee in Mekka een synagoge verrijst zal ik mijn mening wat betreft de islam bijstellen, maar eerder niet.

Tokoloshe
Tokoloshe2 feb. 2016 - 10:32

Als er echt een humanistische wind door de islam waait, schaf dan de hele sharia af. Erken dat het EEN geloof is en niet HET geloof. Behandel iedereen als mens en niet als moslim, vrouw of ongelovige.

1 Reactie
jahoor2
jahoor23 feb. 2016 - 11:15

@Tokoloshe Ik zal zoiets eens aan mijn Christelijke tante voorstellen. Ben benieuwd of ik dan nog op haar verjaardag mag komen.