Een vol gevoel

De Nederlandse Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) deelt flinke boetes uit aan kranten vanwege hun berichtgeving over het diabetesmedicijn Ozempic. Het middel is bedoeld voor volwassenen met diabetes type 2. Het verlaagt de bloedsuikerspiegel, stimuleert de afgifte van insuline en zorgt ervoor dat je minder trek hebt. Inmiddels worden vergelijkbare middelen ook voorgeschreven bij ernstig overgewicht.

Volgens de wet mag geen publieksreclame worden gemaakt voor geneesmiddelen die alleen op recept verkrijgbaar zijn. Terwijl ik hierover lees, denk ik: 'O ja, de pen is bijna leeg. Straks even naar de apotheek.'

Mijn volwassen zoon met een verstandelijke beperking kreeg jaren geleden de diagnose diabetes. Er was nog twijfel over type 1 of 2. Hij was 22 jaar en gebruikte medicatie tegen dwangmatig gedrag, waarvan hij wat zwaarder werd. Niet lang na de diagnose moest hij insuline gaan gebruiken. Zijn bloedsuikerspiegel werd daarmee weer redelijk, maar de strijd rond eten was nog lang niet voorbij.

Als zijn bloedsuiker wat laag was, liep hij in de supermarkt met drie zakken chips in zijn armen. Hij begreep het simpelweg niet. 'Ik mag ook niets', was voor hem de harde werkelijkheid.

Ik begreep hem wel, de bloemkoolrijst kwam na een aantal maanden ook mijn neus uit. De smaak van zoetstoffen is vreselijk chemisch. We verzonnen alternatieven en gingen nog meer bewegen. Vanuit mijn omgeving was er weinig begrip. Sommigen vonden het ook een beetje mijn eigen schuld. 'Hij eet toch wat jij koopt?', zeiden ze.

Daarmee gingen ze volledig voorbij aan de problematiek die samenhing met zijn syndroom. Ze beseften niet hoe dwangmatig zijn eet- en drinkgedrag was. Geen alcohol, maar een obsessie met frisdrank.

Ondertussen volgden diezelfde mensen een koolhydraatarm dieet. Als ik vertelde hoe moeilijk het was om zijn gedrag te corrigeren, zeiden ze dat het best te doen was. Zij waren immers al veel kilo's kwijt.

Niet veel later waren ze alweer gestopt met hun koolhydraatarme dieet. Vrijwillig in ketose blijven is tenslotte ook niet eenvoudig of gezond. 'Eet je weer gewoon?', vroeg ik. 'Brrr, ja. Hou op over die sla en eiwitten', zeiden ze met verwrongen gezichten. Zij konden stoppen. Mijn zoon niet.

Opletten, veel bewegen en voortdurend schipperen met wat wel en niet mag. Goedbedoelde adviezen als 'neem bij trek wat wortels of een appel' verbaasden me vaak. Alsof je dan denkt: ik wil chocola, o, ik kan ook een wortel nemen, wat een goede tip.

Probeer iemand met een laag verstandelijk vermogen maar eens uit te leggen wat koolhydraten zijn en waarom hij zich aan een streng dieet moet houden.

Om de drie maanden gingen we naar de diabetesverpleegkundige. Na een flinke griep bleef zijn bloedsuiker ontregeld. Hij kon amper iets eten zonder dat zijn waardes sterk stegen. We moesten bovendien enorm veel bewegen om ze enigszins onder controle te houden.

De diabetesverpleegkundige wilde dat hij met Ozempic ging beginnen.

Hij ging minder eten. De drang om steeds te snacken verdween. Hij heeft nu snel een vol gevoel. 's Avonds moet ik hem soms zelfs aansporen om nog iets te eten, zodat hij 's nachts niet wakker wordt van de honger of een gevaarlijk lage bloedsuiker krijgt.

Voor hem is Ozempic geen gemakkelijke manier om een paar cosmetische kilo's kwijt te raken. Het middel helpt hem om zijn diabetes te behandelen.

Daarom wringt het dat dit soort medicatie ook wordt gebruikt door mensen die alleen wat gewicht willen verliezen. Ik heb het niet over mensen met ernstig overgewicht, die vaak een vreselijke strijd voeren en voor wie een medische behandeling noodzakelijk kan zijn. Ik heb het over mensen die gefixeerd zijn op die laatste anderhalve kilo.

In mijn omgeving zag ik bijvoorbeeld een briefje op een koelkast hangen: '1,5'. ‘Wat is dat?’ vroeg ik. ‘Er moet nog 1,5 kilo af’, zei ze serieus.

Juist die fixatie op een paar laatste cosmetische kilo's verbaast me. De populariteit van deze middelen heeft bovendien tot tekorten geleid.

Tegelijkertijd begrijp ik de zorgen van journalisten over de boetes van de IGJ. Journalisten moeten vrij kunnen schrijven over geneesmiddelen, tekorten, bijwerkingen en maatschappelijke hypes. Als hoge boetes leiden tot zelfcensuur, wordt het publiek daar niet beter van. Maar er is een grens tussen informeren en aanprijzen.