Er is behoefte aan een wetenschappelijke kijk op vrede en oorlog

Nico schrijft een serie over oorlog. Dit is deel 112.

Hoe zou de wetenschap in deze sombere tijden met oorlog & vrede moeten omgaan? Goed dat de Volkskrant wat dieper op deze vraag ingaat. Citaat uit het wetenschapskatern (4/7/2026): ‘Terwijl het vorige kabinet bezuinigde op wetenschappelijk onderzoek, wil Defensie er juist meer in investeren. De uitgaven van het ministerie aan research en development stijgen van 253,7 miljoen in 2024 naar 397 miljoen in 2030. Het grootste deel daarvan gaat naar kennisinstituten, waaronder TNO en het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum. 35 miljoen gaat naar universiteiten. Wat mij betreft zou je die bedragen ook anders kunnen verdelen.

De defensienota van 2026 beoogt ‘een omslag te markeren in denken en doen. Want volgens de Commandant der Strijdkrachten Onno Eichelsheim is de kans op onze betrokkenheid bij een grootschalig en langdurig conflict is reëel. En een belangrijke les uit de oorlog in Oekraïne is de noodzaak om te gaan ‘dronificeren’. Dus meer drones bij voorbeeld en minder tanks. Daarbij gaan de gedachten bij Defensie voor de toekomst uit naar meer ‘onbemenst opereren’.

We weten dat het met de wetenschap alle kanten op kan gaan. Zo was de atoombom een gevolg van fundamenteel natuurkundig onderzoek die leidde tot een ongekende vernietigingskracht. Op internet lees ik dat binnen de academische wereld zelden sprake is van onvoorwaardelijke steun voor oorlog. Wel is de Just War Theory ontwikkeld. Die stelt dat oorlog en geweld onder strikte voorwaarden moreel en juridisch gerechtvaardigd kunnen zijn. Geweld kan toelaatbaar zijn om onschuldigen te beschermen of agressie te stoppen mits de oorlog proportioneel is en er geen andere uitweg is. Stuk voor stuk zijn al dit soort overwegingen heerlijk voer voor psychologen en andere denkers.

Dat ik als fervent tegenstander van oorlog vooral op zoek ga naar academici en andere opiniemakers die mijn opvattingen ondersteunen zal u niet verbazen. Ik moet denken aan Erasmus die schreef dat vrede de bron van alle goede dingen is. En aan Asha ten Broeke of Ewald Engelen. De Radboud Universiteit beschrijft op internet drie wetenschappelijke inzichten over het bereiken van vrede, aangedragen door Mathijs van Leeuwen, Reinout van der Veer en Ronald Tinnevelt. Een belangrijke conclusie: ‘Versterk de internationale instituties’.

Tessa Pino van de Vrije Universiteit pleit op de opinie & debatpagina van de Volkskrant voor samenwerking tussen defensie en universiteiten. (Vk 29/6/2026) ‘Er moeten passende maatregelen komen om de risico’s op schendingen van academische integriteit te minimaliseren. Universiteiten zouden beleidslijnen moeten ontwikkelen over welke categorieën defensieonderzoek de universiteit wel of niet zal uitvoeren.’

Als actief lid van De Nieuwe Vredesbeweging wil ik een lijst maken van onderwerpen die met oorlog en vrede te maken hebben en zich lenen voor wetenschappelijk onderzoek, Voor suggesties houd ik mij aanbevolen.

Zou je kunnen onderzoeken in hoeverre oorlogen, zoals in Oekraïne en Gaza, proportioneel zijn?